دیده بان کوهستان

موضوع روز جهانی کوهستان امسال، "کوه ها و جنگل ها" است. به این مناسبت، در این جا گفته هایی از چند پژوهشگر را که با این موضوع ارتباط دارد، نقل می کنیم.

دفترهای نمایندگی انجمن و دیگر علاقمندان می توانند از این نوشته ها، به عنوان یک دستمایه برای تهیه ی متن سخن رانی، بروشور، مطالب رسانه ای، و در دیگر کارهای آموزشی مربوط به 11 دسامبر استفاده کنند.

1- از ادوارد ویلسون، زیست شناس و استاد دانشگاه هاروارد؛ کتاب تنوع حیات، ترجمه: عبدالحسین وهاب زاده، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، 1384

 جنگل، تولید کننده ی آب

 درست است که جنگل ها در منطقه هایی  می رویند که رطوبت مناسبی در خاک و هوا باشد، اما در عین حال جنگل خود یک عامل باران زا و حفظ کننده ی آب در خاک است. ادوارد ویلسون می نویسد: «جنگل وسیع آمازون نیمی از بارندگی اش را خود سبب می شود. با بریده شدن جنگل بارندگی نیز به همان نسبت افت می کند. مدل های ریاضی مربوط به چرخه های بارندگی و تبخیر نشان داده که برای پوشش سبز یک آستانه ی بحرانی وجود دارد که اگر وسعت جنگل از آن کمتر شود دیگر قادر به دوام نیست و بخش عمده ی حوضه ی رودخانه به طور برگشت ناپذیر به درختچه زار چمنی مبدل خواهد شد.»

اعضای انجمن را به شرکت در مجمع عمومی 30 آبان دعوت می کنیم؛

دوستان گرامی، با حضور در نشست مجمع عمومی، انجمن خودتان را در پیشبرد هدف هایش یاری کنید. در این مجمع، علاوه بر شنیدن گزارش هیات مدیره و بازرس، موضوع جایگزینی یکی از اعضای هیات مدیره را نیز خواهیم داشت.

 دوشنبه30 آبان ماه ۱۳۹۰ از ساعت ۱۷ تا ۲۰

... یا سرنشینان بی پروای یک کشتی!

کاریکاتور زیر را یکی از دوستان برایم ای میل کرده است؛ یادآور وضعیت کشورمان است که در آن هر کس به فکر چراندن بیشترین تعداد گاوان خود در مرتع عمومی (ماجرای "تراژدی منبع عام")، دوختن کلاهی برای خود از نمد منابع ملی، و درست کردن ویلای خود در جنگل یا حریم دریا و رود است... و هیچ کس را پروای تخریب جبران ناشدنی مرتع، تکه پاره شدن "نمد" ملی، و نابود شدن جنگل و چشم اندازی که به خاطر آن ویلا را می خواسته... نیست!

در یادداشت پنجم آبان، به روز جهانی کوهستان و موضوع امسال آن اشاره کردیم. دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان و دفترهای نمایندگی انجمن، برنامه هایی به این مناسبت خواهند داشت؛ تا کنون برگزاری همایش "جشن کوهستان" در باشگاه فرهنگی ورزشی آرارات همچون سال های گذشته، اجرای یک صعود و گردهمایی در پناهگاه میدان میشان همدان، برگزاری همایش در آمل، و شرکت در نمایشگاه سه روزه ای که با برنامه ریزی شهرداری منطقه ی یک تهران برگزار خواهد شد، قطعی شده است.

پوستر زیر، مربوط به نمایشگاه تهران است:

دکتر جعفر سپهری، عضو هیات علمی دانشگاه علمی کاربردی،  کوه نورد، و ایران پژوه را با سخن رانی هایش درباره ی هواشناسی و با حضور صمیمانه اش درهمایش های مربوط به کوهستان می شناسیم. تارنگار ایشان (اینجا) دربرگیرنده ی اطلاعات و عکس های بسیار از نقاط گوناگون ایران، و همچنین مقاله های پژوهشی فراوان است.

آقای سپهری، در روز جمعه 4 آذر ماه، از ساعت 14 یک سخنرانی با عنوان هواشناسی کوهستان (ویژه ی کوه نوردان و طبیعت گردان) خواهد داشت.

