دیده بان کوهستان

بهارا ، زنده مانی زندگی بخش

                                 به فروردین ما فرخندگی بخش

                                                                   هوشنگ ابتهاج

با آرزوی آن که سرزمین تان سبز ، سرتان سرفراز ، آب تان خنک ، و نان تان گرم باشد .

مطلبی در مورد تاریخچه و فلسفه ی پیدایش نووز را می توانید در اعتماد بخوانید .

همچنین می توانید مقاله ای از عباس محمدی را با عنوان « نوروز ، جشن نوزایی طبیعت » که در بهار 86 در همین وبلاگ آمده بود ، در ادامه ی یادداشت بخوانید .

مطلبی از احمد آل یاسین ، پژوهشگر حوزه ی آب را با عنوان بالا در سبز پرس بخوانید .

به مناسبت چهارده مارس روز جهانی مقابله با سد سازی

اعتماد/ فاطمه ظفرنژاد

znejad@hotmail.com

مدرنیزاسیون در آبخیزها

در 50 سال گذشته، بیش از 500 سد روی رودهای کشور ساخته ایم، نزدیک به 200 سد در دست ساخت و نزدیک به 300 سد در مراحل مطالعه و طراحی داریم. تجربه نشان می دهد بهره مندی جامعه از این برنامه پرهزینه، اندک است. به ویژه سهم جوامع بومی مرتبط با رودها اعم از کشاورزان حقابه بر، یا کشاورزان سیلابدشت ها که سفره زیرزمینی شان به جریان آب در رودخانه وابسته است، یا عشایر و کوه نشینان بالادست، یا جوامع مرتبط با دهانه ها، دریاچه ها و تالاب های چاهه رودها و... بسیار کم یا حتی منفی است. این پرهزینه ترین ساخت و ساز کشور که در بسیاری از سال ها بیش از یک سوم بودجه کشور را بلعیده به نام مدرنیزاسیون 5 دهه ادامه یافته و گذشته از پیامدهای منفی بر جوامع انسانی بومی، بر اکوسیستم های آبی و خشکی و نیز جوامع جانوری و گیاهی وابسته به آنها نیز اثرات ویرانگر داشته است. در این نوشتار نخست نارسایی های کلیدی سدسازی سپس جایگزین های ارزان و پایدار سدها و در پایان کارنامه سدسازی ارائه می شود.

«آنچه ما را واداشته تا چنین همایشی برگزار کنیم، این است که سدها یکی از بزرگ ترین عامل های مخرب محیط های کوهستانی و به طور کلی طبیعت کشور هستند.» مدیر گروه دیده بان کوهستان در 24 اسفندماه همزمان با روز جهانی مقابله با سدها در همایش «مقابله با سدها، برای حفاظت رودها» در تنکابن با اشاره به اینکه سازندگان سد و حامیان آنان، از سدسازی چنان چهره دروغین «تقدیس شده» یی ساخته و آن را همیشه و همه جا معادل آبادانی جا زده اند، گفت؛ تقریباً همه می پندارند زندگی بدون سد ممکن نیست ، در حالی که هیچ یک از سدهای ایران به هدف های اعلام شده اولیه خود دست نیافته اند و مجموع سدهای ایران در حال حاضر، فقط حدود هفت درصد برق مصرفی کشور را تامین می کنند و در زمینه آب رسانی، به استناد آمارهای رسمی می توان گفت این سازه های گران قیمت و پرهزینه برای اجتماع و محیط زیست و میراث فرهنگی، حداکثر در 10 درصد تولید کشاورزی کشور سهم دارند. عباس محمدی با اشاره به اینکه فقط با اصلاح الگوی مصرف انرژی و ارتقای روش های آبیاری می توان چند برابر مجموع برق تولیدی نیروگاه های برقابی و آب تنظیم شده توسط سدها را صرفه جویی کرد، گفت؛ اگر در منطقه های مرکزی ایران، سد سازی های سنگین فقط با «اشتباه» هایی همراه بوده، در شمال کشور این کار بی توجهی آشکاری است به نسل حاضر و آینده و مغایر است با اصل پنجاهم قانون اساسی و بسیاری مواد قانونی دیگر، چرا که جنگل بهترین جذب کننده و نگهدارنده آب (در زیر زمین) است که با سدسازی و عملیات جنبی آن به شدت آسیب می بیند.

