دیده بان کوهستان

... و یک اشاره به نقش فدراسیون کوه نودی

حسین رضایی در تارنگار کوه نوشت اشاره ای کرده است به چهار صعود ایرانی به قله های بلند خارج از کشور که امسال انجام شده، و خبر از ده برنامه ی دیگر هم داده که قرار است در چند ماه آینده در قراقوروم و تیان شان انجام شوند. از این همه برنامه (که مسلما شامل تمام کوه نوردی های خارج از کشور ایرانیان نمی شود) فقط یکی(!) هدف خود را اجرای کاری نو قرار داده است.

کوه نوردان ایرانی، در کارهای خارجی خود، همچنان به دنبال صعودهای تکراری و  عنوان های "دهان پر کن" هستند. گذشته از ساده پسندی بسیاری از کوه نوردان، گریز بیشتر آنان از کارهای مجدانه و سخت، و ضعف عمومی جامعه ی کوه نوردی در تشخیص "کیفیت"، به نظر من فدراسیون کوه نوردی هم در مقام سازمان ملی این فعالیت، وظیفه ی خود را در تعریف کوه نوردی فنی و کیفی به درستی انجام نداده ... سهل است، این دستگاه خود با پایه گذاری نظام نادرست و فریبنده ی "مدال های ملی" در کوه نوردی، ذهن کوه نوردان را به بیراهه کشانده است.

بیماری خود بزرگ بینی، و ملاک پنداشتن خویش در تشخیص درست و نادرست در کوه نوردی که در تمام دوره های مدیریتی پیشین فدراسیون به کم و بیش به چشم می خورد، در دوره ی ریاست آقای محمود شعاعی به اوج رسیده است. جالب توجه است که برای مثال ایشان به خود اجازه می دهد تا بر خلاف تایید شماری از کوه نوردان صعود کرده به نانگاپاربات، و بر خلاف تاییدیه ی آلپاین کلاب پاکستان، صعود یک تیم ناوابسته به فدراسیون را به آن قله منکر شود، و از سوی دیگر حاضر نیست یا نمی تواند کوچک ترین گامی در معرفی معیارهای کوه نوردی کیفی و جهان پسند بردارد. آیا این، "نشانگان" یک عارضه ی جدی در کوه نوردی ایران نیست؟!

فدراسیون کوه نوردی مایل است که تصدی خود را بر امور اجرایی این ورزش همچنان حفظ کند و حتی آن را گسترش دهد؛ تا حدی که برای کوه نوردانی هم که با هزینه و برنامه ریزی خود به خارج از کشور می روند، تا جایی که بتواند تعیین تکلیف می کند. اما، این فدراسیون هر روز فاصله ی خود را از جامعه ی جهانی کوه نوردی، چه به لحاظ مدیریتی (با گریز از سپردن تصدی گری به باشگاه ها) و چه با غرقه شدن در اجرای صعودهای تکراری یا حمایت از این گونه صعودها، بیشتر می سازد.

یک مثال از کوه نوردی جهانی، می تواند تفاوت دیدگاه های کمّیت گرا و کیفیت گرا را نشان دهد: وقتی که از  جیم دونینی رییس پیشین آمریکن آلپاین کلاب پرسیدم که آیا با آن همه صعود در آلاسکا، قله ی مک کاینلی (بلند ترین قله ی آمریکای شمالی) را هم صعود کرده، خیلی ساده گفت که نه... در آن جا، در پی صعود قله ها و مسیرهای صعود نشده بوده است! مقایسه کنید با کوه نوردان خودی و فدراسیون ما که فقط افزودن به کلکسیون صعودهای خارج از کشور را (صرفنظر از کیفیت آن ها) هدف قرار داده اند.

ممکن است بگویند «فتح» قله های هشت هزار متری و هفت هزار متری، و شاخ و برگ دادن به این برنامه ها با اعطای مدال های خود ساخته ی آسیایی و جهانی، در نظام بودجه بندی کشور ما به منظور برخورداری از "سهم کیک" لازم است. و یا این که ضروری است با چنین بزرگ نمایی ها، از بنگاه های اقتصادی کمک مالی گرفت. اما، لازم به یادآوری است که هیچ کار آتیه داری با خود فریبی و دگر فریبی به سرانجامی شایسته نمی رسد... باید راه را درست رفت!

