بيستون، بلندترين و طولانیترين مجموعه ديوارههای ايران را دربرمیگيرد. اين كوهستان، بهشت سنگنوردی ديوارهای(big wall climbing ( و در عين حال، پر از امكانات سنگنوردی ورزشی(sport climbing ) است. ماهيت آهكی سنگهای بيستون، شكلهای بسيار متنوعی از كلاهك، حفره، لوح، برج، تنوره و ديگر پديدهها بهوجودآوردهاست، بهطوری كه درگيرشدن با اين ديواره، تمامی مهارتهای سنگنوردی را به چالش میكشد.همين ويژگی آهكی، در نزديكی بيستون، يعنی در كوه پراو، سبب شكلگيری غار پراو شده كه عميقترين غار ايران و يكی از دشوارترين غارهای جهان است. اين غار به دليل ويژگیهای منحصر به فردش، سزاوار آن است كه به عنوان يك اثرطبيعی ملی به ثبت برسد.
اما مجموعهی بيستون و كوههای نزديك آن (از شهر بيستون تا پراو و طاقبستان) دنيايی از تنوع زيستی و افسونگری طبيعت نيز هست: تا همين دو سه دهه پيش، گلههای پرشماری از پازن، و تعداد زيادی هما(بزرگترين پرندهی بومی ايران) و پلنگ(كه در راس هرم زيستی قرار دارد) در منطقه میزيستند. زندهياد فريدون اسماعيلزاده نقل میكرد كه در حدود سی و پنج سال پيش، در حين سنگنوردی در بيستون، حيوان بسيار درشتی شبيه به پلنگ اما كاملاً سياهرنگ در آنجا ديده بود. اسماعيلزاده ميگفت كه در يك قسمت بسيار صعبالعبور ابتدا چند كل و بز را ديد كه هراسان فرار میكردند، و سپس آن حيوان سياه رنگ را ديد كه به دنبال آنها آمد و او را مبهوت كرد و تا چند دقيقه از سنگنوردی بازداشت. اين ماجرا - با توجه به آنكه حيوانی با اين مشخصات در فون ايران ثبت نشده – گويای آناستكه چه بسا گونههايی در بيستون داشتهايم كه ناشناخته منقرض شدهاند، و يا گونههايی داريم كه هنوز نشناختهايم. بيستون از جنبهی ديگری هم پر ارزش است: اين منطقه در برگيرندهی سنگنبشتهها، حجاریها، ساختمانها و بقايای ساختمانیِ كهنی است كه در سطح جهانی درخور توجه و حفاظت است.
در زير گزارشی را كه مربوط به ميراث فرهنگی كوهستان بيستون است، میخوانيد.
همشهری-شنبه ۲۰ خرداد ۱۳۸۵
به منظور ثبت در فهرست آثار جهانی
فيلم بيستون به يونسكو رفت
گروه شهري- آرش نهاوندي: فيلم مستند يك دقيقه اي بيستون در آستانه بررسي ثبت جهاني اين اثر باستاني به مقر يونسكو فرستاده شد.
ارسال اين فيلم، در پاسخ به درخواست يونسكو انجام گرفت. پيش از اين يونسكو در نامه اي تهيه يك دقيقه فيلم از كتيبه و مجموعه تاريخي بيستون و ارائه آن به رسانه هاي جهاني را خواستار شده بود. براساس برنامه يونسكو ساخت يك دقيقه فيلم از آثار تاريخي مورد نظر اين سازمان جهاني مرسوم است و تمام كشورهايي كه پرونده اي براي ثبت اثر تاريخي به اين نهاد ارسال داشته اند، بايد چنين فيلم هايي را تهيه كنند و در اختيار يونسكو قرار دهند.
اما مسئله ثبت جهاني بناي تاريخي بيستون در كرمانشاه به عنوان اثر فرهنگي واجد شرايط از ايران در سي امين نشست كميته ميراث جهاني در ويلنيوس، پايتخت ليتواني به بحث و بررسي گذاشته خواهد شد.
اجلاس كميته ميراث جهاني با شركت
21 نماينده از سراسر جهان از 8 تا 16 اوت 2006 (17 تا 25 مرداد 85) در ليتواني برگزار مي شود.
كميته ميراث جهاني متشكل از نمايندگان
21 كشور است كه در حوزه حمايت از ميراث فرهنگي و طبيعي جهان فعاليت مي كنند. اعضاي كميته ميراث جهاني توسط مجمع عمومي دولت هاي عضو انتخاب مي شوند.
