روز ملي دماوند
ساعت ۱٢:٠۱ ‎ب.ظ روز ۱٢ تیر ۱۳۸٦ : توسط : عباس محمدی

و نگاه بوم‌گرا به «تيرگان»

عباس محمدي

                            

اسطوره‌هاي ديرين، از چنان ظرفيت‌ها و معناهاي ژرف برخوردارند كه مي‌توان در هر روزگار، آن‌ها را دستاويزي براي يك تمثيل نو يا بيان مفهومي بديع، و يا بهانه‌اي براي كاربردي جديد از روح آن داستان‌ها قرار داد.

اسطوره‌هاي مرتبط با جشن تيرگان نيز چنان نكته‌هاي خيال‌انگيز و انديشه‌سازي دارند كه مي‌توان با تامل در آن‌ها ، همچنان براي زندگي امروز مصداق‌هايي از آن داستان‌ها يافت. داستان آرش را كه «جان خود در تير كرد»، مي‌توان پايه‌اي براي ارج نهادن به خاك - هم در معناي «سرزمين مادري» و هم در معناي «رويشگاه گياه و بستر زندگي» - قرار داد. در اين داستان، اسفندارمذ فرشته‌ي نگهبان زمين، ياري‌رسان آرش است كه به حفاظت از خاك پرمهر برخاسته است، و هوا نيز بر وفق جنبش او است و تير را بر بال‌هاي نرم  خود چون پرنده‌اي مهاجر به دوردست‌ها مي‌برد .

تيرگان همچنين روز پيروزي تيشتر فرشته‌ي نگهبان آب بر اپوش ديو خشك‌سالي است.پس اين روز را مي‌توانيم روز گرامي داشت آب كه زندگي بخش پهنه خاك است، نيز بدانيم.با نگاه بوم‌گرايانه به ماجراهاي تيرگان، ارزش‌هاي هوا و آب و خاك را از چشم‌اندازي ديگر در مي‌يابيم. چنان كه با كوه نيز از منظري ديگر وصلت مي‌يابيم؛ كوه پايه استواري است كه پهلوان نام‌دار ما آن را تكيه‌گاه حركت نجات بخش خود قرار مي‌دهد. و كوهستان است كه آناهيتا فرشته آب را جايگه شده و با چشمه سار‌ها و جويباران خود، ما را زندگاني مي بخشد-چنان كه كيخسرو با قطره هايي از آب چشمه‌اي  در كوه كه با دست بيژن بر چهره‌اش پاشيده شد، از بي هوشي به هوش آمد و نجات يافت.

در تاريخ گرديزي آمده است : «... و تيرگان سيزدهم ماه تير است. و اين آن روز بود كه آرش تير انداخت اندر آن وقت كه ميان منوچهر و افراسياب صلح افتاد، و منوچهر را گفت: هر جا كه تير تو برسد، از آن تو باشد. پس آرش تير بينداخت از كوه رويان، و آن تير اندر كوهي افتاد ميان فرغانه و طخارستان.  و آن تير روز ديگر بدين كوه رسيد. و اندر تيرگان پارسيان غسل كنند...  و چنين گويند كه مردمان اندرين روز از حصار افراسياب برستند...  و هم اندر اين ايام گندم بپزند و بخورند و گويند: اندر آن‌وقت همه گندم پختند و خوردند كه آرد نتوانستند كرد، زيرا كه همه اندر حصار بودند.»

خوردن خوراك‌هاي ساده گياهي مانند گندم بريان و ميوه‌هاي خشك كه از آيين‌هاي تيرگان بوده و مفيد بودن آن‌ها در دانش نوين هم مورد تاكيد است ، مي‌تواند نمونه‌اي ديگر از كاربرد به جاي سنت‌هاي گذشته در زندگي امروزي، قرينه اي در وجود لايه‌هاي عقلاني در افسانه‌ها ، و سرمشقي براي نگاه بوم گرا به اسطوره‌هاي كهن است.

سه سال است كه انجمن كوه‌نوردان ايران، سيزدهم تير را كه در تقويم كهن ايراني «تيرگان» خوانده شده ، به عنوان روز ملي دماوند ناميده و آن را بهانه‌اي براي گفتگو در مورد ارزش بي مانند كوه دماوند- نماد سرزمين ايران - قرار داده است. از اين رهگذر، جايگاه كوهستان در چرخه زندگي زمين هم به طور اجمالي به بحث گذاشته مي‌شود. به منظور ثبت سيزدهم تير به عنوان روز ملي دماوند، در تقويم رسمي كشور ، نامه نگاري هائي با دفتر رييس جمهور ، سازمان ميراث فرهنگي و سازمان حفاظت محيط‌زيست انجام شده است كه در مجموع با نظر مثبتي به اين موضوع نگريسته‌اند.

                              

امسال هم مانند دو سال گذشته ، پس از چند جمعه كه كوه‌نوردان و طبيعت دوستان به پاكسازي يكي دو نقطه از كوه‌پايه‌هاي دماوند و به كار آموزش چهره به چهره با گردش‌گران پرداختند، در روز جمعه پانزدهم تير از ساعت دو تا پنج بعدازظهر در سالن ارشاد شهر رينه گردهم مي‌آيند تا به مناسبت « روز ملي دماوند» به سخنان صاحب‌نظران فرهنگ و محيط‌زيست و به نواي موسيقي مازندراني گوش فرا دهند.