|
تهران _ خبرگزاري ميراث فرهنگي:
اكوتوريسم و جاذبهها_عباس محمدي: در بعد از ظهر چهاردهم ارديبهشت ماه 85 حدود 500 نفر از طبيعتدوستان، كوهنوردان، اعضاي شوراي شهر، هنرمندان، نويسندگان، محيطبانان و ديگر قشرهاي مردم طالقان و نيز افرادي از تهران و كرج و نظرآباد و چالوس و تنكابن و ... در سالن تربيت بدني شهرك طالقان گرد آمدند تا در مورد مشكلات زيست محيطي منطقه طالقان همانديشي كنند.
بهانه اين گردهمايي، تجليل از كوهنوردان طالقاني بود كه قله ايلندپيك را در نپال صعود كرده بودند اما هم صعودكنندگان (كه چون ديگر كوهنوردان، محرك اوليهشان در كوهنوردي عشق به طبيعت است) و هم پيشنهاددهندگان مراسم، ترجيح دادند كه بيشتر وقت به بررسي چند مساله زيست محيطي منطقه اختصاص يابد.
در طالقان از ديرباز سطح فرهنگ و سواد بالا بوده و در چند سال اخير حساسيت همگاني به چالشهاي محيطي زيستي افزايش چشمگير داشته است.
طالقانيها، پيشينه يك صد ساله در تاسيس انجمنهاي مردمي دارند و اين نشست هم سرآغاز يك تلاش همگاني براي پايهگذاري «انجمن دوستداران محيط زيست طالقان» شد.
طالقان منطقهاي است كوهستاني به مساحت تقريبي هزار و 300 كيلومتر مربع كه مركز آن «شهرك»، از طريق جاده كنوني حدود 150 كيلومتر از تهران فاصله دارد، اما با تكميل شدن جادهاي كه از هشتگرد در حال ساخت است، اين فاصله كاهش بسيار خواهد يافت.
كوهستاني بودن و نزديكي به تهران سببساز چند مساله است.
زيستبومهاي كوهستاني به دلايل گوناگون از جمله كوتاه بودن فصل رويش، پايين بودن ميانگين دماي سالانه و در كنار آن اختلاف دماهاي شديد، استعداد زمينهاي پرشيب براي فرسايش و زمينلغزه و محدود بودن زمين براي طرحهاي توسعه اقتصادي بسيار آسيبپذير هستند، اما در طالقان مانند هر نقطه كوهستاني ديگر كشور _ كه ساخت و ساز و «عمران» در دستور كار قرار گرفته است به ويژگيهاي محيط كوهستان توجهي نشده است.
در سالهاي اخير در هر باغ و كشتزار روي بسياري از تپهها و حريم رودخانهها خانهسازي شده و اين امر، خدماترساني شهري را از هر حيث (آب، فاضلاب، جمعآوري زباله ...) دشوار كرده و حتي تصور اين كه در سالهاي آينده هم بتوان مثلا براي هدايت پسابها كاري كرد، سخت است.
با توجه به اين كه زهكش طبيعي كل منطقه رودخانه شاهرود است، نفوذ پسابها تهديدي جدي براي آب سد تازهساز طالقان است.
بنا كردن ساختمانهاي بزرگ روي يال تپهها و بر دامنهها در چند جا سبب رانش چشمگير خاك شده است، اين پديده را براي مثال در زير ساختمان دادگاه طالقان ميتوان ديد.
به نظر ميرسد كه استعداد زمينهاي پرشيب طالقان براي رانش و لغزش به علت رسي بودن، حتي از بسياري مناطق كوهستاني ديگر بيشتر است، چرا كه چند مورد بزرگ و قديمي از اين پديده در نقاط مختلف طالقان ديده ميشود.
دومين مورد شهر تهران است كه اثر تورمي خود را بر نرخ زمين تا بيش از صد كيلومتر در اطراف خود نشان ميدهد. كمبود زمينههاي توليد و بازرگاني سالم، ضعيف بودن بورس سهام و بيثباتي اجتماعي هر روز بيش از پيش سرمايهها را به سوي زمين بازي ميراند و به دليل كمبود اين «كالا» و افزايش غيرطبيعي جمعيت تهران، فشار بر منطقههاي اطراف بيشتر و بيشتر ميشود.
