24 اسفند روز جهانی مبارزه با سد ها (2)
ساعت ۱٠:٠٤ ‎ب.ظ روز ٢۳ اسفند ۱۳۸٦ : توسط : عباس محمدی

در مورد سدها ، افسانه هایی وجود دارد که بیشتر به دست مهندسان و پیمانکاران سد سازی و مدیران ارشد کشورها ساخته و پرداخته شده اند . در زیر، به چند تایی از این افسانه ها می پردازیم : 

* " سدها به ما آب می دهند " ؛ در واقع اصلا چنین نیست ، سد فقط جلوی جریان طبیعی یک رودخانه را می گیرد و استفاده های گوناگون جامعه های متنوع انسانی و جانوری و گیاهی را از این جریان در امتداد رود ، به یک شیوه ی استفاده ی متمرکز و از نظر تاریخی و زیستی ناپایدار، بدل می کند . به بیان مفاخره آمیز سد سازان ، سد ها آب رودخانه ها و سیلاب ها را " تنظیم " می کنند ، یعنی آبی تولید نمی کنند که بتوانند به میزان آب در دسترس بیفزایند !  مطابق یک گزارش از " دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی " در سال 1384 ، « بیش از 55 درصد از مصرف آب کشور ، به آب های زیرزمینی متکی است » (3) و البته 45 درصد مابقی نیز فقط از سدها تامین نمی شود . حتی در شهر بسیار بزرگی  مانند تهران که نمونه ای برجسته از یک شهر با توسعه ی ناپایدار و ناهمگون با ظرفیت زیستی مناطق است ( و به این دلیل نیازی بس غیرعادی به آب دارد ) در طول سال به طور میانگین ، نزدیک به نیمی از آب لازم از منابع زیرزمینی تامین می شود . به این ترتیب ، مشخص است که عمده ی آب مصرفی کشور از راه هایی جز ذخیره سازی در پشت سد ها تامین می شود و تازه این در حالی است که در سی سال گذشته ، سرمایه های عظیمی به سد سازی  اختصاص یافته و بر روی روش های دیگر استفاده از آب مانند زنده سازی کاریز ( قنات ) ها ، تقویت آبخوان ها ، بازگرداندن پساب ها به چرخه ی مصرف ، و ارتقای شیوه های بهره برداری از رودخانه های درجریان ، تقریبا هیچ کاری نشده است . 

 * " سد ها به ما برق می دهند "؛ واقعیت اما این است که با این همه سد سازی در ایران ، فقط در حدود 7 درصد از برق کشور از نیروگاه های آبی تامین می شود ( 4) . این رقم – و بسیار بیش از آن را فقط می توان از راه صرفه جویی در مصرف برق و دیگر شکل های انرژی به دست آورد . به گفته ی حسین آفریده ، عضو کمیسیون انرژی مجلس ، « مصرف انرژی در کشور ما ، در مصارف خانگی پنج برابر متوسط استانداردهای جهانی است »  (5) و به گفته ی سید رضا کسایی زاده ، مدیرعامل شرکت ملی گاز ، « ایران سومین مصرف کننده ی بزرگ گاز طبیعی است  ... و مصرف انرژی [ حاصل از گاز طبیعی ؟ ] در ایران هفده برابر ژاپن ، چهار برابر کانادا ، و دو برابر چین است » (6) ! با توجه به جایگاه برجسته ی سه کشور یاد شده در تولید صنعتی جهان ، می توان پی برد که ما چه میزان وحشتناکی از انرژی را به هدر می دهیم ، و از سوی دیگر به قیمت از میان بردن محیط زیست و سرمایه های مالی کشور ، پی در پی سد  و نیروگاه آبی می سازیم .