سخنران بعدی میترا البرزی منش کارشناس ارزیابی اثرات زیست محیطی بود. او با اشاره به چند مشکل در این طرح های ارزیابی که مانع موثر بودن آنها در جلوگیری از تخریب محیط زیست کشور هستند، گفت؛ در ایران مطالعات آمایش سرزمین که کاربری ترجیحی هر منطقه را مشخص می سازد، یا وجود ندارد یا در طرح های سد سازی به سادگی نادیده گرفته می شوند. دیگر اینکه مطالعات ارزیابی تجمعی اثرات سدهای پیاپی روی یک رودخانه وجود ندارد و ارزیابی اثرات زیست محیطی به صورت مشارکتی انجام نمی شود بلکه این کار را به یک شرکت یا سازمان می دهند و اگر آن شرکت پروژه عمرانی را برای محیط زیست مضر تشخیص دهد، کار را به شرکت دیگری می دهند. از همه بدتر این است که پرداخت کننده هزینه ارزیابی زیست محیطی، خود شرکت سازنده است و در واقع ارزیاب به نوعی تابع پیمانکار است. او مشکل دیگر را پایبند نبودن سدسازان و کارفرمایان آنها به قانون های موجود دانست و گفت؛ برای مثال آنها در هیچ موردی از قانون ناظر بر مناطق حفاظت شده تمکین نکرده اند.

دکتر مشایخی مدرس جغرافیا نیز از دیگر سخنرانان این همایش بود. او که مدافع و پیگیر ساخت یک سد روی رودخانه نوشارود (از سرچشمه های رودخانه چشمه کیله) بوده است، در تعریف از ضرورت این سد گفت با ساخت آن، آب شهر تنکابن تامین می شود، کشاورزی توسعه می یابد و امکانات گردشگری (تفریح روی دریاچه و...) بیشتر می شود. اما محمدی در پاسخ به وی گفت؛ اولاً آب این رودخانه به همین صورت کنونی هم مورد استفاده مردم است و اصطلاح «هرز رفتن» آب رودخانه ها را سدسازان به غلط بر سر زبان ها انداخته اند، و حتی آن آبی که در مصب رودخانه به دریا می ریزد، نقش اساسی در حفظ ذخیره ماهیان دریا دارد و سبب جذب پرندگان می شود که این دو، بخش مهمی از اقتصاد را شامل می شود. درباره گردشگری هم به واقع امروزه استان های شمالی با ازدیاد گردشگر روبه رو هستند و باید فکری برای ساماندهی این شمار انبوه شود و نیازی نیست که جاذبه های مصنوعی برای جذب مسافر ساخته شود. مشایخی در آخر با تاکید بر اینکه ما طرفدار نقد هستیم، گفت؛ لازم است در این مورد کارشناسی های بیشتری صورت گیرد.

فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر آب با تفصیل بیشتری به تاریخچه سدسازی در ایران و تاثیر سدسازی در تامین آب و برق کشور پرداخت. او تاکید کرد برای هیچ یک از 500 سد ساخته شده کشور، ارزیابی تطبیقی و ممیزی صورت نگرفته است تا مشخص شود این سازه های گران قیمت تا چه حد به هدف های خود دست یافته اند. موضوع مهم دیگر اینکه، سدسازی ها بدون بررسی هزینه های موثر انجام شده و خود سبب افزایش توهم فراوانی آب شده اند. ظفرنژاد با ذکر نمونه های مشخص متعدد گفت؛ بسیاری از سدها هدف خود را آب رسانی به جاهایی اعلام کرده اند که پیش از آن هم آبی بوده اند، یا آب یک حوزه را به حوزه یی دیگر منتقل کرده اند، یا زمین های کشاورزی و مراتع زیادی را به زیر آب برده یا در پایین دست زهدار و تخریب کرده اند.

حمیدرضا علیزاده ثابت عضو هیات علمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور از دیگر سخنرانان همایش بود و به ضرورت جاری بودن رودخانه ها اشاره کرد و گفت؛ برای مثال، اگر رودخانه چشمه کیله تنکابن جریان نداشته باشد، نسل ماهی آزاد مهاجر دریای مازندران که گران قیمت ترین ماده پروتئینی کشور است، نابود خواهد شد.

در پایان، حاضران با تایید بیانیه یی خواستار متوقف شدن طرح های سدسازی تا بررسی اساسی و انتقادی سدهای موجود شدند

اگر نه باده غم دل ز یاد ما ببرد            نهیب حادثه بنیاد ما ز جا ببرد

و گر نه عقل به مستی فروکشد لنگر      چگونه کشتی از این ورطه ی بلا ببرد

حافظ را اگر بیانگر ژرف ترین تمناهای روح ایرانی می دانند ، و بر دیوان او تفال می زنند تا در هر سختی توان فرسا راهی بنماید و گره های  ناگشودنی زندگی را نرم تر سازد ، به خاطر شعرهایی چون این است که در حادثه های پرنهیب روزگار و ورطه های بلاخیز ، روزنی به بوستان طرب می گشاید .