خانه ی موسیقی ایران

پنجمین دوره ی جشن موسیقی و طبیعت با اجرای چند تن از اساتید موسیقی سنتی و فولکلور و با حضور هنرمندان و علاقه مندان، در روز 3 تیر ماه درضلع شمالی قلعه ی تاریخی کنگلو برگزار می شود.

محمدرضا کیا مقدم با اعلام این خبر گفت: این جشن با همکاری خانه ی موسیقی، انجمن کوه نوردان ایران، سازمان میراث فرهنگی مازندران و با شعار "از طبیعت، در طبیعت، برای طبیعت" در قلعه ی کنگلو مازندران برگزار می شود.

این عضو گروه موسیقی دانان طبیعت در ادامه افزود: ما اولین دوره ی این جشن را در سال 85 با اجرای کنسرتی بر روی قله ی دماوند آغاز کردیم که بسیار مورد توجه دوستداران طبیعت قرار گرفت. امسال نیز طبق توافقات صورت گرفته این جشن با حضور و اجرای اساتیدی چون فریدون پور رضا و ابوالحسن خوشرو همراه خواهد بود.

قلعه ی کنگلو در فاصله ی 200 کیلومتری تهران و در مسیر جاده ی سواد کوه، سه راه خطیر کوه (بین ورسک و پل سفید) واقع شده و شرکت در این برنامه برای عموم مردم آزاد است.

امروز روز جهانی مقابله با بیابان زایی است...

مطلبی در این زمینه، با نگاه به جنگل های در حال عقب نشینی لرستان، در آوای محیط زیست ایران.

به نوشته ی آژانس خبری بختیاری (ایبنا نیوز) «سد گتوند علیا، به رغم هزینه های هنگفت، به دلیل اشتباهات فاحش در مطالعات مربوط به جانمایی سد، قابل آبگیری نیست و به عبارت ساده تر، تنها کاربری آن، تبدیلش به موزه ی سوءمدیریت مدیران آبنیرو است! از همین رو است که این پروژه هنور نتوانسته است مجوز لازم برای ابگیری را از سازمان حفاظت محیط زیست کسب نماید.»

گزارشی از این طرح پر هزینه، پر اشتباه، و مضر به حال مردم منطقه و اقتصاد ملی و رود کارون را در سایت خبری تحلیلی آبنما نیوز بخوانید.

در "ادامه ی مطلب" نظر ناصر کرمی سردبیر خبرگزاری مستقل محیط زیست ایران، عباس محمدی، و عبدالله کعبی نماینده ی آبادان در مجلس را در این ارتباط  (به نقل از ایبنا نیوز) بخوانید.

همچنین یک گزارش را به همراه عکس هایی که گویای وجود کوه های نمکی در حوزه ی دریاچه ی سد است، در تارنمای تابناک ببینید. این کوه های نمکی، آب کارون را شور خواهد کرد.

در ادامه ی برنامه ی مبادله ی کوه نورد با آمریکن آلپاین کلاب در روز 15 خرداد سیزده کوه نورد آمریکایی به ایران آمدند و ضمن یک مجموعه برنامه، قله های دماوند و علم کوه را صعود کردند. همچنین مسیرهایی روی دیواره ی سنگسرسُل (استان سمنان)، و میان سه چال (منطقه ی علم کوه) باز کردند و یک برنامه ی پیاده روی در مسیر جنگلی فینسک در استان سمنان اجرا کردند.

انجمن کوه نوردان ایران در این ارتباط اطلاعیه ی زیر را منتشر ساخته است:

یادداشتی را به مناسبت ١۵ خرداد، روز جهانی محیط زیست،  به  همشهری داده بودم که در روزنامه ی ١٩ خرداد با عنوان "قامت هایی شکسته زیر چرخ بولدوزرها" چاپ شد. بخشی از این یادداشت را در روز 16 خرداد روی این تارنگار قرار داده بودم؛ در زیر بخش دوم آن را می بینید:

بی مناسبت نیست که به بهانه ی روز جهانی محیط زیست، نیم نگاهی داشته باشیم به وضع کوه های کشور در یک سال گذشته. هم زمان با کم اعتنایی فراگیر مسوولان به درخواست ها و نظرهای دوستداران محیط زیست، روند عملیات "توسعه و عمران" ناپایدار با شدت هر چه تمام تر، به عنوان مکمل عوامل تخریب سنتی (دیم کاری روی شیب های تند، چرای خارج از ظرفیت مرتع، بوته کنی و جنگل زدایی) در این سال ادامه یافت. نهایت این که اگر فشار رسانه ای و پی گیری های مردمی بسیار زیاد و مغایرت یک عملیات با قانون بیش از حد شد، کار به صورت "چراغ خاموش" ادامه یافت؛ به این معنا که مقام مسوول اعلام می کند که طرح متوقف یا اصلاح شده، اما کار در دل کوهستان به پیش می رود! نمونه ی تراژیک از این دست، طرح احداث خط انتقال گاز از مسیر کوهستان دنا است که دارای دو عنوان "حفاظت شده" و "ذخیره گاه زیستکره" هم هست. در این مورد، اگرچه گفته اند که طرح متوقف شده، اما مشاهده ی عینی نشان می دهد که عملیات جاده سازی افراطی برای کشیدن خط لوله، با برش دل خراش کوه و نابود سازی درختان چند ده ساله و چند صد ساله، ادامه دارد. مثال دیگر را از همان طرح راه سازی در دارآباد می توان آورد که پس از روبرو شدن با مخالفت شدید جامعه ی کوه نوردی و طرفداران محیط زیست، مدیر کل منابع طبیعی استان تهران اعلام کرد که بخشی از جاده که فقط برای کشیدن لوله ی آب بوده، از طرح حذف می شود. اما، در واقع کار مطابق با طرح مخرب و غیر ضروری اولیه در حال پیشروی است.

به دلیل مسافرت کوهی، این تارنگار از امروز به مدت ده روز به روز نخواهد شد.

با سپاس از توجه شما.

به مناسبت پنجم ژوئن (١۵ خرداد)، روز جهانی محیط زیست

موضوع محیط زیست در ایران، بیش از هر چیز موضوعی است اجتماعی و نه امری فنی. شاید نود درصد مشکلات محیط زیستی کشور ما مربوط باشد به رعایت نکردن قانون (و در بعضی موارد: کمبود یا ضعف قانون)، کمبود آموزش اصول محیط زیستی پایه، افزایش بی رویه ی جمعیت، و بی ثباتی اقتصادی و اجتماعی. درصد کمی از مشکلات ما از نوع تخصصی و پیچیده، یعنی از آن انواعی است که جهان پیشرفته هم نتوانسته حل کند؛ مساله هایی مانند گرمایش زمین، تضاد توسعه ی اقتصادی و حفظ محیط زیست، و رقابت های نظامی.

در شرایطی که فرسایش خاک در ایران رکوردهای جهانی را شکسته، و هزاران طرح راه سازی و عمرانی نیمه کاره مانده یا تاخیرهای چندین ساله دارند، باز هم پروژه بگیران موفق می شوند که در نظام پر ایراد تخصیص بودجه (یا در نبود نظام برنامه ریزی در کشور؟!) طرح های جدیدی بگیرند که جز تخریب بیشتر محیط زیست حاصلی برای کشور نخواهد داشت. یکی از پر زیان ترین این گونه پروژه ها، راه سازی در کوهستان های کشور است که بی هیچ ملاحظه و به بهانه های گوناگون- از جمله: کوتاه تر کردن و اصلاح راه های دسترسی ، سد سازی، طرح های گردشگری، خط های انتقال نیرو و نفت و گاز، و جنگل کاری- اجرا می شوند.

و جالب توجه این که در وضعیتی شبیه به وضع ملوک الطوایفی، افراد و گروه ها و سازمان ها و نهادهای گوناگون هر کدام بر حسب سلیقه و صلاحدید خود، اقدام به راه سازی می کنند و دستگاه های مسوول حفظ مراتع و جنگل ها و محیط زیست کشور هم یا واکنشی نشان نمی دهند، و یا نمی توانند جلوی آن اقدام کنندگان را بگیرند!

