سدها بر شانه ی کوه ها و مردم
ساعت ۸:٥٩ ‎ق.ظ روز ٢٧ شهریور ۱۳۸٧ : توسط : عباس محمدی

 

در روز 20 شهریور ، همایشی با عنوان « صنعت سد سازی با همه ی مزیت ها و معایب » از سوی انجمن اعضای هیات علمی موسسه ی تحقیقات جنگل ها و مراتع در محل سالن همایش های این موسسه برگزار شد . پس از همایش « سدها و توسعه » که در 29 اردیبهشت گذشته از سوی دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ، و انجمن دوستداران میراث فرهنگی و محیط زیست ایران برگزار شد ، همایش 20 شهریور را می توان دومین نشستی دانست که با نگاه انتقادی به موضوع سد سازی می پردازد . البته در ماه های گذشته ، مقاله های چندی در این زمینه منتشر شده  که این ها به اضافه ی دو کتاب  رودهای خاموش ( پاتریک مک گالی ، ترجمه ی فاطمه ظفرنژاد ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1386 ) و  سدها و توسعه  ( نگارش کمیسیون جهانی سدها ، مدیر گروه ترجمه : محمد سعید کدیور ، انتشارات موسسه ی عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی ، 1386 ) به برآمدن دیدگاه های انتقادی در خصوص پروژه های سد سازی که پیش از این  بی برو برگرد مفید دانسته می شدند ، کمک موثری کرده اند .

سخنران اول در همایش 20 شهریور ، احمد آل یاسین بود که از پیش کسوتان صنعت سد سازی ایران و از مدیران اولیه ی سد دز است . او نخست توضیحاتی در مورد فایده های سد ها داد : 30 تا 40 درصد از 277 میلیون هکتار اراضی آبی جهان به سدهای بزرگ وابسته اند ؛ 12 تا 16 درصد از مواد غذایی جهان محصول سدها است [ همین آمار نشان می دهد که سهم سدها در تولید موادغذایی چقدر کم است ] . او همچنین گفت که از 43000 کیلومتر مکعب آب شیرین تجدید شونده که در جهان وجود دارد ، 38000 کیلومتر مکعب آن استحصال شده که از این مقدار ، 26600 کیلومتر مکعب در کشاورزی استفاده می شود . در سال 1950 سرانه ی آب شیرین در جهان ، 17200 متر مکعب بوده که امروزه به 6400 متر مکعب رسیده و در سال 2025 به 4700 خواهد رسید . سرانه ی آب در ایران ، امروزه 1800 متر مکعب است و در سال 1400 به 1300 متر مکعب خواهد رسید . در ایران سی درصد آب شیرین ، در پنج درصد خاک کشور ( خوزستان ) جاری است و بیشتر بارش ها را در فصل های سرد سال که نیاز آبی گیاهان ناچیز است ، داریم .

آل یاسین سپس گفت که از دهه ی هشتاد میلادی به بعد ، نگاه انتقادی به سد ها شروع شد ؛ در این ارتباط ، آثار منفی زیست محیطی مانند چند پاره شدن رودخانه ها ، دگرگونی زیست محیطی پیکره ی رودها ، اشباع اراضی پایین دست ، اختلال در مهاجرت ماهیان ، و جابه چا شدن جامعه های انسانی ، مورد توجه قرار گرفت . « کمیته ی سدهای بزرگ » که در سازمان ملل شکل گرفت ، به این نتیجه رسید که عملکرد تعداد زیادی از سدها ، کم تر از اهداف طراحی شده بوده ، بیشتر سدها تاخیرهای 2 تا 10 ساله در اجرا داشته اند ، و هزینه ی تمام شده ی سدها بالاتر از هزینه ی پیش بینی شده بوده است . در جمع بندی نهایی ، آل یاسین گفت که سدها در تحلیل فنی ، بر شانه ی کوه ها می نشینند ، اما در تحلیل اجتماعی ، آن ها بر شانه های مردم و طبیعت می نشینند . به عقیده ی او ، سد سازی باید آخرین گزینه [ در چاره جویی برای تامین آب و برق ] باشد و در ساخت آن ها باید همه ی استانداردهای زیست محیطی که در حهان امروز شناخته شده ، لحاظ شود . آل یاسین همچنین گفت که مشکل اصلی محیط زیستی ایران و جهان ، افزایش جمعیت است که خود به خود افزایش نیاز به آب و انرژی را پیش می آورد .                                    ( ادامه دارد )