... و کوه ها گرم تر می شوند (۳)
ساعت ٦:٥٥ ‎ق.ظ روز ٢٠ آذر ۱۳۸٦ : توسط : عباس محمدی

در صد سال گذشته ، میانگین دمای سطح زمین بین 0.3 تا 0.6 درجه ی سانتی گراد افزایش یافته است . در این قرن ، ده سال گرم به ثبت رسیده و دهه ی 90 میلادی احتمالا گرم ترین دهه ی هزاره در نیم کره ی شمالی بوده است . سال 1998 گرم ترین سال ، و پس از آن سال 2005 دومین سال گرم ثبت شده بوده است . بنا بر تخمین های هیات " بین دولتی تغییرات جوی" ( آی پی پی سی ) گرم شدن زمین در قرن 21 ادامه خواهد یافت ؛ اگر میانگین دمای زمین در 1990-1961 را دمای متوسط بگیریم ، در فاصله ی 1990 تا 2100 این دما ، بسته به مدل جوی و مقدار گازهای گلخانه ای که آزاد می شوند ، می تواند افزایشی بین 1.8 تا 5.8 درجه ی سانتی گراد داشته باشد .

ممکن است به نظر رسد که تغییرات درحد چند درجه تاثیر چندانی بر حیات ندارد ، به ویژه که ما در طول سال با تغییر فصله ، و حتی در هر شبانه روز ، شاهد بالا و پایین رفتن چند ده درجه ای دما هستیم و ظاهرا هیچ آسیبی به حیات جانوری و گیاهی و انسانی وارد نمی شود ! اما جالب توجه است بدانیم که تغییر میانگین دمای زمین ، تاثیر شدیدی بر جلوه های زندگی دارد؛ در این میان عقب نشیینی یخچال های کوهستانی ، شاهد شاخصی بر این تاثیرات هستند . برای مثال ، بالا رفتن حدودا یک درجه ای دما در آلپ ها ، سبب شده که سطح یخچال های این منطقه حدود 40 درصد ، و حجم آن ها 50 درصد کاهش یابد . صد سال پیش در "پارک ملی یخچال" در کوه های راکی آمریکا ، 150 یخچال وجود داشت . امروزه فقط 27 یخچال در آن جا باقی مانده است و با روند کنونی ، 25 سال دیگرهیچ یخچالی در پارک ملی یخچال باقی نخواهد ماند . از سال 1900 تا کنون ، 80 درصد برف های کلیمانجارو از میان رفته و ممکن است تا سال 2020 کل آن نابود شود .

عقب نشینی یخچال ها و بالا رفتن "برف مرز" ها ، سبب به هم خوردن نظم طبیعی زیست بوم ها می شود . برای مثال ، پاره ای گونه ها از پایین دست به بالا می روند و فشار بر گونه های بومی ارتفاعات بیشتر می شود . این امر ، اثر مخربی بر " زی گونگی" ( تنوع زیستی ) دارد . از نظر تاثیر بر زندگی انسان ، کافی است بدانیم که یخچال های هیمالیا و ذخیره ی آب شیرین آن ها ، بخش جدایی ناپذیری از سامانه ی پشتیبانی زیست نیمی از جمعیت جهان هستند . کوه ها با نگاه داشتن یخ و برف و رها کردن تدریجی آب ، نقش بی همتای " برج های آب" را برای زیستمندان پهنه ی زمین داشته اند . هرگونه تغییر در الگوهای آب وهوایی می تواند فاجعه هایی را برای این زیستمندان – از جمله انسان-  در پی داشته باشد .

در کشورهای خشک مانند ایران ، گرم شدن زمین اثرات فاجعه بار بیشتری دارد ؛ ذخیره ی کم تر برف در کوه ها می تواند رودخانه های دایمی را به رواناب های فصلی بدل سازد و در نتیجه در نیمه ی دوم تابستان و در پاییز با کمبود شدید آب روبرو شویم . از سوی دیگر در نتیجه ی گرم تر شدن هوا ، ذوب ناگهانی برف ها در بهار شدیدتر خواهد شد و در نتیجه سیل های بیشتری جاری خواهد شد . به این ترتیب ، چرخه ی سیل- خشک سالی شکل خواهد گرفت ، پدیده ای که در 15-10 سال اخیر شاهد آن بوده ایم . تاثیر دیگر گرم شدن زمین ، افزایش تبخیر خواهد بود که در سرزمین های خشک تاثیر ویران گر زیادی بر خاک و تالاب ها و دریاچه های پشت سدها دارد . گرم شدن کوه ها ، اقامت ییلاقی دام داران را در کوهستان طولانی تر کرده که این امر ، فشار بر منابع طبیعی حساس کوهستان را تشدید کرده و فرسایش خاک را نیز افزایش داده است .

در پاره ای منطقه ها ، عقب نشینی یخچال ها سبب پدید آمدن دریاچه هایی در پشت دیواره های سست مورنی شده است . سیل های ناشی از باز شدن این دریاچه ها ، در سال های اخیر در بخش هایی از هیمالیا – به ویژه در شرق آن- تاثیر بسیار مخربی بر زندگی مردم و تمامی زیست بوم ها داشته است .

تلاش برای کاستن از روند گرمایش زمین ، حفظ جنگل های کوهستانی و نیز جنگل های کم ارتفاع که رطوبت را برای ارتفاعات تامین می کنند ، و حفظ دیگر پهنه های طبیعی باقی مانده که سبب برقراری ارتباط زیستگاه ها می شوند ، از وظیفه های همگان و به ویژه مدیران کشور است .  فقط با این کارها می توان امید داشت که حیات همچنان باتنوع و باشکوه بماند و انسان ها آسودگی و آرامش بیشتری داشته باشند .

 

عباس محمدی

 

با استفاده از :

Mountain Forum Bulletin , July 2007