یک نمونه از این وضع آشفته، جاده سازی در دارآباد تهران بوده که با وجود مخالفت سازمان جنگل ها و مراتع، اداره ی کل منابع طبیعی استان تهران (دستگاه تابع آن سازمان) همچنان به این کار خود ادامه می دهد! نمونه ی دیگر، اقدام به جاده سازی در منطقه ی کرکس اسدآباد (استان همدان) به منظور تعمیر یا ساخت پناهگاه کوه نوردی است که علیرغم مخالفت هیات کوه نوردی استان در حال اجرا است!

عکسها و یادداشتی در این مورد را در تارنمای هیات کوه نوردی و صعودهای ورزشی استان همدان ببینید.

ایران بوم

کارون، میراث ملی ما است!

رودخانه کارون شاهرگ حیاتی مردم خوزستان است. این رودخانه همچنان تنها رودخانه قابل کشتیرانی ایران نامیده می‌شود اما کمتر کسی می داندکه این رودخانه دیگر قابل کشتیرانی نیست.
ثبت دو اثر تاریخی معبد چغازنبیل و سازه های آبی شوشتر از خوزستان که در کناره رودخانه‌های مهمی شکل گرفته‌اند نشان دهنده اهمیت فوق العاده این استان در تاریخ و فرهنگ ایران است.
ساخت سدهای مکر بر رودخانه کارون و پروژه های انتقال آب در سالهای اخیر بیش از نیمی از آورد این رودخانه را کاهش داده است.

همشهری

لطفا در یادداشت زیر، به نکته ای که درباره ی «فریب مصرف کنندگان» با اعلام «قابل تجزیه بودن» انواع جدید کیسه های پلاستیکی آمده است، توجه کنید.

مصرف وافر کیسه‌های پلاستیکی و دور ریختن آنها تنها پس از یک‌بار استفاده، از پی‌آمدهای جوامع مصرفی است که زیان‌های جبران‌ناپذیری برای طبیعت دارد. حال، اتحادیه اروپا درصدد پیدا کردن راهی برای کاهش زباله‌های پلاستیکی است.

مسئول امور محیط زیست اتحادیه اروپا اعلام کرده که این اتحادیه در حال بررسی ممنوعیت استفاده از کیسه‌های پلاستیکی در سطح اروپا است. بر اساس آمار موجود هر فرد در اروپا سالانه حدود پانصد کیسه‌ی پلاستیکی مصرف می‌کند و بیشتر این کیسه‌ها تنها یک بار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

منطقه مدیترانه در خطر

15 خرداد (5 ژوئن) روز جهانی محیط زیست است. کوه ها به دلیل آن که سرچشمه ی آب های شیرین، پناهگاه بقایای جنگل ها، در بر گیرنده ی بهترین مراتع، زیستگاه صدها گونه گیاه و جاور، و تفرجگاه و ورزشگاه بی مانندی برای انسان ها هستند، از مهم ترین بخش های محیط زیست کسور به شمار می روند.

حفظ محیط زیست کوهستان، و ظیفه ی همه ی استفاده کنندگان از آن و تک تک مردم است. روز جهانی محیط زیست، فرصتی است برای یادآوری این وظیفه و انجام اقداماتی که به حفاظت از کوهستان کمک کند:

*با اجرای برنامه های پاک سازی کوهستان و گفتگوی چهره به چهره با کوه پیمایان، در حفظ  زیبایی و سلامت مسیرهای کوهستانی بکوشیم.

*با مطبوعات، خبرگزاری ها، و صدا و سیما تماس بگیریم و از آنان بخواهیم که از محیط زیست بیشتر بگویند، و اطلاعات خودمان را در اختیارشان بگذاریم.

*با شوراهای شهر و روستا، شهرداری ها، اداره های محیط زیست و منابع طبیعی، مسوولان آموزش و پرورش، و دیگر مقام های مسوول تماس بگیریم و با آن ها در جهت اجرای برنامه های زیست محیطی همکاری کنیم.

*طرح های مخرب محیط کوهستان را شناسایی کنیم و از مسوولان بخواهیم که آن ها را متوقف یا اصلاح کنند.

