دیده بان کوهستان

... و تيرگان سيزدهم ماه تير است. و اين آن روز بود كه آرش تير انداخت اندر آن وقت كه ميان منوچهر و افراسياب صلح افتاد، و منوچهر را گفت: هر جا كه تير تو برسد، از آن تو باشد. پس آرش تير بينداخت از كوه رويان، و آن تير اندر كوهي افتاد ميان فرغانه و طخارستان.  و آن تير روز ديگر بدين كوه رسيد. و اندر تيرگان پارسيان غسل كنند...  و چنين گويند كه مردمان اندرين روز از حصار افراسياب برستند...  و هم اندر اين ايام گندم بپزند و بخورند و گويند: اندر آن‌وقت همه گندم پختند و خوردند كه آرد نتوانستند كرد، زيرا كه همه اندر حصار بودند.

                                                                                  (تاريخ گرديزي)

 از مراسمي كه ابوريحان بيروني نقل مي‌كند ميان پارسيان  معمول بوده و درجشن تيرگان انجام مي‌دادند، پختن گندم و ميوه ‌بوده به يادآوري آن ايامي كه در محاصره قرارداشتند و به آرد كردن گندم نمي‌رسيدند. سنت ديگر هم اين بوده كه در كنار چشمه‌ها و آب‌هاي روان ، شست و شو و غسل كرده ، به هم آب مي‌پاشيدند.

                                (هاشم رضي، گاه‌شماري و جشن‌هاي ايران باستان)