مکان: فرهنگسرای بوستان قیطریه

بهمن عظیمی، عضو فعال کانون دوستداران محیط زیست دانشگاه رجایی، و یک دوچرخه سوار و کوه نورد زبده است. او برنامه های بسیاری برای ترغیب مردم به حفظ محیط زیست برگزار کرده است. یکی از برنامه های اخیر او، دوچرخه سواری از سرچشمه ی زاینده رود تا انتهای آن (تالاب گاوخونی) بود. گزارش تصویری این برنامه را که عنوان آن "زنده باد زاینده زود" بوده، می توانید در تارنمای کانون یاد شده ببینید.

نظریه ی جدید؛ نظریه ای که جدید نیست!

درباره ی کتاب نظریه ی جدید...، مهم ترین نکته این است که در آن هیچ نکته ی جدیدی به چشم نمی خورد؛ خود کردوانی، کل مطالب این کتاب را پیش تر در کتابی با عنوان طولانی «کویر (نمکزار) بزرگ مرکزی ایران و مناطق همجوار (مسائل، توانمندی ها و راه های بهره برداری)»⁽³⁾ با طول و تفصیل بیشتر آورده است. در عین حال، مجموع مطالب هر دو کتاب یک جور گردآوری سر دستی ویژگی های کویر و ذکر امکانات اقتصادی آن است. برای مثال، «نظریه پرداز»** در نظریه ی «جدید» خود این موارد استفاده از کویر را ذکر کرده است: استفاده از کویر به عنوان مرتع، استفاده از گیاهان دارویی کویر، استفاده ی گردشگری از کویر، بهره برداری از نمک ها و ماسه بادی ها، استفاده از آب شور برای پرورش آرتمیا و ماهیان آب شور و جلبک های نمک دوست، استفاده ازانرژی باد و آفتاب، و شیرین کردن آب شور. باید از این نظریه پرداز پرسید که کدام یک از این کارها برای نخستین بار به ذهن وقاد ایشان رسیده است؟!

در پشت جلد کتاب های دکتر پرویز کردوانی این عنوان ها جزء «افتخارات کسب شده» ی ایشان آمده است: «انتخاب به عنوان استاد نمونه در سال 1377، انتخاب به عنوان شخصیت برجسته و مفاخر فرهنگی استان سمنان، استاد برگزیده ی سال 80، پژوهشگر نمونه ی سال 1385، چهره ی ماندگار علمی کشور در سال 1384...». به نظر من، در 15-10 سال اخیر – شاید برای رفع اثر آن گفته ی قدیمی که «ما مردمی مرده پرست هستیم»، و یا برای مقابله با "بحران افتخار"*ی که بدان دچار شده ایم، نشست های نکوداشت و اهدای لوح چه از سوی دستگاه های دولتی و چه از سوی سازمان های غیردولتی، به صورتی افراطی برگزار می شوند. در پاره ای از این نشست ها دیده ام که برگزار کنندگان، مطالعه ی کافی درباره ی شخصیت تجلیل شونده ندارند و حتی در لوحی که برای او نوشته اند، به نکته ی اصلی که برای تقدیر مورد نظر بوده، اشاره نکرده اند. به نظرم در مورد دکتر کردوانی هم چنین بوده و دست کم پاره ای از عنوان های او، بدون مطالعه ی کافی اعطا شده است!

اعضای انجمن را به شرکت در مجمع عمومی 30 آبان دعوت می کنیم؛

دوستان گرامی، با حضور در نشست مجمع عمومی، انجمن خودتان را در پیشبرد هدف هایش یاری کنید. در این مجمع، علاوه بر شنیدن گزارش هیات مدیره و بازرس، موضوع جایگزینی یکی از اعضای هیات مدیره را نیز خواهیم داشت.