آیا می شد چنین سیل های ویرانگر یا طوفان های بنیان کن را بر خاک وطن و این زیست بوم " فلک زده " که نه ، آدمی زده ، دید و باز توانست نفس برآورد ؟! هرگز ! مگر به مدد فراموش کاری های کوتاه خودخواسته در حلقه ی شادخواری با دوستان و خانواده ، و در هم نفسی با شعرهای احیاگر حافظ ... .

چهارشنبه سوری و نوروز و سیزده بدر ، از این گونه فرصت ها هستند که ما را در کشیدن این بار گران ، و شکیبایی در کشاکش کارزار ما آدم های دست خالی با قدرتمندان آزمند و سیری ناپذیر که تمامی طبیعت را نشانه گرفته اند ، یاری می رسانند .

شاد باشید ... برای ساعتی ... و پاس بدارید هم نشینی را ... .

مطلب ارزنده ای درباره ی چهارشنبه سوری ، از رضا مرادی غیاث آبادی را در ایرن بخوانید .

این همایش با حضور حدود یکصد نفر از ساعت 4 تا 7 بعدازظهر شنبه 24 اسفند در سالن ارشاد تنکابن برگزار شد .

سخن رانی خانم ظفرنژاد ، بر پایه ی مطلبی بود که در روزنامه ی همشهری هم چاپ شد و می توانید در اینجا بخوانید .

سخن ران دیگر ، خانم البرزی منش بود که مطلب ایشان را نیز می توانید در همشهری بخوانید .

در مورد سخن رانی عباس محمدی می توانید به یادداشت قبلی یا روزنامه ی اعتماد ٢۶/١٢/٨٧ نگاه کنید و در مورد اخبار دیگر مربوط به همایش ، بعدا خواهیم نوشت .

* گزارش مراسم به نقل از جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست تنکابن

* گزارش همایش به نقل از وبلاگ علیه آبگیری سیوند

همایش به مناسبت روز جهانی مقابله با سدها ، در روز شنبه 24 اسفند (14 مارس) در تنکابن ، پارک مادر ، سالن ارشاد برگزار می شود.

این همایش را دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران و جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست (دفتر تنکابن) برگزار می کنند .

در زیر ، مطلبی را در ارتباط با این روز می بینید :

روز جهانی مقابله با سدها

تاریخچه

در میانه ی دهه ی 90 قرن گذشته ، جنبش مردم آسیب دیده از سدهای بزرگ در برزیل پا گرفت . این مردم ، بیشتر کسانی بودند که دهکده ها ، زمین های کشاورزی یا مراتع خود را به علت غرق شدن در دریاچه ی سدهای بزرگ از دست داده بودند . در سپتامبر 1995 یک نشست مقدماتی در برزیل برگزار شد تا جنبش برزیلی را به جنبش های دیگر جهان در این زمینه پیوند دهد . در «کمیته ی سامان دهی جهانی» آن نشست ، نمایندگانی از برزیل ، هند ، شیلی ، و اروپا شرکت داشتند . فعالیت این کمیته به آن جا رسید که در مارس 1997 نمایندگانی از مردم آسیب دیده از سدها ، و شخصیت هایی دیگر از بیست کشور جهان که با سد سازی مخالف بودند ، در شهر کوریتیبا (Curitiba) در برزیل گرد هم آمدند و پس از هم فکری ، در روز 14 مارس بیانیه ای را در انتقاد از روند سد سازی منتشر ساختند ؛ در بند پایانی بیانیه ی کوریتیبا ، روز 14 مارس به نام « روز جهانی مقابله با سد ها ، برای حفظ رودها ، آب و زندگی » خوانده شد .

بیانیه ی کوریتیبا

مطلبی در این زمینه را می توانید در تارنمای کانون دیده بانان زمین بخوانید .

مصاحبه ی حمیدرضا میرزاده با بیژن فرهنگ دره شوری را که دربرگیرنده ی نکته های مهمی در زمینه ی مشارکت مردمی در حفظ محیط زیست است ، در اعتماد بخوانید .

