تنوع زيستي كوهستان برای زندگی انسان ها حياتی است
ساعت ۱۱:٥٧ ‎ب.ظ روز ۱٩ آذر ۱۳۸٥ : توسط : عباس محمدی

مسئله‌ی تخريب محيط‌های طبيعی، به‌ويژه جنگل‌ها و مراتع همواره در ايران وجود داشته اما نبود اطلاعات جامع نيز در اين مورد تاثيرگذار است.                         

                                  

خبرگزاري ميراث‌فرهنگي ـ گردش‌گري ـ حسينعلي مهجوري از اعضاي گروه ديده‌بان كوهستان با توجه به روز جهاني كوهستان - 20 آذر - در مقاله‌اي به بررسي تنوع زيستي كوهستان پرداخته كه در پي مي‌آيد.

تنوع زيستي، فرهنگ و اخلاق، هر يك واجد جنبه‌هاي پيچيده‌اي هستند. رويكرد كنوانسيون زيستي (C.B.D) در توجه به جنبه‌هاي اخلاقي حفاظت از محيط زيست و نيز اهميت تنوع فرهنگي در اصلاح روابط رو به انحطاط انسان، با طبيعت، توجه به اين معنا را گسترش داده است. شايد اين توجه ناشي از اهميت نقش انسان در نظام اكولوژيك، به عنوان يك حلقه مؤثر بر زنجيره حيات تلقي شود، ولي بايد اعتراف كرد كه جامعه جهاني درصدد جبراني بي‌مهري گذشته، خود به سه مقوله مهم يعني اخلاق، فرهنگ و محيط زيست است.

در واقع نقطه عطف علوم تجربي و علوم انساني متوجه كشف روابط به پيچيده‌ بين موجودات زنده، درك تأثير آن‌ها جزييات انسان و جنبه‌هايي است كه واجد منافع براي انسان است. به عبارت ديگر، تنوع موجودات زنده نه تنها به عنوان يك اصل مهم در تداوم حيات زيست كره پذيرفته شده، بلكه باعث ايجاد يك تفكر و نگاه فلسفي به بنيان‌هاي خلقت نيز شده است. با اين وجود مي‌توان اذعان داشت كه تنوع نه تنها شرط ادامه حيات اكولوژيك است، بلكه موجب توسعه و دانش نيز شده و روند توليد اين دانش، بيش از توليدات و تربيت‌هاي ناشي از آن مفيد واقع شده است.

 بي‌شك، آدمي هيچ‌گاه نمي‌تواند بدون نياز به خدمات عرضه شده از سوي بيوسفر و اكوسيستم‌هاي آن _ حتي در صورت دست‌يابي به فن‌آوري‌هاي پيچيده‌تر _ به زندگي در اين سياره خاكي ادامه دهد. تقاضا براي كالاها و خدمات متنوع اكوسيستمي از قبيل غذا، مواد خوراكي، دارو، آب و...... به رغم شتاب روز افزون صنعت زدگي و ماشيني‌شدن، زندگي روزمره مواردي هستند كه امروز بيش از هر زمان ديگري رو به فزوني است.

اهميت منابع تنوع زيستي:

انسان از گذشته‌هاي دور تاكنون كم يا بيش با ابعاد و ارزش برخي ازتوليدات و عملكردهاي مربوط به اجزايي از تنوع زيستي اعم از فرآوردهاي جنگلي، مرتعي، كوهستاني، دريايي و .... آشنايي و الفت داشته است.

اعتراضات صريح در فرهنگ‌هاي گفتاري و شفاهي و يا مكتوب در آثار و منابع مختلف علمي و غيره حاكي از اين واقعيت است، تا جاي كه همواره خود را عاجز از تعيين ارزش دقيق بسياري از وابستگي‌هاي خود به منابع طبيعي و محيطي مي‌يافته است. در جهان امروز نيز نقش و اهميتي كه منابع متنوع زيستي به اشكال مختلف براي اقتصاد كشورهاي مختلف ايفا مي‌كند، متفاوت است. اما بسته به ويژگي‌هاي طبيعي، جغرافيايي و شرايط اقتصادي و فرهنگي هر كشوري، عرصه‌هاي طبيعي و يا منابع تنوع زيستي به طرق مختلف مديريت شده و مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

كوهستان‌ها منشأ تنوع زيستي:

كوه‌ها به عنوان مركز  ثقل انديشه‌ها، تفكرات و تعالي روح انسان‌ها، مركز آرامش و توجه به علوم ماوراء الطبيعه، حساس‌ترين اكوسيستم‌هاي زيستي اين كره خاكي است و هميشه تأمين كننده بخش عظيمي از آب قابل مصرف تمامي موجودات، مواد اوليه بسياري از صنايع نظير مواد معدني و چوب، مصالح لازم براي راه‌سازي، خانه‌سازي، صنعت و همه دستاوردهاي بشر متمدن بوده است. از طرفي كوهستان‌ها گنجينه‌هاي ارزشمند گياهي و جانوري و مراتع و مناظر هستند كه حتي بخش عمده جنگل‌هاي جهان در آنجا قرار گرفته‌اند جايي كه از 408 ذخيره‌گاه بيوسفر در جهان ( در 94 كشور) 1380 ذخيره‌گاه در كوهستانها واقع هستند.

نتيجه‌اي نااميده كننده:

انسان، حيوان و گياه سه موجود زنده كه ساليان سال است براي بقا و زنده ‌ماندن با هم رقابت دارند و سعي مي‌كنند، همديگر را در اين ميدان رقابت حذف و يا محدود كنند اما انسان با زير پا گذاشتن اصول و مباني اخلاقي و قانوني، همواره بر حيوان و گياه برتري دارد!

افزايش جمعيت و نياز به غذاي بيشتر و رقابت در توسعه و افزون طلبي‌هاي بي‌منطق، از عواملي است كه هر روز عرصه را بر حيوانات و گياهان تنگ مي‌كند و در نهايت حلقه‌ زيستگاه‌هاي طبيعي را تنگ و تنگ‌تر مي‌سازد.

زياده‌خواهي انسان موجب شده، رقابت‌هاي بين‌ گروهي و درون گروهي فشرده‌تر شود و در نتيجه نسل بسياري از حيوانات و گياهاني كه زماني قلمرو و سيعي را اشغال كرده‌ بودند، نابود شود و يا در حال انقراض باشد.

در اين ميان سودجويي‌ها_ قاچاق و كشتارهاي بي‌رحمانه از طرفي، ضعف قوانين زيست محيطي و مديريت‌هاي ناكارآمد، و سليقه‌يي مديريت‌هاي موازي، برداشت‌هاي مختلف از قانون و سودجويي‌هاي ناشناخته از سوي ديگر عرصه را بر حيوانات و گياهان تنگ كرده است.

متأسفانه در ايران مسئله تخريب محيط‌هاي طبيعي، به ويژه جنگل ها و مراتع همواره وجود داشته و چاره‌جويي براي حل آن در دستور كار طرفداران محيط زيست قرار گرفته، اما نبود اطلاعات جامع و متقن و كمبود آگاه‌هاي تخصصي همواره مانع عمده‌اي در شكل‌گيري و هدايت تصميم‌گيري در اين خصوص بوده است و اين مهم زماني جامه عمل مي‌پوشد كه ابتدا مباني نظري مقتضي براي ارزش‌گذاري از سوي محققين داخلي پايه‌ريزي شود و آن‌گاه فعاليت‌هاي لازم براي اجراي مطالعات موردي در بخش‌هاي مختلف انجام گيرد.