 دوشنبه30 آبان ماه ۱۳۹۰ از ساعت ۱۷ تا ۲۰

دکتر پرویز کردوانی، چندی پیش درباره ی دریاچه ی اورمیه گفت که این دریاچه در حال مردن است، مردن آن طبیعی است، و این مردن جاذبه ای است که جا دارد گردشگران برای تماشای آن به منطقه بروند. دکتر کردوانی، چندین سال است که عنوان "استاد نمونه" ی دانشگاه تهران یعنی قدیمی ترین و معتبر ترین دانشگاه کشور را دارد؛ سخنان او از رسانه های گوناگون پخش می شود و از سوی دستگاه هایی مانند وزارت نیرو (مثلا در تایید طرح های سد سازی و انتقال آب) مورد ارجاع قرار می گیرد. در مجموعه یادداشت هایی که در نقد دکتر کردوانی می نویسم، قصد دارم نشان دهم که گاه چگونه ممکن است فقط شنیدن نام یک استاد یا پیش کسوت، بدون دقت در نوشته ها و کارنامه ی او، القا کند که گفته های او درست اند! از سوی دیگر می خواهم بگویم که استادان دانشگاه و دیگر کارشناسان هم جزئی از جامعه هستند و ممکن است که تحت تاثیر منافع شخصی، اثر سوء ستایش های بی مورد، دور ماندگی از پژوهش، نداشتن روحیه ی نقادی، و عوامل دیگر، واقعیت ها را به گونه ی دلخواه خود تفسیر کنند یا در تشخیص پاره ای از مساله های روشن اشتباه کنند.

حر منصوری، مدیر انجمن دیده بان میانکاله، پیشنهاد برنامه های پاک سازی میانکاله و آشوراده را برای "استقبال از پرندگان مهاجر" داده بود. گروه دیده بان کوهستان با همکاری دفتر انجمن در ساری و به ویژه با پی گیری های مسوول این دفتر (خانم بقراط) توانست در این برنامه مشارکت داشته باشد. خبر و گزارش تصویری را در سبز پرس بخوانید.

مقاله ی زیر را در سال 1379 نوشتم، اما به مدت چند سال جایی برای انتشار آن نیافتم و فقط مضمون بخش هایی از آن را این جا و آن جا بیان کردم. فکرمی کنم که درتیرماه 83 فرشید فاریابی آن را درتارنگار خودش منتشرکرد. اکنون که این مقاله را بازخوانی می کنم، می بینم که بسیاری از انتقادهایی که به فدراسیون وارد کرده ام، متاسفانه هنوز وارد است! گو این که چند تایی از موارد انتقاد، تا اندازه ای اصلاح شده اند؛ برای مثال، شیوه ی گزینش برای صعودهای خارج از کشور بسیار بهتر شده و یا درفدراسیون، کارگروه محیط زیست راه اندازی شده است (همین چند هفته پیش).

این متن اگرچه به نوعی، ادامه ی بحث هایی است که در تیرماه گذشته با عنوان "کیفیت، عنصر فراموش شده در کوه نوردی ایران" و در مرداد ماه با عنوان "در نقد فدراسیون کوه نوردی" داشته ام، اما درعین حال می تواند نگاهی تاریخچه نویسانه باشد به جریان کوه نوردی ایران.

با سپاس فراوان از احسان بشیر گنجی که زحمت تایپ دوباره ی این متن طولانی را کشیده است.

نگاهی به کارنامه ی فدراسیون کوه نوردی

نقد بر فعالیت های فدراسیون کوه نوردی، تا حد زیادی نقد جامعه ی کوه نوردی است. نه فقط به این دلیل که فرضا از دیدگاه یک ناظر خارجی، هر فدراسیون نماینده ی رسمی آن رشته ی ورزشی در یک کشور است، و یا به این دلیل که می گویند هر دستگاه حاکم بیان گر لیاقت ها و توانایی های جامعه ی زیر حکم است، بلکه همچنین به این دلیل مهم تر که آحاد کوه نوردان کشور در بیشتر سال های این دوران، یا فدراسیون را با احکام و مدارک اعطایی اش بالاترین مقام کوه نوردی دانسته و با فهرست کردن دوره هایی که در فدراسیون گذرانده اند در سیاهه ی افتخارات خود، بر این فرض صحه گذارده اند و یا با مطرح کردن هرگونه خواسته ی کوه نوردی (مانند تهیه ی وسایل و کمک به اجرای برنامه) در پیشگاه فدراسیون و مطالبه ی تحقق آن ها از این دستگاه، خود جنبه ی اشراف و حتی تقدس به آن داده اند. در نتیجه، هرگز نمی توان مسوولیت آن چه را فدراسیون انجام داده یا نداده صرفا متوجه آن اداره دانست. چرا که جامعه ی کوه نوردی، خود بار بسیاری از مسوولیت هایش را بر شانه های نه چندان توانای آن تشکیلات انداخته  و از این رو در این گناه که دستگاهی ساخته شده ظاهرا قدر قدرت اما بی اسطقس، بری الذمه نیست. و تازه، کدام انتقاد منسجم و مکتوبی به فدراسیون شده که پاسخ دریافت نکرده؟ کدام منتقدی پی گیر ضعف های فدراسیون شده که اکنون توقع بی ضعف بودن آن را داشته باشد؟

