متن کامل سخنرانی عباس محمدی در باشگاه آرارات،به مناسبت روز جهاني كوهستان
ساعت ۱٠:۱٧ ‎ق.ظ روز ۱٤ دی ۱۳۸٥ : توسط : عباس محمدی

اي محنت ار نه كوه شدي ساعتي برو

وي دولت از نه باد شدي لحظه‌اي بپاي

                                               (سلمان ساوجي)

 

ما را بخت يار بوده است كه در اين روزگار محنت‌افزا، پرتوي از مهر كوهستان دل‌مان را روشن ساخته است، و در اين روشنايي لحظه‌هايي را به دولت عشق شاد مي‌گذرانيم. حتي اگر در كوه نباشيم، ديدن روي دوستان و سخن راندن از بالا بلند كوهساران، دل‌خوش‌مان مي‌سازد.

در روزي كه به نام كوهستان ناميده شده، و در اين مكان خاطره‌انگيز كه حال و هواي گذشته‌ها را زنده مي‌سازد و عطر فرهنگي غني برخاسته از پيشينه‌ي يك ملت كهن تبار از آن به مشام مي‌رسد، گفتن از عواملي كه كوه‌هاي ما را به نابودي مي‌كشاند، شايد كم ذوقي به شمار آيد. بنابراين، با وجود آن كه نه شيوه‌هاي باستاني دام‌داري‌مان ارتقا يافته و نه بي‌پروايي زمين خواران و حركت بولدوزرهاي «توسعه»ي بيمارگونه كاستي گرفته ـ و حتي در يكي از افاضات تازه، مديركل منابع طبيعي غرب مازندران، منطقه‌ي حفاظت شده‌ي البرز مركزي را «يكي از موانع و محدوديت‌هاي توسعه در اين منطقه» تلقي كرده است (!) مايل‌ام كه امشب از باب دل‌گرمي خودمان كه سر به راه حفاظت كوه‌ها و استفاده‌ي پايدار از آن سپرده‌ايم، به چند نكته‌ي اميدواركننده اشاره كنم.

1- هم اينك، دست كم در يك دوجين از شهرهاي كوچك و بزرگ ايران، دوستان انجمن كوه‌نوردان و ديگران، دست‌اندركار برگزاري نشست‌هايي مانند اين، و اجراي برنامه‌هاي پاك‌سازي و درخت‌كاري در كوهستان هستند، و با دادن يادداشت‌ها و مقاله‌هايي به مطبوعات به همگاني كردن بحث حفاظت كوهستان مشغول‌اند.

2- در چند نقطه از كشور، مطالبه‌هاي زيست محيطي ـ به همت كوه‌نوردان ـ در برابر نامزدان انتخابات شوراها طرح شده و در دستور كار قرار گرفته است.

3- در شمال تهران كه بالاترين قيمت‌هاي زمين در ايران را دارد و تاكنون بي‌قانوني‌ها يا قانون‌گريزي همگاني و به ويژه تجري نهادهايي خاص در دور زدن قانون و سودجويي حريصانه‌ي آن‌ها، بخش‌هاي عظيمي از كوه‌پايه‌ها را به زيرساخت و ساز برده، شهردار از تصميم‌ بي‌برگشت به تخريب واحدهاي غيرمجاز سخن رانده است.

از اين تصميم، شوراي شهر و عالي‌ترين مقام كشور حمايت كرده‌اند. بي‌شك پي‌گيري‌هاي كوه‌نوردان و دوستداران محيط‌هاي كوهستاني (از جمله: گروه ديده‌بان كوهستان) در تصميم‌سازي در اين مورد، موثر بوده است.

