دیده بان کوهستان

رینهولد مسنر در راستای مصمم بودن فوق انسانی؛ دیدگاه تسلیم‌ناشندنی خود را در راه رسیدن به بلندترین قله‌های زمین، دنبال کرده است (آنسوی قله‌ها ...)

مقاله ی زیر را به مناسبت "روز زمین" به روزنامه ی همشهری داده بودم که دیروز با کمی تغییر و تلخیص در آن به چاپ رسید.

روز زمین و مسوولیت ما

زباله، در همه جا!

حضور همه جایی پسماندهای جامد، اگر بزرگ ترین مشکل محیط زیست ایران نباشد، دست کم آشکار ترین نشانه ی بی مبالاتی ما در حفظ محیط زیست کشورمان هست. از چکاد 5670 متری دماوند تا ساحل های زیر صفر متر دریای خزر و کناره ی جزیره های کوچک و نامسکون خلیج فارس، از جنگل های پرآبادی شمال تا نقاط بسیار کم جمعیت حاشیه ی بیابان لوت، و از کوهستان های دور دست کرمان تا دره ی پر رفت و آمد هراز... همه جا  در چشم انداز خود زباله های رها شده را می توانیم دید. آیا چنین است رسم مهر ورزی به آب و خاک میهن؟! آیا مدیران بخش های آموزش، حفاظت محیط زیست، و منابع طبیعی با دیدن چنین صحنه ها، از قصور خود شرمسار نمی شوند؟! آیا تک تک ما در رویارویی با این چشم اندازهای مخدوش، به مسوولیت خویش و به بستری که برای فرزندان و آیندگان مان ساخته ایم، می اندیشیم؟!

دیدن انبوه زباله در منطقه های گردشگری مانند کوهپایه های نزدیک شهرها، ساحل دریای خزر، محدوده ی پارک های جنگلی، و نقاطی که در چند سال اخیر به عنوان "منطقه ی ویژه ی گردشگری" معرفی شده اند، گویا به امری عادی بدل شده و چندان حساسیتی برنمی انگیزد(!) اما، برای آن که ابعاد فاجعه آمیز ریخت و پاش زباله در طبیعت و محیط های انسانی را دریابیم، چند نمونه را از دور دست ترین نقطه های کشور مثال می آورم.

نه به خاطر آن که من خودم را کوه نورد می دانم، بلکه به دلیل ثابت قدمی کوه نوردان در پی گیری خواسته های طبیعت دوستانه، به خاطر عمل گرایی شان که آستین بالا می زنند، و از آن جا که در این شرایط سخت و نومیدکننده هم نا امید نمی شوند... امروز یک "خسته نباشید" کوه نوردانه می گویم به دوستان دیده و ندیده ی کوه نوردم که نگذاشتند چراغ "روز زمین" امسال در ایران خاموش بماند!

در اوضاعی که از بسیاری سازمان های مردم نهاد محیط زیستی، "عمل" که هیچ، شوربختانه حتی سخنی هم به مناسبت روز زمین ندیدیم... این جامعه ی کوه نوردی بود که ده ها برنامه ی پاک سازی،  آموزش چهره به چهره، و کار رسانه ای اجرا کرد: از پاک سازی کامل دشت گرچان (دشت هویج) لواسان و مسیرهای صعود پرسون و ریزانکوه و ساکا در استان تهران تا پاک سازی منطقه ی هفت برم استان فارس، و از پاک سازی اطراف دریاچه ی چورت در کیاسر مازندران تا پاک سازی کوه شاه استان کرمان... .

درود بر اعضای انجمن کوه نوردان، گروه کوه نوردی لواسان، باشگاه کوه نوردی و اسکی دماوند، دیده بان کوهستان هیات کوه نوردی فارس، گروه کوه نوردی آلپ بابل، و انجمن پاک سازان کوهستان کرمان که کارهای یاد شده را به انجام رساندند، و درود بر دیگرانی که حتما بعد از این از کارهایشان خبردار خواهیم شد. دریاچه ی چورت کیاسر، جمعه 1/2/91

 عکس از: کوه نیوز

دوست پژوهشگر و عزیزم، کوشان مهران در مقاله ی زیر (و چند مقاله ی دیگر) اشاره دارد که کشورهایی مانند ترکیه و حتی عربستان و امارات، توانسته اند نسل چند تایی از گونه های بومی خود را که تقریبا نابود شده بودند، با استفاده از چند نمونه که در شرایط اسارت یا نیمه اسارت باقی مانده بوده، احیا کنند.