این چند کلام گفته شد برای آن که دست اندرکاران فدراسیون بدانند انتقاداتی که در این نوشته ذکر می شود، از موضع عیب جویی نیست و

سد در حال آبگیری سیمره، آثار و محوطه های تاریخی بی شمار، و ده ها هزار هکتار جنگل و مرتع با ارزش را به زیر آب برده و خواهد برد (در  اینجا بخوانید). اما، آبگیری آین سد، همچون سدهای دیگر شرایط فیزیکو شیمیایی آب را به شدت تغییر می دهد که این خود سبب بر هم خوردن چرخه ی زیستی رود و نابودی یا آسیب دیدن شدید زیستمندان وابسته به آن می شود؛ خبر مرگ ده ها هزار ماهی در دریاچه ی در حال آبگیری سد سیمره را به نقل از جام جم آنلاین در زیر بخوانید:

هم‌اکنون سد سیمره مراحل آبگیری خود را پشت سر می‌گذارد و طبق گفته کارشناسان، آبگیری زودهنگام سد و نبود اکسیژن در آب باعث مرگ این تعداد زیاد ماهی شده است. رنگ دریاچه سد سیمره از مرگ این تعداد ماهی نیز کدر شده است. ماهی سیمره یکی از بهترین ماهی‌های استان به شمار می‌رود و بازار خوبی هم دارد.

رودخانه سیمره از تلاقی رودخانه‌های قره‌سو و گاماسیاب شکل گرفته و در مرز استان ایلام و لرستان جریان دارد و تا انتهای حوزه کرخه 650 کیلومتر طول دارد.

کتاب منابع و مسایل آب در ایران نوشته ی دکتر کردوانی، نخستین بار در سال 1363منتشر شده است. در پیشگفتار این کتاب، می نویسد: «در حوضه ی آبخیز تنها رود منطقه گرمسار (حبله رود) پراکندگی باران نامتناسب است و سدی بر روی رودخانه ساخته نشده است [...] در اواخر زمستان و اوایل بهار، رودخانه سیلابی است و آب آن طغیان می کند و اغلب مقدار زیادی آب از طریق مسیل های عمیق مختلف [...] خروشان به کویر می ریزد و به این ترتیب هدر رفته و شور و غیر قابل استفاده می شود (ضرر نداشتن سد)، در حالی که در تابستان آب آن چنان سریع کاهش می یابد که سطح وسیعی از زراعت ها، بی آب می ماند و خشک می شود»⁽¹⁸⁾. در چاپ نهم کتاب که در سال 1387 (یعنی نزدیک به ربع قرن پس از چاپ نخست) منتشر شده، کردوانی همچنان مدافع بی قید و شرط سد سازی است و گذشته از تکرار همان پیشگفتار سال 63، باز هم معتقد است که باید بر روی تمام رودخانه ها سد زد تا آب آن ها به «دریاها، دریاچه ها، باتلاق [تالاب] ها و کویرها» نریزد و «هدر نرود»⁽¹⁹⁾.

مدتی قبل، از طریق Google Earth گشتی در اطراف دماوندکوه می‌زدم و عکس‌های قدیمی‌تر را با عکس‌های جدید  مقایسه می‌کردم...با علم به این موضوع که کوهنوردی ناسازگار ما و مدیریت ناصحیح و ناهمگام مسوولین با محیط زیست آسیب‌پذیرش چه‌ها که نکرده است؛ با این حال تصاویر جبهه جنوبی برایم تأسف‌بار بود. 