اين كميته هر سال از ميان فهرست آثار معرفي شده از سوي كشورهاي عضو اقدام به شناسايي آثار و دارايي هاي فرهنگي و طبيعي برجسته به منظور ثبت در فهرست ميراث جهاني مي كند. در صورت ثبت اثر، بنا با محوطه طبيعي معرفي شده از حمايت هاي مادي و معنوي كنوانسيون ميراث جهاني برخوردار خواهد شد. تشخيص و تصميم گيري نهايي در مورد تمديد يا حذف عضويت آثار از فهرست جهاني نيز از جمله وظايف اين كميته بين المللي است.
سومين وظيفه اين كميته بررسي درخواست هاي ارسال شده از سوي برخي كشورها براي دريافت كمك هاي بين المللي است.
موانع و نگراني ها
مسئله پذيرش بيستون به عنوان يك اثر تاريخي جهاني در حالي در اجلاس كميته ميراث جهاني مورد بررسي قرار مي گيردكه نگراني هاي عمده اي درباره حفاظت از بنا و حريم آن ايجاد شده است. ساخت و سازها، احداث جاده و وجود شركت پتروشيمي بزرگترين نگراني براي ثبت اين اثر در فهرست جهاني است.
در همين راستا پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري پس از برگزاري جلسه هاي متعدد با مسئولان استان كرمانشاه، به يونسكو اطمينان داد كه اجازه ساخت و ساز به هيچ سازماني در حريم اين اثر 2 هزار ساله را نمي دهد. از سوي ديگر و با توجه به آثار تخريبي ناشي از فعاليت شركت پتروشيمي توليد اوره و آمونياك روي مجموعه تاريخي بيستون به ويژه كتيبه آن، مسئولان ملزم به نصب فيلترينگ براي جلوگيري از تخريب مجموعه تاريخي بيستون شدند. سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري نيز تأكيد كرد كه اجازه راه اندازي شركت جديد پتروشيمي را براي توليد پلي اتيلن در حريم اين اثر تاريخي نمي دهد. برهمين اساس قرار شد كه شركت هاي مختلف در پيرامون بيستون فعاليت خود را تعطيل و به جاي ديگر نقل مكان كنند.
يكي از نگراني هاي موجود براي ثبت جهاني اين اثر تاريخي گسترش شهرك بيستون در نزديكي محوطه تاريخي بيستون بود. اما در گفت وگو با مسئولان دولتي قرار شد شهر بيستون در محدوده فعلي باقي بماند و بيش از اين توسعه پيدا نكند و سرريز جمعيتي آن به شهرك بل وردي منتقل شود.
بيستون تاريخي
بيستون از زمان خيلي قديم مورد توجه بوده است. در سال هاي گذشته، قبل و پس از پيروزي انقلاب اسلامي، بخشي از محوطه تاريخي فرهنگي بيستون تحت عنوان بغستان قديم و سه اثر ديگر از جمله كتيبه داريوش، كاروانسراي صفوي و
پل صفوي بيستون در فهرست آثار ملي ثبت شده بودند.
از سال 1380 نيز بيست و چهار اثر ديگر در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده اند. اما مهمترين اثر اين مجموعه كتيبه تاريخي داريوش است. اين كتيبه در ارتفاع صدمتري در كوه بيستون حك شده و تا سال 1835 ميلادي كسي از راز آن آگاه نبود. چشمه بيستون محل اطراق كاروان ها در اعصار مختلف بود، از همين رو بسياري از سياحان و مسافران كتيبه داريوش را از نظر گذرانيده اند و شرحي از آن را در سفرنامه ها و يا خاطراتشان به رشته تحرير درآورده اند.
چشم انداز
مهمترين اثر در ميان آثار كنده كاري شده موجود در كوه بيستون، كتيبه داريوش است.اين كتيبه كه يكي از معتبرترين و مشهورترين سندهاي تاريخي جهان محسوب مي شود، به خط ميخي نوشته شده و مجموعاً سطحي به طول 5/20 و عرض 8/7متر را در برگرفته است.طبق آنچه در كتيبه بيستون آمده، كمبوجيه پس از شنيدن خبر شورش گئومات (بردياي دروغين كه با نام برادر شاه، تخت سلطنت را غصب كرده بود) قصد بازگشت به ايران كرد ولي در بين راه كشته شد و داريوش كه از نوادگان هخامنش و همچنين از سرداران محافظ بود، حكومت را به دست گرفت. شمايل 10 ياغي كه به نشان 10 شورش بر كتيبه بيستون حجاري شده اند حكايت از شورش هايي دارند كه در اوايل سلطنت داريوش برپا و طي يك سال و نيم، توسط وي سركوب شدند.