به نظر من، موضوع احیای ببر ایرانی را هم که در دستور کار سازمان حفاظت محیط زیست ایران قرار گرفته، می توان از این دیدگاه مورد بررسی قرار داد. گرچه به نظر می رسد که انگیزه ی اصلی مدیران محیط زیست ایران، مانند دیگر عرصه های عمل سیاسی و اقتصادی شان، بزرگ و توانا نشان دادن خود - در سپهری تخیلی- است (!) اما به هر حال طرح احیای ببر می تواند زمینه را برای آماده سازی و حفاظت بهتر زیستگاهی مانند میانکاله فراهم کند. همچنین می تواند ابزاری برای طرح مطالبات زیست محیطی از سوی کنشگران این عرصه باشد.

سالار بادیه ها

 ... و آن خط های سیاه از سویی تا دم او امتداد یافته/  و از سوی دیگر تا شانه هایش کشیده شده/  و تو می پنداری که او جامه ی کهنه ی دورنگی بر تن کرده است.

 شعری که شماخ بن ضرار ذبیانی، شاعر دوران جاهلیت در وصف خط تیره ی پشت گورخر سروده بی شباهت به ابیاتی چند از هفت پیکر نظامی گنجوی درباره ی گور نیست:

 آخر الامر مادیان گوری / آمد افکند در جهان شوری /  پشت مالیده ای چو شوشه ی زر / شکم اندوده ای به شیر و شکر / خط مشکین کشیده سر تا دم / خال بر خالش از سرین تا دم

امروز قرار است که عباس ثابتیان، رییس انجمن کوه نوردان، بخشی از فیلمی را که دو سه هفته پیش از گغام میناسیان  پیشگام برجسته ی کوه نوردی ایران (متولد 1300) گرفته است، در نشست انجمن نمایش دهد. گغام سال ها است که در آمریکا زندگی می کند؛ به دوستان پیشنهاد می کنم که تماشای این فیلم را از دست ندهند.

من، در مقاله ی نقش ایرانیان ارمنی در کوه نوردی کشور، به گوشه هایی از کارهای گغام اشاره کرده ام. همچنین توجه شما را به یادداشت دیگر این تارنگار با عنوان ایرانیان ارمنی جلب می کنم.

گغام میناسیان، چند سال پیش در یکی از نشست های روز جهانی کوهستان، به عنوان "عضو افتخاری" انجمن کوه نوردان ایران معرفی شد.

عکس از: قلمرو کوهستانی ایران

نفر اول از سمت چپ: گغام میناسیان

یکصد و پنجمین نشست ماهانه ی انجمن کوه نوردان ایران

زمان: چهارشنبه 30 فروردین ماه 1391 از ساعت 16:30 الی 19:30

مکان: تهران- خیابان انقلاب، دروازه دولت،  نرسیده به بهار، خیابان خاقانی،  روبروی دانشگاه تربیت معلم،  آمفی تاتر ستاد سازمان های مردم نهاد شورای اسلامی شهر تهران

موضوع نشست

• دیدار نوروزی
• خبر های کوه نوردی
• صحبت در مورد برگزاری کارگاه فیلم سازی
• معرفی گغام میناسیان کوه نورد و دیواره نورد پیشکسوت؛ نمایش فیلمی جدید از او