نامه ی زیر را شماری از چهره های فعال و همچنین سازمان های مردم نهاد مدافع محیط زیست (از جمله: دیده بان کوهستان)، در مورد معضل رو به خشکی رفتن دریاچه ی اورمیه به مجلس نوشته و رو نوشت آن را هم برای چندین مقام مسوول فرستاده اند. به نظر ما گذشته از ،"حاکم شدن فضای گفتگوی کارشناسی و خردورزانه" که در نامه از آن به عنوان بهترین اتفاقی که می تواند بین دولت و تشکل ها و... بیفتد یاد شده، موضوع بسیار مهم این است که فضای گفتگوی احتمالی، محدود به "کارشناسان" نشود! همچون همیشه، تاکید می کنیم که موضوع محیط زیست ایران، موضوعی بیشتر اجتماعی (و بسیار کمتر: فنی) است. "کارشناسان" همان هایی هستند که در اتاق های دربسته برای مردم تصمیم می گیرند، و بر مملکت همان کرده اند، که می بینیم... . موضوع دریاچه ی اورمیه باید در فضای باز و با حضور مردم و سازمان های مردمی و کارشناسان غیر دولتی و دولتی بررسی شود.

این نامه، در سبز پرس و روزنامه ی همشهری امروز هم آمده است.

به نام آفریدگار زیبایی

هیئت رئیسه محترم مجلس شورای اسلامی

همان طور که می دانیم، حال دریاچه ارومیه خوب نیست. ارومیه فیروزه ای، دیر زمانی است که در بستر بیماریست و چشم انتظار دارویی برای بازیابیِ طراوت و شادابی گذشته خود.

ما نگرانی های مردم، تشکل ها و فعالان محیط زیست و تلاش های آنها برای اعلام همبستگی با این سرمایه ملی را  می ستاییم و آن را نشان از مسئولیت پذیری  ایشان در قبال ذخایر طبیعی کشور می دانیم. آری؛ به راستی که امروز دریاچه ارومیه نیازمند توجه ملی است و ما در این راستا لازم دیدیم نکاتی را به تمام کسانی که به واسطه سمت های اجرایی شان، نقشی در تعیین سرنوشت دریاچه دارند، متذکر شویم:

در یادداشت 3 آبان، در ادامه ی نقد دکتر کردوانی، با  نمونه ای از تلقی او از جانور، و قیاس مع الفارق شتر با آهو آشنا شدیم؛ اینک بد نیست که تلقی او را از گیاهان وحشی هم ببینیم: «معمولا در کویرهای واقعی سولفات سدیمی [...] گیاه قادر به روییدن در آن نیست. اگر در مواردی هم به صورت پراکنده تک درختچه گز در سطح آن دیده شود، این گیاه ارزشی برای حفظ کویر ندارد [...] و حتی ممکن است زیان آور هم باشند»⁽¹²⁾.

محمد درویش- شرق

«آنها که می‌کوشند تا برای مواهب طبیعی وطن، مابه‌ازایی مادی بیافرینند و به اصطلاح طبیعت ایران را ارزش‌گذاری کرده و قیمتش را به زبان اقتصاد رایج مملکت بیان دارند، در حقیقت خواسته یا ناخواسته ظلم به لطف بزرگی کرده‌اند که پروردگار مهربان، ایرانیان را شایسته بهره‌مندی از آن دانسته است.»

آنچه که خواندید، روح حاکم بر نخستین دریافتی است که نمایندگان 9 تشکل علمی اصلی کشور در حوزه منابع طبیعی در پیشانی نامه‌ای گنجانده‌اند خطاب به مقامات عالی کشور و هدفش جلوگیری از تصویب لایحه‌ای در مجلس شورای اسلامی است که به‌نام منابع طبیعی، ممکن است کام طبیعت‌ستیزان را شیرین‌تر کند. اما چرا روسای تشکل‌هایی چون انجمن مدیریت و کنترل مناطق بیابانی، انجمن مرتعداری، انجمن آبخیزداری، انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، انجمن جنگلبانی، انجمن ارزیابی محیط‌زیست، انجمن علوم و صنایع چوب و کاغذ، انجمن علمی آبزی‌پروری و جامعه جنگلبانی ایران اینک یک‌صدا از رهبری نظام جمهوری اسلامی می‌خواهند تا از اختیارات حکومتی خود استفاده کرده و اجازه ندهند تا با تصویب «لایحه جامع منابع طبیعی»، طبیعتی که بستر تولید است، خود به ابزار تولید بدل شده و به تاراج رود؟ مگر این لایحه قرار نبوده که امید فعالان و دوستداران و متخصصان محیط‌زیست و منابع طبیعی ایران باشد؟
راست آن است که تغییرات اعمال شده بر این لایحه چنان شگفت‌آور و نگران‌کننده است که تقریبا مخالفت همه نیروهای کارشناسی بدنه منابع طبیعی کشور و علاقه‌مندان به این حوزه را برانگیخته است.

