روحانی، سپاس
ساعت ٧:٠٦ ‎ب.ظ روز ٢۳ خرداد ۱۳٩٤ : توسط : عباس محمدی

عباس محمدی- خبر آنلاین

همان گونه که سخنان رهبر انقلاب در 17 اسفند 93 و اشاره‌های ایشان به جنگل‌خواری و کوه‌خواری مقام‌ها و نهادها و ضرورت برخورد مردم با این‌گونه اقدام‌ها سبب شد که کنشگران محیط زیست با دل‌گرمی بیشتر به کار خود ادامه دهند و از پاره‌ای خط قرمزهای خودساخته فراتر روند، به نظر من بخش‌هایی از سخن‌رانی آقای روحانی در 17 خرداد 94 (مراسم جایزه‌ی ملی محیط زیست) هم می‌تواند سبب گسترش گفتمان محیط زیست در ایران و وارد شدن به حوزه‌هایی باشد که پیش‌تر، برای ورود به آن احتیاط بی‌موردی داشتیم.

 آقای روحانی گفت که برداشته شدن تحریم‌ها (به بیان دیگر: به توافق رسیدن با کشورهای 1+5) برای حل مشکلات محیط زیست ایران ضروری است. او همچنین اشاره کرد که نباید چشم بعضی‌ها از شنیدن این سخن گرد شود(!) چرا که کشور نیازمند فناوری و سرمایه برای رفع مشکلات اقتصادی و محیط زیستی است و فناوری روز و سرمایه‌ی کافی، در شرایط تحریم به دست نمی‌آید.

 


واقعیت این است که سیاست، در تمام زمینه‌های زندگی بسیار موثر و در تخریب و حفظ محیط زیست بازیگر نقش اول است. سیاست است که تعیین‌کننده‌ی شیوه‌های توسعه‌ی اقتصادی و چگونگی بهره‌برداری از طبیعت است؛ توسعه و بهره‌برداری‌ای که می‌تواند از بهره‌کشی‌های بی‌رحمانه و ناپایدار تا یک روش سازگار با "زیست پایدار" متفاوت باشد. من، در گذشته نیز گفته ام که امر محیط زیست ( به‌ویژه در ایران) موضوعی اجتماعی- سیاسی، و نه فقط یک امر فنی یا علمی، است(1). در این‌جا، در تایید سخن آقای روحانی (که البته ربطی به جایزه گرفتنم از دست ایشان در آن روز ندارد!) و با تکرار عبارت معروف «روحانی، مچکریم!» به چند نکته اشاره می‌کنم:

1- چند سال است که عده ای برای «دور زدن تحریم‌ها» (اصطلاح وضع شده در دولت پیشین) هم خودشان را به دردسر انداخته اند (اگر نیمه ی پر لیوان را ببینیم و نگوییم که فقط دنبال منافع شخصی بوده اند) و هم کشور را. زحمت برای خودشان این است که اگر کشورهای غربی بفهمند آنان در این کار اند، محرومیت‌های سختی برایشان وضع می‌کنند؛ و دردسر برای کشور این که هر کالای تحریمی که به شیوه‌ی «دور زدن» وارد می‌شود، تا چند برابر گران تر تمام می‌شود. صرف پول بیشتر، یعنی صرف منابع بیشتر و فشار سنگین تر بر طبیعت کشور.

2- حواله کردن پول به خارج از کشور و خرید کالا از مسیرهای نامتعارف، زمینه‌ی کار را برای اختلاس‌گران و فرصت طلبانی که از نبود نظارت دستگاه‌های رسمی و مردمی بهره می‌برند، فراهم می‌کند. اختلاس یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای محیط زیست است(2). ضمن آن که فرستادن پول از راه‌های غیر بانکی، ناامن است و تا کنون سبب هدررفت میلیون‌ها (و شاید چند میلیارد) دلار از سرمایه‌ی بازرگانان ایرانی به علت "هک" شدن ای میل‌ها و عوامل دیگر شده که این باز به معنای صرف منابع بیشتر و فشار بر طبیعت است.

3- در شرایط تحریم، از فناوری‌هایی که موجب صرفه‌جویی در مصرف انرژی می‌شود (مانند اینورترهای بزرگ برای نیروگاه‌ها، لوازم افزایش‌دهنده‌ی کارایی و کاهنده‌ی آلودگی خودروها، امکان مهار گازهای همراه نفت که در روند اسخراج هدر می‌رود(3) و...) محروم هستیم.

4- در غیبت شرکت‌های بزرگ و معنبر جهانی برای طرح‌هایی مانند بهره‌برداری از میدان گازی پارس، شرکت‌های کمتر توانمند وارد کار شده اند که آلودگی و تخریب‌های بیشتری را به منطقه نحمیل کرده و به علاوه، فرصت‌های کشور را به نفع همسایه به هدر داده اند.

5- در طرح‌هایی مانند آزادراه تهران- شمال، سد بختیاری، و... نیز پیمانکاران کم‌صلاحیت خارجی با سوء استفاده از فضای غیررقابتی که ایران با آن روبرو است، آسیب‌هایی به طبیعت وارد ساخته یا منابعی را به هدر داده و سپس کار را رها کرده و طرح را به پیمانکاران داخلی که قطعا امکانات کافی ندارند، سپرده اند.

6- ... (مثال‌های بیشتری هم می‌شود آورد).

در عین حال، در شرایط اقتصاد رانتی ایران، جای نگرانی است که سرازیر شدن دلارهای نفتی به خزانه‌ی دولت در دوران پس از تحریم، موجب رونق دوباره‌ی کار فرصت‌طلبان "رابطه‌مند" شود و آن‌ها با گرفتن پروژه‌های عظیم و مخربی که دو سه سالی است متوقف یا کند شده اند (مانند سد بختیاری و دیگر سدها)، یا با گرفتن وام‌های نجومی از بانک‌ها و پیش بردن طرح‌های به اصطلاح "طبیعت‌گردی" (مانند طرح‌ گردشگری آشوراده یا طرح‌های تله‌کابین در کوه‌های درفک و خبر و لنگرود و طالقان و امین آباد فیروزکوه و...) پیکر محیط زیست را بیش از پیش زخمی سازند.

 

پی‌نوشت

1) از جمله در یادداشتی در دیده‌بان کوهستان 16/3/1390 با عنوان محیط زیست، امری اجتماعی، و در سبزپرس 16/5/1392 با عنوان آقای رییس جمهور، ما نگرانیم

2) نگاه کنید به یادداشت‌های عباس محمدی در سبزپرس با عنوان اختلاس و محیط زیست به تاریخ 13/7/1390 و 8/8/1390

3) حجم این گازها حدود 25 میلیون مترمکعب در روز و ارزش آن بیش از چهار میلیارد دلار در سال است؛ نفت نیوز 2/12/1393