 اما ... مجلس آرایی و سخن پردازی اگر به کلی بیگانه با کارکرد باشد ، آن را باید مردم فریبی و یا با یک درجه تخفیف ، خودنمایی برای جلب رای دانست . در فضای شهر تهران کدام شاخص زیست محیطی در سه سال و نیم گذشته بهبود یافته که شهرداری بتواند با استناد به آن خود را حامی محیط زیست قلمداد کند ؟! مهم ترین و فاجعه بارترین معضل محیط زیستی تهران ، آلودگی هوا است که از سه سال پیش تا کنون همچنان رو به افزایش بوده و  در این مورد در روزنامه ی همشهری ( ارگان شهرداری ) 29 دی 87 نوشته شد که « در سه سال گذشته ، فقط 63 روز هوای سالم در تهران داشته ایم » . آب تهران چنان به نیترات ها و دیگرآلاینده ها آلوده شده که سر و صدای شورای شهر و دیگران درآمده است . خاک های سطحی و عمقی تهران همچنان با انواع پساب ها و سم ها و مواد نفتی آلوده می شود . حریم شهر ، چه به دلیل افزایش حومه ی شهرهای نزدیک به تهران و چه به دلیل ناتوانی شهرداری در جلوگیری از ساخت و ساز نهادهای گوناگون ، در سه سال و نیم گذشته با آهنگی شدید تر از گذشته ، نقض شده است . وعده ی برخورد با سیصد و پنج هزار (!) مورد تخلف ساختمانی در ارتفاعات شمال تهران و تخریب این واحدها ( همشهری 30 / 7/ 85 ) عملی نشد و نه تنها یکی از این ساختمان ها تخریب نشد ، بلکه ساخت و ساز در این محدوده ادامه یافت ، و حتی شهری سازی محیط کوهستان با پروژه هایی مانند پیاده رو سازی در دارآباد و گسترده تر شدن دامنه ی فعالیت های تله کابین توچال و ساخت  بندهای بی شمار در مسیر رودخانه ها و جویبارها و آبخیزهای شمال تهران ابعاد بی سابقه یافت .

مقاله ی زیر ، پیش از این در این وبلاگ آمده و بخش هایی از آن هم در مطبوعات چاپ شده است . در این جا ، متن کامل آن را به مناسبت نزدیک شدن روز جهانی مقابله با سدها ، می آوریم .

افسانه های سد سازی         

انگاره هایی را از کودکی ، یا به زور رسانه ها ، و با تکرار پیوسته ، چنان در ذهن ما جای می دهند که درستی یا نادرستی آن ها را نه برپایه ی اندیشه ورزی و محاسبه یا حتی حساب گری سود و زیان روزمره ، بلکه به شکلی ناخودآگاه و با سنجه های "اصولی" که همچون اعتقاد و ایمان در بخش های عمقی مغز جای گرفته اند ، می سنجیم . از این دست انگاره ها ، یکی این است که سد یعنی آب و آبادانی ! هر رییس دولت و وزیر و شرکت پیمانکاری که بخواهد شرحی از خدمات بزرگ خود بدهد ، اگر نقشی در ساخته شدن یک سد داشته باشد ، آن را به غایت به فال نیک می گیرد و با بزرگ نمایی هرچه بیشتر ، از این نقش سخن می راند . عموم مردم و حتی بیشتر روشنفکران و منتقدان نیز غالبا در برابر سدها ، این سازه های غول آسا که نماد پیروزی بر طبیعت – ولابد نماد پیروزبختی انسان ها – هستند ، موضعی فروتنانه و ستایش آمیز دارند .

قالیباف و حاجی قوام

قوام الدین حسن ، معروف به حاجی قوام ، وزیر شاه شیخ ابواسحاق بود . بزرگ رند فرزانه ی ایران ، حافظ از دوستداران حاجی بود (یا دست کم در کلام رسمی خود چنین گفته) و در چند غزل ناب از او یاد کرده است ، از جمله در یکی از شاهکارهای خود که با این مطلع شروع می شود : عشق بازی و جوانی و شراب لعل فام / مجلس انس و حریف همدم و شرب مدام .

یادداشت محمد درویش و ارجاع های ارزنده ی او را در مورد این روز و همایش تنکابن در تارنمای مهار بیابان زایی بخوانید .

عباس محمدی: این روزها ، باز سر و صدای شهرداری ها و اداره های منابع طبیعی بلند شده که « هفته ی منابع طبیعی » است  و درخت می کاریم ، سال گذشته چنان کردیم ، و امسال چنین می کنیم . اما ، آقایان به ندرت می گویند که چه بر سر درختان کهن سال و جنگل های « موزه ای » مملکت آوردیم ، و با باغ های دیرینه ی شهر چه معامله ای کردیم .