4- طبيعت دوستان ظرف حدود يك سال گذشته توانسته‌اند در چند مورد، طرح‌هاي عمراني و اقتصادي كوته‌بينانه و ضد محيط زيست را متوقف كنند يا دست كم، آن‌ها را براي متوليان امر، از نظر اجتماعي پرهزينه كنند:

در پي نامه‌نگاري‌ها، تجمع‌ها و كار مطبوعاتي كوه‌نوردان و ديگر دوستداران طبيعت، در كوهستان خبر طرح تله كابين متوقف شد، در همدان، مسير تله كابين از حريم كتيبه‌هاي گنج‌نامه دور شده است، در كلاردشت، بهره‌برداري از معدن ديوچال همچنان معلق مانده است، و در همين منطقه، مقدمات ابطال سند جنگل واگذار شده به شركت آزادراه فراهم شده است، در تهران، طرح ساخت بزرگ راه در جنگل مصنوعي لويزان متوقف مانده است، و در چند نقطه‌ي كوچك (براي مثال: اطراف درياچه اوان) چنان پاك‌سازي‌هايي صورت پذيرفته است كه سيماي منطقه، قابل مقايسه با گذشته نيست.

اين‌ها چند نمونه از تاثير جامعه مدني در بهبود وضع محيط‌هاي كوهستاني هستند. مشابه اين تاثير را در حفاظت ميراث فرهنگي هم ديده‌ايم، از مبارزه با برج جهان‌نما در اصفهان، تا تلاش براي نجات آثار تنگ بلاغي، و در همين يكي دو ماه اخير، به چالش كشيدن طرح احداث راه‌آهن در نزديكي نقش رستم كه در تمام اين موارد، فعاليت مطبوعات و سازمان‌هاي مردم نهاد (NGO) سبب شده كه از وقوع فاجعه‌هاي بزرگ‌تر جلوگيري شود.توجه دوستان را به اين جلب مي‌كنم كه ما بهتر است اثر فعاليت خويش را نه در بهتر شدن وضع ميراث طبيعي و فرهنگي كشور (كه آرزويي بعيد مي‌نمايد) بلكه در اين ببينيم كه بدون فعاليت ما، وضع مي‌توانست به مراتب بدتر از اين باشد. موضوع يا شعار روز جهاني كوهستان در امسال «مديريت تنوع زيستي كوهستان براي زندگي بهتر» است. اين شعار، آشكارا بر نقش محيط زيست در كيفيت زندگي انساني تاكيد دارد. حفظ تنوع زيستي، نه تنها از جنبه‌هاي زيبايي‌شناختي و اخلاقي، بلكه از لحاظ اقتصادي و اجتماعي هم ضرورت دارد، و وظيفه‌ي اين حفاظت برعهده‌ي انسان است كه بيشترين اختيار و دخالت را بر زمين دارد. تنوع زيستي ثروتي بي‌بديل براي جامعه‌ي انساني است كه تا همين امروز جنبه‌هاي پرشماري از آن شناخته شده است. اما در عين حال مي‌توان حدس زد كه در آينده جلوه‌هاي باز هم بيشتري از سود اقتصادي آن بر ما روشن خواهد شد. الگوي انديشگي مديراني كه توسعه را فقط در مدل‌هاي ساده‌ي آن مانند راه‌سازي، سدسازي، و زدن كليد كارخانه‌ها و نيروگاه‌هايي مي‌بينند كه آلودگي بسيار دارند، مربوط به نيم قرن پيش و آن سوتر است. و تازه اين در صورتي است كه به صدق گفتار ايشان در دل‌سوزي براي مردم، خوش‌بين باشيم و سودي براي آنان در هزينه‌سازي‌هاي گزاف نبينيم.

تنوع زيستي كشور ما ـ كه امروزه به شدت در خطر است ـ اساساً وابسته به كوهستان است: چه به خاطر ويژگي‌هاي ذاتي كوه‌ها كه گونه‌هاي بومي (endemic) را در خود جا داده‌اند، و چه به دليل پناهگاه شدن كوهستان براي گونه‌هايي كه پس از پايمال شدن دشت‌ها، به كوه زده‌اند. نه فقط زندگي گونه‌هاي خشكي‌زي، بلكه حيات گونه‌هاي آب‌زي و كنار آب‌زي ما هم تا حد زيادي در گروي سلامت كوه‌ها است. چرا كه بقاي تالاب‌ها، سلامت رودخانه‌ها و حتي كيفيت آب درياهاي ما (حداقل در محدوده‌هاي ساحلي كه بخش بسيار مهم زيست بوم دريا است)، بدون جريان سالم رودخانه‌هايي كه از كوهستان سرچشمه مي‌گيرند، ناممكن است. به راستي كه: حفاظت كوه‌ها، نگاهباني از زندگي است.