*با شرکت در دوره های آموزشی و برگزاری کلاس بکوشیم که آگاهی خودمان را در زمینه ی محیط زیست افزایش دهیم.

ببینید که چنین پوشش افسون کننده ای را چگونه با بستر آن نابود می کنند تا  "جنگل" دست ساخت و بی آتیه ی خود را عَلم، و بودجه ای را جذب کنند! 

ستیغ دارآباد- ۵ خرداد ١٣٩٠

مهندس فدایی فر مدیر طرح جامع آب، در همایش ٣٠ اردیبهشت در بابل گفت که سهم سدها در عقب نشینی شدید دریاچه ی اورمیه، فقط چهار درصد است! دکتر راضیه لک، استاد دانشگاه و سرپرست مدیریت زمین شناسی دریایی سازمان زمین شناسی، در گفتگویی که با رادیو ایران صدا (www.iranseda.ir) داشته است، گفته که از سال 1999 به بعد، در نوسان آب دریاچه ی اورمیه شکستی ایجاد شده که هیچ تطابقی با دوران های پیشین ندارد.

قطعا بیشترین تاثیر را بر روند رو به خشکی رفتن این دریاچه ی بزرگ، سد سازی داشته است. گزارش احمد پازوکی از برنامه ی رادیویی دکتر لک و مهندس درویش را در اینجا بخوانید.

هنوز صدای کش دار و زمخت اش در گوشم است که در کوچه های باریک محله ی کودکی و نوجوانی ام (منیریه، حدود 40 سال پیش) فریاد می کشید: آب حوض می کشییییییم (و همین طور می کشید!). اکنون فکر می کنم که متخصصان سد سازی و طرح های انتقال آب، حتی راحت تر از آن «آب حوضی» نوستالژیک من آب رودها و دریاها را جابجا می کنند!

اگر شهر اردکان در کویر مرکزی آب ندارد، خیالی نیست از سرچشمه های دز آب می آوریم؛ اگر شهر اراک در حاشیه ی کویر آب ندارد، مهم نیست از رودهای منتهی به دز آب می کشیم؛ اگر رفسنجان در دو هزار کیلومتر آن طرف تر آب ندارد، از کارون آب می کشیم؛ اگر خرمشهر در کنار کارون تشنه است، برایش از بالاتر کانال می کشیم... . و اگر دریاچه ی اورمیه را با سدها به شوره زار بدل کرده ایم، باز هم ناراحت نشوید، از دریای خزر آب می آوریم و آن را پر می کنیم!

نظر دکتر برهان ریاضی کارشناس محیط زیست را در  مورد طرح انتقال آب از دریای خزر و رود ارس به اورمیه، در همشهری بخوانید.

سبز پرس

سدها تاثیری بر افزایش تولید کشاورزی ندارند

یکی دیگر از سخنرانان همایش، فاطمه ظفرنژاد از منتقدان سد سازی در ایران بود که به اثرات سد سازی بر رودخانه های زاینده رود و کارون و ارومیه اشاره کرد و گفت: خشک شدن تالاب گاوخونی و رودخانه کارون، و عقب نشینی بی سابقه ی دریاچه ارومیه، و به طور کلی عاری شدن این سه پیکره ی ارزشمند آبی از حیات و آسیب دیدن کشاورزی و زندگی مردم در این حوزه ها، نتیجه ی سد سازی های بسیار بوده است.

     در ادامه ی همایش، "سرهت رسول" که همراه با "ایپک تاسلی"  (هر دو از منتقدان و مخالفان سد سازی در ترکیه) به منظور شرکت در این همایش از ترکیه به ایران آمده بود، سخنرانی کرد.

سبز پرس

روز جمعه (30 اردیبهشت) ساختمان کانون مهندسان بابل میزبان همایش "نقدی بر سد سازی" بود. این همایش به دعوت انجمن کوه نوردان ایران (دفتر بابل)، و با همکاری گروه دیده بان کوهستان این انجمن، انجمن یاوران زمین بابل، انجمن دوستداران دماوند، جامعه ی کوه نوردان بابل، موسسه توسعه ی پایدار و طبیعت (سنستا)، و گروه کوه نوردی کانون مهندسان بابل با حضور بیش از یکصد نفربرگزار شد.