حفاظت از طبيعت، حفاظت از ميراث فرهنگي(قسمت پايانی)
ساعت ۸:۱٥ ‎ق.ظ روز ۳ دی ۱۳۸٥ : توسط : عباس محمدی

شيوه‌ درست، آن هم براي يك «موزه‌ روستايي» آن بود كه يك روستاي زنده را به عنوان پايگاه اجراي پروژه برمي‌گزيدند و پس از يكي دو سال كار تبليغي و آموزشي، جامعه‌ محلي را درگير اين طرح مي‌كردند. اين كار چند حسن داشت:

*  حفظ سنت‌هاي معماري و فرهنگي باارزش، در بستر «طبيعي» يا واقعي خود پيش مي‌رفت، نه مانند وضع كنوني در يك «جزيره‌»ي دور افتاده. وضع كنوني، مهر تاييدي است بر اين فكر نادرست كه رسم‌هاي كهن و معماري سنتي نمي‌تواند كاربردي در زندگي امروزين داشته باشد و حداكثر به درد نمايش در برابر دوربين عده‌‌اي مسافر زودگذر مي‌خورد.

 * در وضع كنوني، موزه نقشي در ايجاد اشتغال براي جامعه‌ محلي ندارد، بلكه حداكثر تعدادي جوان شهرنشين و كارمند را در اين مجموعه كه شكل اداره به خود خواهد گرفت، مشغول خواهد كرد. در اين حال، هيچ تعلق خاطري كه ريشه در كنش دوسويه‌ مجموعه‌ روستايي و روستانشين داشته باشد، پديد نخواهد آمد، و حالت مصنوعي و متظاهرانه‌ «موزه‌ روستايي» پيوسته حس خواهد شد.

اگر موزه در يك روستا برپا مي‌شد، تمامي روستانشينان كم و بيش از رفت و آمد بازديدكنندگان بهره‌مند مي‌شدند و با جان و دل در حفظ «روستا - موزه» مي‌كوشيدند.
 *
هزينه‌ نگهداري مجموعه، در وضع كنوني بسيار سنگين خواهد بود؛ عده‌ زيادي راهنما و نگهبان - با توقع‌هاي يك شهرنشين تحصيل‌كرده - براي كار در محيطي دور از شهر بايد استخدام شوند تا مجموعه را اداره كنند.

اين عده بايد هر روز فاصله‌ محل زندگي خود را تا محل موزه رفت و آمد كنند. خطر دزديده شدن اشياي مجموعه، در آن محيط باز، در شرايط كنوني كه چشمان مراقب، دل‌سوز و ذي‌نفع جامعه‌ محلي از آن دور است، بسيار زياد است.

 * ساخته شدن موزه‌ روستايي در دل يا در نزديكي يك روستا مي‌توانست الگويي فراهم سازد براي روستاهاي ديگر و اهالي آن‌ها را تشويق به حفظ يا احياي ميراث فرهنگي خود كند. در وضع كنوني، حفظ خانه‌هاي سنتي و ديگر جلوه‌هاي زندگي بومي، سرگرمي عده‌اي «شكم‌سير» به نظر خواهد آمد.

 * خود طراحان موزه حتماً مي‌دانند كه در فرهنگ سنتي گيلان، «آباد كردن» يك منطقه به معناي جنگل‌زدايي آن (به منظور ساختن خانه و درست كردن كشتزار و باغ) بوده است .يعني، روستاهاي گيلان هيچ‌گاه در داخل جنگل نبوده است (برخلاف موزه‌ روستايي سراوان) و فقط «گالش‌»ها (دام‌داران كوه‌نشين) كه اقليت كوچكي از جمعيت گيلان بوده‌اند، در جنگل مي‌زيستند.

پس مي‌توان گفت كه موزه‌ كنوني، جلوه‌ واقعي روستاهاي قديم را نشان نمي‌‌دهد. روشن است كه اگر قرار باشد «آباد كردن» به شيوه‌ گذشته ادامه يابد، با جمعيت امروزين و ريخت‌وپاش زندگي جديد، ديگر هيچ نشاني از طبيعت باقي نخواهد ماند.

بازسازي خانه‌هاي سنتي در مجاورت يك روستا، مي‌توانست نمايش بهتري از واقعيت زندگي قديمي روستاهاي گيلان باشد.

***                                                

صفت «بزرگ‌ترين موزه‌ روستايي جهان» كه دست‌اندركاران طرح به مجموعه داده‌اند)همشهري 26/7/85)، هيچ ارزش ذاتي و قابل تاملي ندارد؛ آنان مي‌توانستند به‌جاي 200 هكتار، مثلاً 1000 هكتار جنگل را به زير ساخت و ساز ببرند و بعد صفت «بزرگ‌ترين موزه‌ كهكشان»(!) را به پروژه اطلاق كنند.

چه‌قدر زيباتر و مسئولانه‌تر بود اگر جنگل مخروبه‌اي را، حتي به مساحتي كم‌تر از 200 هكتار، با گونه‌هاي بومي احيا مي‌كردند و نيز چند هكتار كشتزار و باغ را براي كشاورزي به شيوه‌ گذشتگان - يعني بدون كاربرد كود شيميايي و سم - سازمان‌دهي مي‌كردند تا با فروش محصولات «بيو» كه بازار خوبي هم در جهان دارد، روستاي بازسازي شده به درآمد پايداري دست مي‌يافت.