عباس محمدی- سبز پرس

در بخش نخست این مقاله (سبز پرس و دیده بان کوهستان 14/7 /90) به چند موضوع اشاره کردم: رابطه ی اقتصاد و محیط زیست، اختلاس در عرف و قانون، تراژدی منابع عام، اختلاس از طبیعت، و بهروری و اختلاس. در این بخش، در زمینه ی: اختلاس و تجاوز به منابع طبیعی، اختلاس و میهن دوستی، اختلاس و ناپایداری اقتصاد، و اختلاس و قشرهای ضعیف، اشاره هایی خواهم داشت.

اختلاس و تجاوز به منابع طبیعی

 دست کم در ایران، هر جا که سخن از اختلاس است، ردی از تصرف منابع طبیعی دیده می شود. چه در اختلاس های عظیم مانند بزرگ ترین اختلاس رو شده ی تاریخ کشور (جریان سه هزار میلیاردی اخیر) و جریان "سلطان شکر"، و چه در اختلاس های کوچک تر- بخشی از پروژه، گرفتن زمین برای اجرای طرح ادعایی است که در این مورد تا بیشترین حد ممکن و بسیار بیشتر از چه هم که برای اجرای اصولی طرح لازم است زمین گرفته می شود. علت قضیه، گذشته از آن که در همه جای جهان، زمین و ساختمان یک "دارایی واقعی" (real estate) به شمار می رود و در گذر زمان ارزش افزوده ی بالایی دارد، این است که در ایران تولید مستقل (بدون وابستگی به یارانه و رانت) بسیار ضعیف است و بورس واقعی و متکی به تولید هم وجود ندارد تا سرمایه ها به سوی آن ها برود. بنا بر این، بهترین راه برای "یک شبه" ثروتمند شدن، زمین خواری است. از سوی دیگر، بهترین وثیقه ای که سامانه ی بانکی کشور برای دادن وام و اعتبار می پذیرد، زمین است و از این رو گرفتن زمین، نقطه ی شروع خوبی است برای کسب اعتبار و در عین حال یک بخش کلیدی است در کل چرخه ی اختلاس. ناگفته نماند که در شرایط شیوع فساد، به راحتی می توان با دادن رشوه کارشناسان بانک یا نهاد اعتبار دهنده ی دیگر را دعوت به "بیش برآورد" ارزش ملک کرد؛ چنین است که حتی در صورت لو رفتن جریان اختلاس، ضمانت های غیر منقول توقیف می شود اما پول و ارز در جای دیگری –در داخل یا خارج از کشور- برای مختلس باقی می ماند. در این میان، بازنده فقط محیط زیست و عموم شهروندان کشور اند که بخشی از دارایی طبیعی و خداداد خود را از دست داده اند.

یادداشت مفید عباس ثابتیان را در این مورد، که همراه با عکس هایی از دستگاه های تحویل گیرنده ی بطری های خالی نوشابه در آلمان است، در آرام کوه بخوانید.

دکتر حسین آخانی- سبز پرس

پرده اول: در تاریخ 25 سپتامبر سال جاری در شهر برلین ماراتون بزرگی برگزار شد. اتفاقا محل زندگی ما هم مجاور مسیر این ماراتون بود. به اتفاق خانواده به تماشای این رخداد ورزشی رفتیم. همه جور آدمی در بین حدود 33 هزار دونده بود. تعداد زیادی از شرکت کننده ها هیچگونه نوشیدنی همراه نداشتند. تعداد قابل توجهی هم بطری های آب در دست و یا قمقمه به کمر خود بسته بودند. خیلی به ندرت افراد شرکت کننده خسته، زباله به اطراف پرت می کردند. اتفاقا در چمن های کنار خیابان یک بطری خالی آب افتاده بود. برداشتن بطری خالی آب توسط مردی مسن تعجب همسرم را موجب شد. به او گفتم دلیلش ساده است.

 تارنمای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد

روز جهانی کوهستان 2011؛ کوهستان و جنگل ها

روز جهانی کوهستان، فرصتی است برای: آگاهی بخشی در زمینه ی اهمیت کوه ها در زندگی، روشن ساختن فرصت ها و محدودیت ها در توسعه ی مناطق کوهستانی، و ایجاد همکاری برای تغییر مثبت در منطقه های مرتفع و کوه های جهان.