عباس محمدی- ایرن

این داستان "طبیعت گردی" هم درایران ما، به لطیفه گویی سیاهی بدل شده است! از مسوولان محترم اداره های دولتی که برای ترویج آن، دره به دره و کوه به کوه دنبال جای بکر می گردند تا با یافتن سرمایه گذار خودی و فراهم ساختن "تسهیلات" بانکی برای او، و سپس تجهیز منطقه به جاده و هتل و فروشگاه و تله کابین و ریسه ی تیر چراغ برق، بهره برداری و ورود به آن عرصه های طبیعی(؟!) را برای "هم میهنان عزیز" ساده کنند؛ تا دوستان گرامی کوه نورد و طبیعت پیما که ابتدا با عشق به طبیعت پا به کوه و دشت گذاشتند و چند صباحی بعد که چهار تا سوراخ سنبه ی کمتر دست خورده ی مملکت را یافتند، با فریادهای «یافتم، یافتم بهشت گمشده را!» گروه گروه جماعت را به آن جاها کشاندند و برای آن که به تریج قبای مشتریان عزیزشان برنخورد، در برابر آن چه که ایشان با طبیعت بی زبان کردند، هیچ نگفتند. و آخر سر از همه: مبلغان صدا و سیمایی این گونه طبیعت گردی که در هر برنامه، با معرفی کنار و گوشه های کشور به صدها هزار نفر آموزش ندیده، و بسیاری اوقات با ترویج روش های مخرب ورود به طبیعت، مقدمه ی فاتحه خوانی بر طبیعت نیمه جان کشور را فراهم می سازند. 

دوم اردیبشت برابر با 22 آوریل، «روز زمین» نام گذاری شده است. در این روز، در بسیاری کشورهای جهان، دوستداران طبیعت دست به کارهایی برای حفاظت زمین و جلوگیری از تخریب و آلودگی محیط زیست می زنند.

انجمن کوه نوردان ایران، به این مناسبت دفترهای نمایندگی، و گروه ها و باشگاه های کوه نوردی را به اجرای برنامه های پاک سازی کوهستان، کارهای آموزشی، و فعالیت رسانه ای در جهت ترویج اصول کوه پیمایی و گردشگری مسوولیت پذیر دعوت می کند.

در همه جا، کوه نوردان در میان فعالان محیط زیست هستند؛ گروه دیده بان کوهستان انجمن در تهران، در روز جمعه اول اردیبهشت1391، برنامه صعود چند قله (آتش‌کوه، ریزان، پرسون، ساکا و ...) در لواسان را اجرا می‌کند، همچنین مسیرهای منطقه، دشت گرچال و روستای افجه پاکسازی می‌شود و با گردشگران و مردم منطقه، همراه آموزش چهره به چهره، همکاری و تعامل خواهیم داشت.

سبز پرس

جمعی از سازمان های مردمی فعال در حوزه ی محیط زیست، با انتشار بیانیه ای باردیگر نسبت به تصرف زمین های منطقه ی حفاظت شده  ی جاجرود در واپسین روزهای سال 1390، واکنش نشان دادند و این اقدام را «قانون گریزانه»، «برخلا ف مصالح عمومی ملت» و «فراهم آوری زمینه برای زمین خواری» دانستند.

متن بیانیه را در زیر بخوانید:

منطقه ی حفاظت شده ی جاجرود به تاریخ می پیوندد؟

رهبر معظم انقلاب در هفته منابع طبیعی سال 89 بر رو یارویی با ساخت و ساز در شرق تهران و واگذاری زمین های ملی با عنوان "طرح باغشهرها"، پافشاری کرده اند. اما با این وجود در روزهای پایانی سال 90 تصرف حدود 740 هکتار از زمین های منطقه حفاظت شده جاجرود (هم مرز با منطقه پارک ملی خجیر) آغاز شد که اقدامی قانون گریزانه و بر خلاف مصالح عمومی ملت ایران و فراهم آوری زمینه ای برای زمین خواری است. این در حالی است که مجموعه منطقه های جاجرود، خجیر، و سرخه حصار با پیشینه حفاظتی بیش از دویست و پنجاه سال، بستری جایگزین ناپذیر و با ارزش برای بخشی از سرمایه های ملی گیاهی، جانوری و ژنتیکی کشور و فراهم کننده فضای تنفسی در شرق این کلانشهر بوده و از رشد افقی شهر، و بارگذاری اضافه بر این منطقه که هم اینک نیز از کمبود آب، امکانات شهری، و نبود هوای سالم در رنج است، جلوگیری می کنند. ما امضاء کنندگان این بیانیه  با استناد به فرمایش رهبر انقلاب و آموزه های شرعی آیین اسلام که بیانگر پاسداری از طبیعت پاک است و با توجه به دلایل قانونی زیر، خواستار رسیدگی فوری مسوولان ارجمند و دلسوزان و خدمتگزاران ایران زمین هستیم:

دو هفته پیش، سبز پرس نوشت: "رئیس سازمان جنگل ها و مراتع، در واپسین روزهای سال 1390 در نامه ای خطاب به معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، از وی خواسته است تا نسبت به اعلام یا عدم اعلام جنگل «ابر» شاهرود به عنوان «منطقه حفاظت شده»، موضع سازمان متبوعش را اعلام کند."