به زبان می آید که فلان درخت حدود هشتاد سال دارد ... این یعنی آن گاه که پدر شما ( اگر که فردی میان سال باشید ) هنوز پا به جهان نگذاشته بود ، این درخت وجود داشته است ! و زمانی که می گوییم بهمان درخت چهارصد ساله است ، یعنی در زمان صفویه کاشته شده است ! و درخت هزار ساله ، یعنی درختی که با فردوسی معاصر بوده است !

شنبه ٢۴ اسفند

ساعت ١۶ الی ١٨

تنکابن/ بوستان مادر سالن اجتماعات فرهنگسرای ارشاد

نشست آخر سال ؛ گفتگو در مورد " کوه پیمایی "  و تقدیر از محیط بانان ورجین

آخرین نشست همگانی انجمن ، با حضور حدود دویست نفر در روز پنج شنبه 15/12/87 در سالن کانون پرورش فکری لواسان برگزار شد . مدیریت عالی گروه و هیات کوه نوردی لواسان ، و کمک عباس ثابتیان (مسوول نشست های ماهانه) ، محمود بهادری ، فرنوش رییسی ، محمد نوری و تنی چند از دیگر دوستان ،  این برنامه را به یک رویداد به یاد ماندنی بدل ساخت . نصب تابلوهای راهنما و بنرهای انجمن در بلوار شهر ، پذیرایی خوب ، دعوت از یک گروه موسیقی سنتی کارآزموده ، به کار گرفتن کادر پذیرایی و راهنمایی ، تهیه ی فیلم های کوتاه جذاب برای شروع برنامه و میان برنامه ، فراهم ساختن یک مجموعه وسایل و عکس قدیمی و نمایش آن در سالن جنب سالن اصلی نشست ، ... همه و همه کمک کرد تا شبی خوش در لواسان داشته باشیم .

درخت کاری

در استان تهران ، فردا 16 اسفند ، سازمان های مردم نهاد در برنامه ای که با اداره ی منابع طبیعی استان

 هماهنگ شده است ، به درخت کاری خواهند پرداخت . این برنامه در روستای ده امام شهرستان پاکدشت

برگزار خواهد شد .

دیده بان کوهستان در این برنامه شرکت می کند و از دوستان دعوت می کنیم ساعت 6:30 فردا ، در میدان

انقلاب - ابتدای کارگر شمالی -  نبش خیابان فرصت حاضر شوند تا با اتوبوس هایی که تدارک دیده شده به

 منطقه برویم .

محل های دیگر استقرار اتوبوس

میدان تجریش ، ابتدای ولیعصر

میدان ونک ، نبش گاندی

بزرگراه رسالت ، نرسیده به پل سید خندان ، جنب پارک آزادگان

مطهری ، بعد از سهروردی ، اداره ی منابع طبیعی

میدان خراسان ، پارک شهید گمنام

افسریه ، پارک فجر ، خ پنجم افسریه

شهریار ، میدان نبی

شهریار ، شهرک اندیشه ، خ دوم شرقی

به همه ی دوستان در شهرهای دیگر هم پیشنهاد می کنیم در برنامه های مشابه شرکت کنند .

درخت بکاریم ؛ درخت های موجود را حفظ کنیم ؛ با قطع کنندگان درخت و متجاوزان به منابع طبیعی در هر

 رده و منصبی که هستند ، برخورد کنیم .

لطفا توجه داشته باشید که کاشت درخت غیر بومی و بذر پاشی غیر اصولی در طبیعت ، ممکن است اثر

 نامطلوبی در محیط  زیست داشته باشد . در این مورد با اداره های منابع طبیعی ، سازمان محیط زیست

و دیگر کارشناسان مشورت کنید .

نکته هایی در مورد جستجو و نجات در کوهستان ، در گفتگوی عباس محمدی با خبرگزاری ایرن .

شما را به حضور در آخرین نشست ماهانه ی انجمن در سال 87 دعوت می کنیم

در روز پنج شنبه 15/12/87 در لواسان ، نشست ماهانه ی انجمن برگزار خواهد شد . در این جلسه ، به دو موضوع خواهیم پرداخت : 1- کوه پیمایی که در این بخش آقای کاوه کاشفی رییس هیات کوه نوردی استان تهران ، آقای دکتر حمید مساعدیان رییس هیات کوه نوردی شمیران ، و آقای عباس خوشخو مربی کوه پیمایی سخن رانی خواهند کرد . 2- تقدیر از محیط بانان استان تهران و گفتگو در مورد کمک رسانی به حیات وحش ؛ در این بخش دکتر نوروزی کارشناس محیط زیست ، مهندس رجبعلی کارگر رییس اداره ی محیط زیست شمیران ، و عباس محمدی مدیر گروه دیده بان کوهستان سخن خواهند گفت .