مجمع عمومی سازمان ملل از سال 2003 یازدهم دسامبر را "روز جهانی کوهستان" نامیده است. این تصمیم، در پی موفقیت سازمان ملل در اعلام سال 2002 به عنوان "سال جهانی کوه ها" بوده که توانست آگاهی جهانی درباره ی کوه ها را افزایش دهد، موجب تشکیل کمیته های ملی کوهستان در 78 کشور شود، و با ایجاد سازمان "همکاری کوهستانی"(Mountain Partnership) اتحاد در این زمینه را افزایش دهد. فائو (FAO) به عنوان نهاد هماهنگ کننده ی سال جهانی کوه ها و مسوول نظارت بر برگزاری روز جهانی کوهستان انتخاب شده است.

موضوع امسال روز جهانی کوهستان، "کوه ها و جنگل ها" است. هدف این است که هشیاری درباره ی ارتباط جنگل های کوهستانی با نقشی که در "اقتصاد سبز"، و همچنین در اقدامات مرتبط با سازگاری با تغییرات اقلیمی، دارند افزایش یابد.

 پاراگراف آخر یادداشت 29 مهر، با نقل قولی از دکتر کردوانی به پایان رسید که در آن از جدا کردن بچه شتر از مادرش و بردن آن برای کشتار و "عزاداری" شتر مادر، به عنوان یک جاذبه ی توریستی کویر (!) یاد شده بود. اینک چند کلمه ی دیگر:

بابت این «جاذبه ی گردشگری» تراژیک خودتان را ناراحت نکنید (!)؛ مطمئن باشید که دکتر به شتر علاقه ی بسیار دارد و می گوید: «ذکر این نکته که شتر [مازاد بر ظرفیت مرتع] موجب نابودی پوشش گیاهی و توسعه ی کویر و بیابان می شود [...] سیاست بی منطق و نادرست» است. در ادامه ی این بحث، می گوید که سازمان حفاظت محیط زیست اشتباه می کند که برای حفظ آهو، موضوع بیرون راندن شتر از (بعضی) کویرها را مطرح می سازد، زیرا شتر نقش مهمی در اقتصاد ساکنان روستاهای حاشیه ی کویر دارد و «... هم از دیدگاه اقتصادی و هم دیدگاه جاذبه ی گردشگری، آهو به هیچ وجه قابل مقایسه با شتر نیست [...] توریست حداکثر ممکن است آهو را از دور ببیند آن هم نه هر موقع که بخواهد [... به علاوه] گردشگر نمی تواند آهو را لمس کند، در حالی که می تواند به شتر نزدیک شود و به علاوه بر آن سوار شود. خودِ سواری، زیبا ترین جاذبه ی توریستی شتر است که در آهو امکان پذیر نیست...»⁽⁸⁾. در ادامه، کردوانی شرح باز هم بیشتری درباره ی برتری های شتر نسبت به آهو می دهد. این گونه سخن گفتن سطحی و خوب و بد کردن جانوران، آدمی را به یاد باورهای کهن چند هزار سال پیش می اندازد که در آن جانور خوب جانوری بوده که به انسان سود مستقیم برساند، مانند گوسفند و بز و سگ، و دیگر جانوران فقط "خَرفسَتَره" (در زبان پهلوی: موذی) بوده اند. در گنجینه ی واژگان کردوانی، "تنوع زیستی" و مفهوم های دیگری همچون حق بقای گونه ها، ارزش ذاتی محیط زیست، لزوم حفظ بخش هایی از سرزمین ها به شکل طبیعی خود، و مانند این ها اصلا تعریف نشده است.

آقای رضایی، به دنا سوگند که برایتان فرزندی خواهیم کرد!

آقای اسماعیل رضایی، ما دوستداران طبیعت نه شما را می شناخته ایم و نه اسعد تقی زاده را؛ اما آسمان بلند ایران و کوه های سرفراز دنا، این نشانه های با عظمت خلقت را که شما و ما را در آغوش دارند، می شناخته و بر آن عاشق بوده ایم... چنان که مرحوم مجتبی بوده است.