این، از معدود موردهایی است که سازمان جنگل ها و مراتع به راحتی حاضر شده منطقه ای را به سازمان حفاظت محیط زیست واگذار کند، اما این یکی تعلل می کند و حتی پی گیر پاسخ مثبت به درخواست خودش هم نمی شود! شاید این امر، قرینه ی دیگری است بر بیگانگی مدیریت این سازمان با موضوع محیط زیست...!

در مقاله ی زیر، کوشان مهران به بررسی پیشینه ی تاسیس پارک های ملی و بهره برداری اقتصادی از آن ها پرداخته و پیشنهاد داده است که خود سازمان جنگل ها و مراتع، حفاظت کننده ی جنگل با ارزش ابر باشد، چرا که سازمان حفاظت محیط زیست کفایت لازم را ندارد، و به علاوه در بسیاری از کشورهای جهان، جنگلبانان وظیفه ی حفاظت از حیات وحش را هم بر عهده دارند.

بهره برداری منطقی یا منطقه فروشی علمی؟

در سال 1872 کنگره ملی ایالات متحده با پایه گذاری پارک ملی یلوستون به عنوان نخستین زیستگاه حفاظت شده کشور موافقت نمود . با شروع قرن هفدهم و پی ریزی کلونی های مهاجر نشین انگلیسی در ساحل اقیانوس اطلس ( نیوانگلند ) و افزایش جمعیت انسان به تدریج لزوم ایجاد ضوابطی برای بهره مندی از منابع طبیعی برای قانون گذاران مسجل گردید و به تدریج قوانینی چون محدودیت زمان شکار گوزن دم سپید و پرندگان مهاجر و قطع درختان و تولید ذغال به اجرا درآمد .

ولی دلیل اصلی معرفی یلوستون به عنوان پارک ملی اهمیت آن از منظر زیبایی شناسی و وجود آبشار بسیار زیبا ، جنگل های بکر و دست نخورده و چشمه های جوشان و در حال فوران آب های معدنی بود . در همان سال ها عده ای از نمایندگان که دل نگران نابودی نسل بیزون آمریکایی ( بوفالو ) در مرغزار های مرکز آمریکا بودند پیشنهااد حفاظت واعمال محدودیت شکار این گونه را به کنگره ارائه دادند ولی این پیشنهاد با مخالفت سرسختانه رئیس جمهور آمریکا ژنرال شرمن روبرو شد که بر این اعتقاد بود که با نابودی نسل بوفالو به عنوان مهم ترین منبع غذایی سرخ پوستان دشت های بزرگ Great plane پیروزی بر این بومیان جنگاور آسان تر خواهد بود .

چندی پیش، تارنمای باشگاه خبرنگاران گفتگویی با نادر ضرابیان فعال محیط زیست، عضو انجمن کوه نوردان و عضو گروه کوه نوردی لواسان انجام داده بود. ضرابیان در این گفتگو، از رابطه ی اخلاق و کوه نوردی و ضرورت حمایت کوه پیمایان از طبیعت سخن گفته است.

دوستان را به خواندن این مطلب دعوت می کنم.

عباس محمدی- سبز پرس

در مورد طرح های سد سازی و انتقال آب، همچون دیگر مسایل مربوط به محیط زیست، اگر فعالان و کارشناسان این حوزه پیش از "کلنگ خوردن" طرح واکنش نشان دهند، اسناد طرح را بخواهند، و در صورت لزوم از طریق نهادهای نظارتی و قانون گزار و قضایی و دیگر راه های ممکن با آن ها رویارویی کنند، امکان جلوگیری از اجرایی شدن طرح های مخرب بسیار بیشتر خواهد بود. آشکار است که پس از آغاز عملیات احداث و تخصیص بودجه، حتی اگر ثابت شود که آن طرح صد در صد زیان آور است، باز هم بسیار بعید است که بتوان "لقمه" های چند میلیاردی را از پیمانکار و حامیانش گرفت.