اجرای موسیقی ایرانی هم در میان برنامه ها خواهیم داشت .

مکان : لواسان ، بلوار امام خمینی ، سالن کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

زمان : 5 تا 8 بعدازظهر

برای اطلاع بیشتر و استفاده از اتوبوس جهت رفتن از تهران ، می توانید با آقای ضرابیان ( 09122120200) تماس بگیرید .

نمونه هایی از ذکر درخت در ادب فارسی

1- شاهنامه : فردوسی ، در داستان پادشاهی گشتاسب ، پیدایش زرتشت و پر و بال گرفتن او را به بالیدن درخت تشبیه می کند :

                               چو یک چند گاهی برآمد برین              درختی پدید آمد اندر زمین   

                               از ایوان گشتاسب تا پیش کاخ              درختی گشن بیخ و بسیار شاخ

                               همه برگ او پند و بارش خرد              کسی کز خرد برخورد کی مرد 

                               خجسته پی و نام او زردهشت               که آهرمن بد کنش را بکشت

                               ....

                               پدید آمد آن فره ی ایزدی                     برفت از دل بد سگالان بدی

                               ره بت پرستی پراکنده شد                    به یزدان پرستی پراکنده شد

 سرو در شاهنامه  نشان یکتاپرسی ، آزادگی ، برومندی ، و جوانی است . هنگامی که گشتاسب دین زرتشت را می پذیرد و بت پرستی را نهی می کند ، نخست  آتشگاه آذرمهر برزین را در کاشمر می سازد و درخت سروی را در کنار آن می کارد (یا خود زرتشت نهال را می نشاند) . پس از آن که آن سرو بالید ، گشتاسب کاخی در کنار آن ساخت و آن جا را به جایگاه خویش و مرکزی برای فراخواندن مردم به « دین بهی » بدل کرد .

این سمینار در خرداد ماه آینده برگزار خواهد شد و مهلت فرستادن مقاله برای آن ، تا ١٠ اردیبهشت ١٣٨٨ است . برگزار کننده ، سازمان مدیریت بحران شهر تهران است ، و در کمیته ی کارشناسی آن افرادی از فدراسیون کوه نوردی ، هیات کوه نوردی استان تهران ، و انجمن کوه نوردان ایران عضویت دارند .

اطلاعات بیشتر در اینجا .

چند روز پیش ، گفتگویی تلفنی داشتم با خبرگزاری میراث خبر درباره ی پرندگان مهاجر و ضرورت حمایت از آن ها . این گفتگو در تارنمای میراث درج شده است .

طرح دیگری برای « بنگاه واگذاری اراضی ملی »

یک بار در مقاله ای نوشته بودم که سازمان جنگل ها و مراتع ایران را بهتر است « بنگاه واگذاری اراضی ملی » بنامیم . شوربختانه ، هر روز دلیل های محکم تری برای درست بودن این نام گذاری می یابم . چون این سازمان در نگاه دولت ، که متولی آن است ، تشکیلاتی است که می توان از آن برای هر طرحی زمین گرفت ؛ مدیران پروژه های جاده سازی ، شهرک سازی ، شهر سازی ، سد سازی ، و کسانی که به هر دلیل دیگر و به هر عنوانی زمین بخواهند ( مثلا مدیران ورزش کشور برای اهدا به قهرمانان ورزشی ؛  وزارتخانه ها و مدیران شرکت های دولتی  برای پرداخت بدهی شان به سازمان تامین اجتماعی یا به جای پرداخت سهم الشرکه در اجرای یک طرح ) و ... هیچ یک ، « نه » از این سازمان نمی شنوند . این سخن نه به این معنا است که مجموعه ی سازمان یا کارشناسان آن موافق چنین رفتاری با منابع طبیعی کشور هستند ، بلکه منظور این است که مردان سیاسی که سکان قوه ی اجرایی کشور را به دست می گیرند ، به جای آن که در مقام امانت داران ثروت ملی کمر به حفظ این منابع ببندد به سازمان تحت امر خود فرمان می دهند که پای مخرب ترین طرح های واگذاری امضا بگذارند . اگر استثنائا یکی از مدیران ارشد آن سازمان هم مخالفتی کند ، معمولا وادار به استعفا یا جابجایی می شود . همچنین بخش های دیگری از حکومت ، و یا در مواردی نمایندگان مجلس هم شریک در این ماجرا می شوند .