در اين ميان، سازههاي دسترسي به كوهپايهها و مناطق كشاورزي با ساخت جادهها و شاهراههاي عريض كه توجيه اقتصادي و زيست محيطي ندارند، اين گونه مناطق را مستعد بدل شدن به حومههاي شهر و بيرون رفتن از چرخه توليد كشاورزي و دامپروري ميسازد.
در طالقان فقط ظرف ده سال اخير قيمت زمين دهها برابر شده است كه اين امر زمينهاي را براي تبديل باغها و كشتزارها به قطعههاي كوچك و فروش براي خانهسازي آماده ساخته است.
اين سودآوري چشمگير و بادآورده همچنين زمينهساز و محرك تجاوز به عرصههاي منابع طبيعي براي استفاده شخصي بوده است. پس از سرعت گرفتن عمليات ساخت سد طالقان با ورود پيمانكاران چيني روند خريد زمينهاي باير (منابع طبيعي) كه به درياچه مشرف ميشد، شدت يافت.
اكنون كه چند ماهي از آبگيري سد ميگذرد، در حالي كه باغ و روستاها به زير آب رفته و ميروند،ميتوان اسكلت ساختمانهايي را ديد كه در فاصله بسيار نزديكي به درياچه در حال سربرافراشتن هستند.
در حريم سد كرج سالهاست كه ميخواهند ساختمانها را براي جلوگيري از آلودهتر شدن آب، تملك و تخريب كنند، اما در حريم سد طالقان عرصههاي طبيعي در برابر ديدگان مسئولان (و حتما با مجوزهاي لازم) به ساختمان بدل ميشوند.
طالقان منطقهاي است با پيشينه تاريخي غني و در هر گوشه و كنار آن، آثار و محوطههاي باستاني وجود دارد. فقط در حدود 30 اثر در اين منطقه جز آثار ملي به ثبت رسيده است.
متاسفانه، هيچ حفاظتي از اين آثار صورت نميگيرد و كند و كاوهاي غيرمجاز به شكلي چشمگير و گسترده در همه جا ديده ميشود.
پيش از آبگيري سد طالقان هم برنامهاي براي و نجات بخشي احتمالي آثار تاريخي در امتداد 12 كيلومتري كه به زير آب ميرود اعلام و اجرا نشد.
در برنامههاي تسطيح زمين براي ساختمانسازي و از همه بدتر در برنامه بزرگ راهسازي هشتگرد _ طالقان هيچ ملاحظه باستانشناسي صورت نگرفته است.
شايعهها حاكي از آن است كه در چند نقطه، تيغههاي بولدوزر به مجسمهها و سفالهاي قديمي برخورد كرده است.
همچنين راهسازي به منظور نزديك كردن طالقان به تهران، بي آن كه ضرورت اين كار ثابت و ظرفيت منطقه در نظر گرفته شده باشد، آسيبهاي سترگ به محيط طبيعي (و قطعا محوطههاي باستاني) وارد ساخته است.
در امتداد اين راه در دست ساخت و در كارگاههاي آن، همه جا رفتار غير فني و غير مسئولانه با كوهستان آشكارا ديده ميشود.
رانشهاي بيشمار و چندين مورد زمينلغزه، نابودسازي پوشش گياهي در پاركينگ ماشينهاي راهسازي، ريخت و پاش گازوئيل و روغن موتور و تجاوز به حريم رودها و مسيلها، چشم انداز عادي در امتداد اين راه است.
يكي از رانشهاي عظيم، درست در ميانه «شهرك» (مركز طالقان) و بالاي پمپ بنزين روي داده است. اثر ويرانگر اين رانشها در نابودي خاك، افزايش خطر سيل، تهديد بستر طبيعي رودخانه شاهرود و پر شدن سد چيزي نيست كه درك آن براي سادهترين اشخاص هم دشوار باشد چه رسد به «اولياي امور»... .
همايش روز چهاردهم با امضاي بيانيهاي به پايان رسيد كه در ان از وزارت نيرو ، سازمان محيط زيست، سازمان ميراث فرهنگي، و نيز از بخشداري و شوراي شهر طالقان، خواسته شده بود كه با جلب مشاركت ديگر دستگاههاي دولتي و غيردولتي، شوراي مشترك همكاري و برنامهريزي حفاظت از محيط زيست طالقان را تشكيل بدهند.
بويژه از شوراي شهر و شهرداري خواسته شد كه كنترل ساخت و ساز را به طور جدي و از هم اكنون به عنوان يك اولويت اساسي در دستور كار قرار دهند. | 
