گزارش همایش روز جهانی مقابله با سد سازی در روزنامه اعتماد
ساعت ۸:٢۳ ‎ب.ظ روز ٢۸ اسفند ۱۳۸٧ : توسط : فرشید فاریابی

«آنچه ما را واداشته تا چنین همایشی برگزار کنیم، این است که سدها یکی از بزرگ ترین عامل های مخرب محیط های کوهستانی و به طور کلی طبیعت کشور هستند.» مدیر گروه دیده بان کوهستان در 24 اسفندماه همزمان با روز جهانی مقابله با سدها در همایش «مقابله با سدها، برای حفاظت رودها» در تنکابن با اشاره به اینکه سازندگان سد و حامیان آنان، از سدسازی چنان چهره دروغین «تقدیس شده» یی ساخته و آن را همیشه و همه جا معادل آبادانی جا زده اند، گفت؛ تقریباً همه می پندارند زندگی بدون سد ممکن نیست ، در حالی که هیچ یک از سدهای ایران به هدف های اعلام شده اولیه خود دست نیافته اند و مجموع سدهای ایران در حال حاضر، فقط حدود هفت درصد برق مصرفی کشور را تامین می کنند و در زمینه آب رسانی، به استناد آمارهای رسمی می توان گفت این سازه های گران قیمت و پرهزینه برای اجتماع و محیط زیست و میراث فرهنگی، حداکثر در 10 درصد تولید کشاورزی کشور سهم دارند. عباس محمدی با اشاره به اینکه فقط با اصلاح الگوی مصرف انرژی و ارتقای روش های آبیاری می توان چند برابر مجموع برق تولیدی نیروگاه های برقابی و آب تنظیم شده توسط سدها را صرفه جویی کرد، گفت؛ اگر در منطقه های مرکزی ایران، سد سازی های سنگین فقط با «اشتباه» هایی همراه بوده، در شمال کشور این کار بی توجهی آشکاری است به نسل حاضر و آینده و مغایر است با اصل پنجاهم قانون اساسی و بسیاری مواد قانونی دیگر، چرا که جنگل بهترین جذب کننده و نگهدارنده آب (در زیر زمین) است که با سدسازی و عملیات جنبی آن به شدت آسیب می بیند.

سخنران بعدی میترا البرزی منش کارشناس ارزیابی اثرات زیست محیطی بود. او با اشاره به چند مشکل در این طرح های ارزیابی که مانع موثر بودن آنها در جلوگیری از تخریب محیط زیست کشور هستند، گفت؛ در ایران مطالعات آمایش سرزمین که کاربری ترجیحی هر منطقه را مشخص می سازد، یا وجود ندارد یا در طرح های سد سازی به سادگی نادیده گرفته می شوند. دیگر اینکه مطالعات ارزیابی تجمعی اثرات سدهای پیاپی روی یک رودخانه وجود ندارد و ارزیابی اثرات زیست محیطی به صورت مشارکتی انجام نمی شود بلکه این کار را به یک شرکت یا سازمان می دهند و اگر آن شرکت پروژه عمرانی را برای محیط زیست مضر تشخیص دهد، کار را به شرکت دیگری می دهند. از همه بدتر این است که پرداخت کننده هزینه ارزیابی زیست محیطی، خود شرکت سازنده است و در واقع ارزیاب به نوعی تابع پیمانکار است. او مشکل دیگر را پایبند نبودن سدسازان و کارفرمایان آنها به قانون های موجود دانست و گفت؛ برای مثال آنها در هیچ موردی از قانون ناظر بر مناطق حفاظت شده تمکین نکرده اند.

دکتر مشایخی مدرس جغرافیا نیز از دیگر سخنرانان این همایش بود. او که مدافع و پیگیر ساخت یک سد روی رودخانه نوشارود (از سرچشمه های رودخانه چشمه کیله) بوده است، در تعریف از ضرورت این سد گفت با ساخت آن، آب شهر تنکابن تامین می شود، کشاورزی توسعه می یابد و امکانات گردشگری (تفریح روی دریاچه و...) بیشتر می شود. اما محمدی در پاسخ به وی گفت؛ اولاً آب این رودخانه به همین صورت کنونی هم مورد استفاده مردم است و اصطلاح «هرز رفتن» آب رودخانه ها را سدسازان به غلط بر سر زبان ها انداخته اند، و حتی آن آبی که در مصب رودخانه به دریا می ریزد، نقش اساسی در حفظ ذخیره ماهیان دریا دارد و سبب جذب پرندگان می شود که این دو، بخش مهمی از اقتصاد را شامل می شود. درباره گردشگری هم به واقع امروزه استان های شمالی با ازدیاد گردشگر روبه رو هستند و باید فکری برای ساماندهی این شمار انبوه شود و نیازی نیست که جاذبه های مصنوعی برای جذب مسافر ساخته شود. مشایخی در آخر با تاکید بر اینکه ما طرفدار نقد هستیم، گفت؛ لازم است در این مورد کارشناسی های بیشتری صورت گیرد.

فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر آب با تفصیل بیشتری به تاریخچه سدسازی در ایران و تاثیر سدسازی در تامین آب و برق کشور پرداخت. او تاکید کرد برای هیچ یک از 500 سد ساخته شده کشور، ارزیابی تطبیقی و ممیزی صورت نگرفته است تا مشخص شود این سازه های گران قیمت تا چه حد به هدف های خود دست یافته اند. موضوع مهم دیگر اینکه، سدسازی ها بدون بررسی هزینه های موثر انجام شده و خود سبب افزایش توهم فراوانی آب شده اند. ظفرنژاد با ذکر نمونه های مشخص متعدد گفت؛ بسیاری از سدها هدف خود را آب رسانی به جاهایی اعلام کرده اند که پیش از آن هم آبی بوده اند، یا آب یک حوزه را به حوزه یی دیگر منتقل کرده اند، یا زمین های کشاورزی و مراتع زیادی را به زیر آب برده یا در پایین دست زهدار و تخریب کرده اند.

حمیدرضا علیزاده ثابت عضو هیات علمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور از دیگر سخنرانان همایش بود و به ضرورت جاری بودن رودخانه ها اشاره کرد و گفت؛ برای مثال، اگر رودخانه چشمه کیله تنکابن جریان نداشته باشد، نسل ماهی آزاد مهاجر دریای مازندران که گران قیمت ترین ماده پروتئینی کشور است، نابود خواهد شد.

در پایان، حاضران با تایید بیانیه یی خواستار متوقف شدن طرح های سدسازی تا بررسی اساسی و انتقادی سدهای موجود شدند