 اما  در میان انواع واگذاری ها ، از همه تراژیک تر این که از منابع طبیعی به قشرهای خاصی در « مرغوب » ترین عرصه ها ، زمین برای ارضای حس بیمارگونه ی ویلا داری واگذار می شود . در فضای اقتصادی بیماری که زمین خواری ، پول ساز ترین راه کسب درآمد است ، و در شرایطی که داشتن ویلا تشخصی برای هر فرد حتی بی شخصیتی به شمار می آید ، روشن است که رانت خواران و صاحبان نفوذ در دستگاه های مختلف به دنبال خلق راه هایی جهت تبدیل طبیعت کشور به املاک شخصی – البته با ظاهرسازی های فریب کارانه– خواهند  بود .

« طرح افزایش بهره وری بخش کشاورزی » که گویا چندی است در مجلس در دست بررسی است  ( روزنامه ی اعتمادملی 15/11/87 ) یا  طرح « باغ شهر » که به روایت خبرگزاری ایرن (11/12/87) مدتی است به شیوه ی چراغ خاموش در حال اجرا است ، تازه ترین نمونه از این فریب کاری های خوش عنوان مخرب است .

در مورد طرح باغ شهر ، ایرن را بخوانید و در مورد طرح افزایش بهره وری ... نگاه کنید به اعتماد ملی ./

بخش دیگری از یادداشت های سفر نمایندگان انجمن به آلمان برای دیدار با استاد جلیل کتیبه ای را می توانید در آرام کوه بخوانید .

در آخرین نشست ماهانه ی انجمن کوه نوردان ایران در سال ٨٧ که در روز پنج شنبه ١۵/١٢/  در لواسان برگزار خواهد شد ، از محیط بانان استان تهران تقدیر خواهد شد . از دوستداران طبیعت کوهستانی کشور دعوت می کنیم در این نشست حضور یابند . اطلاعات بیشتر در اینجا .

در روزنامه ی جام جم 5/12/87 آمده بود که شعبه ی 102 دادگاه مجتمع قضایی فسا ، مرد کشاورزی را که یک الاغ را با بنزین به آتش کشیده و سبب مرگ آن شده بود ، به پنجاه ضربه شلاق تعلیقی محکوم کرد . این مرد ،  به خاطر آن که الاغ وارد مزرعه اش شده و مقداری از کاهوهایش را خورده بود ، دست به این عمل بی رحمانه زده بود .

 این که شخصی موضوع را به پلیس خبر داده و ماموران به محل رفته و کشاورز را شناسایی کرده و به دادگاه تحویل داده اند و دادگاه هم عمل کشاورز را جرم تشخیص داده ، نکته ی قابل توجه و در خور تقدیری است . اما مجازاتی چنین سبک ( که به خاطر تعلیقی بودن ، در واقع مجازات نیست ) نشان آن است که یک حیوان ، حتی از نوع « زحمت کش و مفید » تقریبا هیچ حقوقی در جامعه ی ما ندارد و اگر کسی آن را به سبعانه ترین شکل  هم شکنجه کند و بکشد ، مجازات موثری نخواهد دید .

در « نمایشگاه توانمندی های سازمان های غیردولتی » که از 4 تا 7 دی در بوستان گفتگو برگزار شد ، یک انجمن مثلا زیست محیطی و دوستدار حیوانات ، چندین مار و سوسمار و خارپشت و لاک پشت و ... را در آکواریم هایی گذاشته بود و آن ها را ساعت ها در شرایط پر نور و پرصدای نمایشگاه زیر استرس قرار داده بود ، و اعضای انجمن این حیوان ها را مدام دستمالی می کردند و به مراجعه کنندگان هم می دادند تا « با لمس حیوانات ، با آن ها دوست شوند » ! هنگامی که « دوستداران حیوانات » چنین کنند ، از دیگرمردمان خود چه انتظاری داریم ؟!

یادداشتی در این مورد را در آرام کوه بخوانید .