فرصتی نیست که خطای اسعد تقی زاده یا اشتباهات احتمالی سازمان حفاظت محیط زیست یا احساساتی شدن خود و دور شدن مان از واقع بینی را واکاوی کنیم. فقط بدانیدکه آن چه گفته ایم، از روی عشق به طبیعت بوده؛ همان چیزی که به گفته ی شما مجتبی را به کوهستان کشانده بود.

خود را شریک اندوه شما می دانیم و برادرانه و خاکسارانه درخواست داریم از این فرصت سهمگین برای نشان دادن شکوه گذشت و رقم زدن سرمشقی برای دانش آموزانتان (که خود را جزیی از آنان می دانیم) استفاده کنید. تردیدی نیست که عمق دلبستگی شما به این آب و خاک، و به طبیعت کشور، با انعکاس گسترده ای که جوانمردی شما و خانواده تان در ایران و جهان خواهد داشت، بیش از پیش عیان خواهد شد.

آقای رضایی، شما فرزندی گرامی را از دست داده اید و می دانیم که این غم گران را نمی توانیم جبران کنیم. اما با چشمانی اشکبار به شما اطمینان می دهیم که ما امضا کنندگان نامه ی حمایت از تقی زاده، تمامی تلاش خود را خواهیم کرد تا برایتان فرزندی کنیم... به دنا سوگند که چنین خواهیم کرد!

در ماجرای کشته شدن مجتبی رضایی در کوهستان دنا، به دست محیط بان اسعد تقی زاده، آن چه طبیعت دوستان را به دفاع از اسعد واداشته، عشق به محیط زیست رنجور این سرزمین بوده است. من هم در کنار چند هزار نفر دیگر نامه ای را امضا کرده ام (اینجا) که در فضایی احساسی و با شتاب نوشته شده بود. در نشست روز 17 مهر، به مژگان جمشیدی و سعید طهماسبیان که از امضا کنندگان اولیه ی نامه و از سازمان دهندگان نشست بودند، چند اشکال نامه را تذکر دادم و یکی دو روز بعد با رایانامه، متن دیگری را برای فرستادن به دفتر رییس قوه ی قضاییه به آن دو پیشنهاد دادم.

از آن جا که  مضمون اصلی نامه، دفاع از یک محیط بان و از محیط زیست است،  من هم آن را امضا کرده ام. با این حال، در مقام یکی از دست اندرکاران گردآوری نامه در حمایت از محیط بان اسعد تقی زاده اعلام می کنم که ما اطلاعی از جزییات پرونده ی مربوط به این حادثه نداشته و در این مورد در صلاحیت خود نیز نمی دانیم که وارد مباحث حقوقی شویم. اما در مقام هم میهن و برادران و خواهران کوچک آقای اسماعیل رضایی (پدر مرحوم مجتبی رضایی)، از ایشان که به تازگی دریافته ایم فرهنگی و طبیعت دوست هستند، درخواست داریم نگذارند اتفاقی رخ دهد که نتیجه ی آن ایجاد این شبهه باشد که طبیعت ایران بیش از پیش مورد ظلم قرار گرفته است.

من، به نمایندگی از سوی چند هزار امضا کننده ی نامه ی حمایت از تقی زاده، دستان پدر مجتبی رضایی را می بوسم و اگر سوء تفاهمی پیش آمده که موجب رنجش این خانواده ی بزرگوار شده، صمیمانه از ایشان عذر خواهی می کنم.

این توضیح و متن نامه ی سرگشاده ی من به آقای اسماعیل رضایی، در سبزپرس دیروز، در صفحه ی 7 همشهری امروز، و در صفحه ی آخر روزنامه ی اعتماد امروز، آمده است.

در یادداشت بعدی این تارنگار، نامه ی سرگشاده را می بینید.

عشق به طبیعت، بیشتر از عطش دستیابی به آن چیزی است که همیشه دور از دسترس است؛ آن، همچنین بیان صداقت نسبت به زمین است، زمینی که ما را در آغوش دارد و نگاهبان است، تنها خانه ای که شناخته ایم، بهشتی که بدان نیازمندیم- اگر فقط چشمانی برای دیدن داشته باشیم. "گناه اولیه"، آن گناه اولیه ی واقعی، تخریب کور این بهشت طبیعی است که ما را در بر گفته... ای کاش که شایسته ی آن باشیم.

Edward Abbey. Desert Solitaire

... و گاه عشق می تواند کورمان کند؛ مراقب باشیم که با عشق خود، کسی را نیازاریم!