رییس جمهور محترم، در سخنرانی 19 فروردین خود در مشهد، اعلام کرد که «دولت برای مهار آب های روان در سطح کشور طرح های بزرگی دارد». اما، بلافاصله اضافه کرد که دو طرح بزرگ هم برای انتقال آب از دریای عمان و دریای خزر به منطقه های مرکزی کشور به زودی آغاز خواهد شد، و معلوم شد که ظاهرا کار از مهار و انتقال آب های روان کشور که همان سد زدن بر رگ ها (رودها)ی زمین باشد، گذشته و جا به جا کردن دریاها هم در دستور کار مدیران بخش آب و پیمانکاران همکارشان قرار گرفته است!

در سال 1355 که وارد دانشکده ی کشاورزی و منبع طبیعی دانشگاه تهران شدم، تندیس مردی را در میدان دانشکده دیدم که بعدها، پس از شناخت کارنامه اش، بارها و بارها او را به تحسین نگاه کردم و عشق ام را در دل به او ابراز کردم!

چند روز پیش دوستم آقای ستوده در رایانامه ای، از او یاد کرده بود؛ من هم با جستجو در اینترنت، شرح حالی از آن مرد بزرگ یافتم:

تارنمای بنیاد ایران شناسی

کریم ساعی

خلاصه : زنده یاد کریم ساعی ،پدر جنگلبانی ایران، در سال 1289 هجری شمسی در شهر مقدس مشهد متولد شد .وی موسس نخستین تشکیلات جنگلبانی کشور و پایه‌گذار و اولین استاد رشته جنگل در دانشگاه بود که در سال 1331 در سن 42 سالگی هنگام بازگشت از یک ماموریت علمی در سانحه‌ سقوط هواپیما جان به جان آفرین تسلیم کرد و براساس وصیتش در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران به خاک سپرده شد.

گروه : کشاورزی
رشته : جنگل داری
تحصیلات رسمی و حرفه ای : کریم ساعی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خویش به اتمام رساند. وی تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشکده فلاحت دانشگاه تهران گذراند و در سال 1310 با درجه مهندسی فارغ‌التحصیل شد و برای ادامه تحصیل به همراه نخستین گروه دانشجویان ایرانی به کشور فرانسه عزیمت کرد. پس از پذیرفته شدن در کنکور ورودی انستیتو اگرونومیک فرانسه دوره چهارساله آن را که از مراکز علمی مشهور جهانی است با درجه ممتاز به پایان رساند و برای ارتقا تحصیلات علمی به امریکا اعزام شد و در سال 1316 موفق به اخذ درجه فوق لیسانس (.M.S) از دانشگاه برکلی در ایالت کالیفرنیا شد.

حدود دو سالی است که شماری از کوه نوردان مازندرانی، پایه ی انجمنی مردم نهاد را گذاشته اند به نام انجمن دوستداران دماوند . در همین مدت کوتاه، این انجمن توانسته است کارهای بسیار ارزنده ای در زمینه ی جلب توجه همگان به ارزش های دماوند (و به طور کلی محیط های کوهستانی)، برقراری ارتباط با محافل دانشگاهی و مدیران دولتی مسوول حفاظت مراتع و جنگل ها، همچنین برگزاری همایش های باشکوه و موثر در ارتباط با حفاظت محیط زیست به انجام رساند.

انجمن دوستداران دماوند، از آغاز تاسیس همکاری های بسیاری با انجمن کوه نوردان ایران داشته که یکی از مهم ترین آن ها تاسیس "پژوهشکده ی دماوند شناسی" با حمایت دانشگاه پیام نور رینه بوده است. کار دیگر، برگزاری نخستین همایش ملی دماوند کوه است که در روز 9 تیر ماه 1391 برگزار خواهد شد.

 انجمن دوستداران دماوند، همه ی کوه نوردان و طبیعت دوستان را به عضویت و همکاری فرا خوانده است؛ بروشور معرفی آن را می توانید از اینجا دریافت کنید. 