سدها ، در برابر مردم

چهارصد سال پیش ، جمعیت سرزمین ایران ِ آن زمان شاید در حدود نیمی از جمعیت امروز ایران ، و فناوری استفاده از آب بسیار ابتدایی تر از امروز بوده است . در آن زمان ، به جز چند « بند » ، سامانه ی کاریز (قنات) ها ، و شبکه ای از نهرهای ساده که آب رودخانه ها و چشمه ها را به کشتزارها و باغ ها می رساند ، هیچ سازه ی دیگری برای مهار آب وجود نداشت . مقدار برداشت محصول از واحد سطح هم بسیار کم تر از امروز بوده است ؛ پس مردم چگونه بدون سدهای غول آسا که مهندسان سد ساز امروزین و حامیان شان ادعا می کنند بدون آن ها زندگی ناممکن است ، به زیست خود ادامه می دادند ؟! حتی ، در قیاسی ملموس تر می توان گفت که ما امروزه ، در حالی که فقط دو برابر سی سال پیش جمعیت داریم ، اما چرا ده برابر آن زمان سد داریم و با این حال هنوز در کشاورزی به شدت وابسته به خارج از کشوریم و در چند قلم کالای پایه مانند گندم ، برنج ، ذرت ، شکر ، و روغن بین سی تا حدود نود درصد به خارج وابسته ایم ؟

بدیهی است که مصرف سرانه ی آب به علت تغییر شیوه ی زندگی و بالا رفتن استانداردهای آن ، نسبت به دوران های گذشته بسیار بیشتر شده ، و به همین دلیل نیاز به مهار آب هم افزایش یافته است . اما ، در ایران ، مطابق آمارهای رسمی ، درحدود نود درصد آب های استحصالی ، در کشاورزی مصرف می شود ( نه در صنعت یا بخش خانگی ) . به این دلیل ، می توان گفت که فقط با اصلاح روش های آبیاری که در ایران با ریخت و پاش وحشتناک انجام می شود ، امکان حذف حتی کامل سدها از سامانه ی آب رسانی کشور وجود دارد . زیرا هم اینک ، سدها با تمام هزینه های گزافی که برای ساخت شان صورت گرفته و با تمام آسیب های جبران ناشدنی که به محیط زیست و میراث فرهنگی کشور وارد کرده اند ، فقط در حدود ده درصد در تامین آب کشاورزی موثراند . این در حالی است که با سرمایه گذاری بسیار ناچیز ( در قیاس با هزینه های سد سازی ) و با آموزش کشاورزان ، می توان به شیوه ای بس پایدارتر بسیار بیش از این ده درصد را تامین کرد .

سد سازی ، پروژه ای است پول ساز ، دهان پرکن ، و متظاهرانه که جان می دهد برای آماردهی دولتیان و برای به جیب زدن میلیاردها تومان پول از سوی پیمانکاران ؛ این است علت ستایش وتقدیس « مهار رودخانه های وحشی » ( بخوان : مرده ساختن رودهای زنده ) از سوی مدیران ارشد کشورها و شرکت های ساختمانی .

مقاله ای از فاطمه ظفرنژاد ( پژوهشگر حوزه ی آب ) را در این ارتباط ، می توانید در اینجا بخوانید .

همچنین ، یادداشت سال گذشته ی ما در این مورد :

  http://mountainwatch.persianblog.ir/post/501

گزارش جالب توجهی در مورد سد سازی را می توانید در همشهری امروز بخوانید .

من ، عمیقا معتقد شده ام که « دولت - ملت »‌ ایران برای پیشرفت روزمره ( و نه پایدار که اصلا به دنبالش نیست) و گذران معیشت ، راهی جز فشار آوردن بر منابع طبیعی و بهره کشی بی رحمانه از محیط زیست نمی شناسد . تبدیل جنگل ها و مراتع و تالاب ها و زمین های کشاورزی به عرصه های ساخت و ساز ، و بدل شدن کل کشور به «کارگاه ساختمانی» (به قول آقای احمدی نژاد که جزو کارنامه ی "پر افتخار" دولت نهم در روزهای دهه ی فجر اعلام کرد) ... نه حاصل اشتباه کاری یکی دو مدیر دولتی یا بی راهه رفتن عده ی معدودی سودجو ، بلکه نتیجه ی عزم جزم مجموعه ی دولت و علاقه ی فراگیر ملت به خوردن از خوان نعمت طبیعی است . آن چه در این میان فراموش شده ، فردا ( دقیقا همین فردا و نه حتی آتیه ی نسل بعد ) است ؛ ما ، سرزمینی سوخته را به خود و فرزندان مان تحویل خواهیم داد .

خبری در مورد راه سازی در محدوده ی تالاب حفاظت شده ی پریشان ، و امضای طومار بیست متری از سوی مردم در حمایت از این کار را در روزنامه ی اعتماد بخوانید .

همچنین می توانید یادداشت مژگان جمشیدی در این مورد را در اینجا بخوانید .

و خبری دیگر درباره ی اثر سد سازی بر خشک شدن تالاب ها ، در اینجا .

یادداشت با ارزشی از محمد درویش درباره ی تفاوت رویکرد دولت مردان هندی و ایرانی در مورد محیط زیست : در اینجا .