دیده بان کوهستان

برگ دیگری از غمنامه البرز مرکزی ؛    

هومن روانبخش-hoomanjangali.persianblog.ir

در عبور از جاده اوشان ، درختان زیبا و باشکوه ارس بر دامنه های مرتفع دو سمت جاده به چشم می خورند که در برخی نقاط از جمله منطقه رودک و حوالی اوشان بر تراکم آنها افزوده شده و بصورت توده های جنگلی دیده می شوند. به عقیده جنگل‌شناسان این لکه های جنگلی و پایه های پراکنده درختان ارس ، بقایای جنگلهای وسیع ارسی هستند که روزگاری سرتاسر دامنه های جنوبی البرز را می پوشاند.

قصه جنگلهای وسیع ارس هرچه که بوده اکنون پایان یافته و جز میراث کوچکی هیچ باقی نیست . همه می دانیم که این میراث تا چه اندازه ارزشمند است ، همه می دانیم و همه می گوییم که بایستی پاسدار این میراث گرانبها بود ؛ قانون می گوید که باید حفاظت کنیم ، مجری می گوید که حفاظت می کنیم و دادگاه می گوید که از حفاظت حمایت می کنیم  .. اما ..  اما زخمهای طبیعت چیز دیگری می گویند ؛

متاسفانه توده های جنگلی بجا مانده ارس ، همان میراث گرانبها ، در مدیریت منابع طبیعی ما تعریف نشده است . سالهاست که رویشگاهها و توده های ارس بعنوان مرتع در نظر گرفته شده و برای اراضی آنها همانند مراتع مجاور پروانه چرا صادر می شود. همین امر باعث شده توده های ارس بواسطه برخورداری از شرایط مساعد به اتراقگاه دامها و عملا به یک دامداری تبدیل شوند و درنتیجه رفت و آمد و چرای بسیار بیش از ظرفیت، پوشش گیاهی کف کاملا نابود شده ،  خاک کوبیده شده و ساختمان آن ویران شود ، خاک عرصه شسته شده ، ریشه های ارس بیرون زده و دیگر تاب ماندگاری نداشته باشند و درختان ارس یکی پس از دیگری بیفتند . آری .. جنگلهای ارس سالیان دور،  به تک درختانی پراکنده و گاه توده های نحیف ، تبدیل شدند و اکنون شمارش معکوس آغاز شده است . تک درختان باقی مانده یکی پس از دیگری سرنگون می شوند  و همچون مهره های شطرنج تا فرارسیدن پایان بازی یکی یکی از صحنه خارج می شوند. تک درختانی که هنوز به سن دیرزیستی نرسیده اند . بعلاوه ، شرایط موجود ، نابودی خاک و حضور پیوسته دام مجالی برای تجدید حیات باقی نمی گذارد.

میکروتراسهای ناشی از عبور و مرور مکرر دام ؛ کوبیدگی عرصه ، تخریب پوشش گیاهی و از دست رفتن خاک  شرایط را برای ادامه بقای درختان ارس ناممکن کرده است. تصاویر درختان افتاده این پست بخشی از حدود 10 پایه ارس افتاده در همین عرصه بوده و ضمن اینکه به صراحت می توان گفت در گذشته ای نه چندان دور به جای چند تک درخت ارس ، جنگلی از ارس در این تصویر وجود داشته ، تصویر آینده شوم این رویشگاه جنگلی ، دامنه ای خالی از درخت خواهد بود ...

                         تخریب خاک ناشی از حضور دام و بیرون زدن ریشه های درختان ارس