برگزار کنندگان همایش ملی دماوند کوه

یک سد دیگر شکست، و لابد سد سازان بی آن که توضیحی درباره ی یکی از ادعاهای همیشگی شان یعنی "مهار سیل توسط سد" بدهند، از محل بودجه ی ملی خسارت را پرداخت  و باز سد را برقرار خواهند کرد! گزارش شکستگی سد خاتم الانبیا در راین را در مشرق نیوز بخوانید. همچنین می توانید یادداشت دیگر این تارنگار را درباره ی شکسته شدن سد ماشکید در اسفند ماه 89 و نیز درباره ی شکسته شدن سد دشت در استان گلستان را در اینجا، و فاجعه ی دو بار تخریب سد کارون 4 (در جریان احداث آن) را در مهار بیابان زایی بخوانید.

مقاله ی زیر را در سال 82 به مناسبت اعلام خیابان دربند از سوی سازمان میراث فرهنگی به عنوان "اثر ملی" نوشتم و در روزنامه ی همشهری 5/6/82  چاپ شد. اما، از آن سال تا کنون، با وجود ثبت ملی این محور، اقدام محسوسی در حفظ و ارتقای وضع بناهای تاریخی و درختان و یا گورستان با ارزش ظهیرالدوله و...  صورت نگرفته است. برعکس، برای مثال بنای آجری ارزنده ای که در این مقاله از آن یادشده (خیابان دربند، روبروی شهرداری ناحیه) و عکس سردر آن را در این جا می بینید، تقریبا به مرحله ی فروپاشی کامل رسیده و کاشی زیبای سر در آن (با عبارت "یا حیدر") هم کنده شده است.

البته، از کارهای مرمتی، یکی این که چند سال پیش دستی به سر و روی بنای آجری دور میدان دربند کشیده شد که این اقدام به هیچ وجه کافی نیست.

در مقاله، به جایگاه منطقه ی دربند در تاریخ کوه نوردی ایران و به موردهایی که این میراث را تهدید می کند اشاره کرده و پیشنهادهایی داده ام.

متن کامل مقاله:

در سالنامه ی 2011 Cimes که نشریه ی "سازمان کوهستان بلند" (GHM: Group de Haute Montagne) یکی از برجسته ترین سازمان های کوه نوردی نخبه گرای جهان است، مقاله ای درباره ی نخستین جشنواره ی بین المللی بیستون (مهر ماه 1389) چاپ شده است. این مقاله را اوبر ژیو  (Hubert Giot) عضو GHM و مسوول ارتباط با ایران، به همراه ابراهیم نوتاش عضو انجمن کوه نوردان ایران و عضو افتخاری GHM که مسوول ایرانی جشنواره هم بود، نوشته اند.

در این مقاله، نویسندگان ابتدا به موقعیت کوه بیستون، ارتفاع و جنس دیواره، و تاریخچه ی نخستین صعودهای منطقه اشاره کرده اند. آنان همچنین مطلبی درباره ی موقعیت جغرافیایی و ارزش تاریخی بیستون نوشته اند، و سپس در مورد چگونگی شکل گیری جشنواره ی بیستون، به نکته هایی اشاره کرده اند:

ابراهیم نوتاش، عکس از ویکی پاکوب

آکادمی کوه نوردی اوج شیراز، توصیه هایی برای سیزده بدر دارد که بد نیست به خاطر بسپریم و به کسانی که با آنان برخورد می کنیم، یادآور شویم:

• در طبیعت و محیط های باز پیش از هرکاری کوشش کنید که رازها و رمزها و زیبایی ها و شگفتی های طبیعت را بشناسید و شناخته های خود را با کودکان سهیم شوید.
• پدیده های طبیعی در کنار زیبایی ها، شگفتی ها و احساس های خود را دارند. آلوده کردن آب ها، و دشت ها و کوه ها نادیده گرفتن احساس های آن ها است.
• اگر گروهی سفر می کنید، بخشی از کار شما می تواند راه انداختن جنبش های زیست محیطی باشد. ما می توانیم طبیعت را آلوده نکنیم، اما مهم تر از آن می توانیم طبیعت آلوده راپاکسازی کنیم. بسیاری زمان ها است که در کنار جاده ها یا گردشگاه ها ایستاده ایم، چشم اندازهای آلوده که محیط های پوشیده از زباله است، ما را آزار می دهد. به راستی ما برای تمیز کردن این محیط ها خیلی کار می توانیم انجام دهیم. اگر هر کسی تنها یک کیسه از این زباله ها را جمع کند چشم انداز گردشگاه های ما دگرگون می شود. البته یادمان باشد، رعایت موارد بهداشتی مانند پوشیدن دستکش یا ماسک در هنگام گردآوری زباله های زیست محیطی الزامی است. 
• گیاهان جان دارند و مهر و کین ما را حس می کنند. به کودکان خود بیاموزید که گیاهان را نوازش کنند و هرگز به شاخه ها و تن آن ها آسیب نرسانند.
• هنگامی که در کنار رودها و دشت ها زیرانداز و سفره پهن می کنید، مراقب رُستنی های زیرپای خود باشید. آن ها بخشی از زندگی و زیبایی های مادرزمین هستند
• به کودکان خود یادآوری کنید، جانوران اگر کوچک و ناتوان هستند، باید در پناه ما باشند، اگر نیرومند هستند باید از نزدیکی به آن ها پرهیز کرد. سنگ پرانی به پرندگان ، لگدکوب کردن حشره هایی که روی زمین بار خود می برند، آسیب رساندن به آشیانه های طبیعی جانوران همگی جانور آزاری است و هیچ انسانی با عقل سلیم آن را توصیه نمی کند.
• از بلند کردن صدای بلندگوهای پخش کننده هایی که سبب آلودگی صوتی می شوند بپرهیزید. این کار ممکن است آرامش مردم بومی یا مسافران دیگران را به هم بریزد و کودکان خردسال ما را آشفته سازد.

ویادداشت سال گذشته ی ما در همین زمینه:

می توانیم این چند روز تعطیلی آخر نوروز، به ویژه سیزده بدر را  به فرصتی برای گفتگو با خانواده، اطرافیان، و غریبه هایی که در جاده ها و باغ ها و بوستان ها می بینیم بدل کنیم.

لطفا از لاک غمگنانه ی زیست محیطی(!) بیرون آیید؛

یادداشت به بهانه ی مراسم "ساعت زمین" در 12 فروردین

بخشی از مضمون این یادداشت، در روزنامه ی اعتماد 28 اسفند درج شده بود.

 در میان آلودگی های گوناگون شهرها، به آلودگی نوری هم برمی خوریم و آسمانی را که به تعبیر حافظ "عظمت فروش" بود، دیگر پرجلال و دیدنی نمی یابیم. برای مثال، سال ها است که شب های تهران زیبایی خود را از دست داده است؛ اگر از تهران صد کیلومتر هم دور شویم، چادری نورانی را بر فراز شهر می توانیم دید که حاصل بازتابش نور شدید شهر در هاله ی غبار و بخار فراز آن است. حتی بر دامنه های دماوند، به ویژه در جبهه ی غربی آن، این چادر آلودگی چشم را می آزارد.

 نورپردازی شهرها، افراطی و غیراصولی است؛ لامپ ها به جای آن که فقط معبرها را روشن کنند، فضا و تمام در و دیوارها را نیز نورپردازی می کنند. خیابان ها و بوستان ها و نمای ساختمان ها به چلچراغ بدل شده اند، چنان که بیشتر اوقات هیچ صورت فلکی و ستاره ای در پهنه ی آسمان دیده نمی شود. اهالی نجوم، حتی با تلسکوپ فقط می توانند ستاره هایی کم فروغ در آسمان بی رونق شهر و اطراف آن ببینند، و پرندگان مهاجر حتما در نورپردازی غوغاسالارانه ی شهر، راه خود را گم می کنند یا دچار دردسر می شوند. به علاوه، برخلاف آن چه که ظاهرا به نظر می آید، امنیت شهری با نورپردازی های سنگین بیشتر نمی شود و حتی می توان گفت که نورهای اضافه و غیرفنی، با ایجاد "حفره های تاریک" در فواصل منبع های نور موجب ناامنی بیشتر می شوند.