نوروز ، جشن نوزايی طبيعت ( ادامه )
ساعت ٧:٤٠ ‎ق.ظ روز ٥ فروردین ۱۳۸٦ : توسط : عباس محمدی

به گفته ی دکتر رضا مرادی غیاث آبادی ( باستان ستاره شناس و پژوهشگر گاه شماری ) ، تقویم خورشیدی ایران دقیق ترین نظام گاه شماری جهان است و دانش کنونی بشر نمی تواند تقویمی منسجم تر از این و هماهنگ تر با پدیده های فلکی و دگرگونی های طبیعی زمین ابداع کند . او همچنین می گوید که این تقویم نشانه ی پیشرفت علمی ایرانیان در دوره های گذشته ، و عاملی برای وحدت همه ی ایرانیان و قوم ها و ملیت های ساکن در حوزه ی تمدنی ایران است .

اهمیت تعیین اعتدال بهاری

پس از طولانی ترین شب سال ( سی ام آذر : انقلاب زمستانی ) که از دیر باز در تقویم های ایرانی شناخته شده بوده و آیین های ویژه ای داشته ( شب چله ) ، روز  در نیم کره ی شمالی  شروع به طولانی تر شدن می کند . با این حال ، هنوز زاویه ی تابش خورشید آن اندازه نزدیک به عمود نیست که گرمای کافی برای بیدار شدن درختان و آغاز فعالیت های کشاورزی را به سطح زمین برساند . می دانیم که « تمامی حیات بر کره ی زمین ، کشمکشی است بر سر گرفتن سهمی از انرژی خورشید » ( گفته ی ادوارد ویلسون در کتاب تنوع حیات ) . پس از  « نوزایی » خورشید در روز اول دی ، همچنان تا اول فروردین طول روز از طول شب کوتاه تر است ، و بنابراین طبیعی است که برابر شدن روز و شب در این روز و آغاز طولانی تر شدن روز را که سرآغاز دریافت سهم بیش تری از انرژی جان بخش خورشید است ، مهم بدانیم و آن را جشن بگیریم . 

پس از آغاز طولانی شدن روز ، کم و بیش ( بسته به عرض جغرافیایی ، ارتفاع ، و دیگر شرایط اقلیمی منطقه ) شرایط برای کار روی زمین آماده می شود . با اندک فاصله ای پیش یا گاه پس از این روز ، باید کار جا بجا کردن درختان و نهال کاری را به سرانجام رساند ، و نکته ی بسیار مهم دیگر این که می توان امیدوار بود که گیاهان زراعی و باغی « روز بلند » که سهم عمده ای در سبد غذایی انسان دارند به رشد کافی و باردهی برسند .

ایرانیان ، برای تعیین اعتدال بهاری ( و اعتدال پاییزی و انقلاب های تابستانی و زمستانی ) ابداعات جالب توجهی داشته اند : رصد خانه ها ، اصطرلاب ، و شاید از همه جالب تر اما کم شناخته شده تر « چارتاقی » ها و دیگر بناهای چند منظوره ( مثلا گور دخمه های نقش رستم ) . رضا مرادی غیاث آبادی در کتاب نظام گاه شماری در چارتاقی های ایران توضیحات علمی و جالب توجهی در این مورد دارد .