بر روی سفرها ، عوارض محیط زیستی وضع کنید!
ساعت ۱٠:٠۱ ‎ب.ظ روز ٢٠ شهریور ۱۳۸۸ : توسط : عباس محمدی

برقراری عوارض سفر ، برای حفظ محیط زیست

                                                                                         

در ایران ، سفر بسیار زیاد انجام می­شود ؛ چندی پیش سردار رویانیان فرمانده پلیس راهنمایی و رانندگی کشور گفت که ایرانیان هفت برابر اروپایی ها سفر می­کنند(1)  !  همچنین ، طبق گفته ی کارشناسان گردشگری ، در سال 87 حدود هفت درصد جمعیت ایران ، کشور را به قصد گردش و تفریح ترک کرده اند و به این ترتیب ایران به نسبت جمعیت ، رتبه ی اول تور خروجی جهان را دارد (در حالی که رتبه ی آخر جهانی را در تورهای ورودی داریم) (2) . می توان حدس زد که با چنین آمار سفرهای خارجی ، سفرهای داخلی ما هم رتبه ی نخست جهان را داشته باشد . به نظر نمی­رسد که هیچ کجای جهان پدیده ای مانند سفرهای نوروزی ایران که در آن بیش از نیمی از جمعیت کشور به مدت دو هفته جابه­جا می­شوند ، وجود داشته باشد . چنین است ، سفرهای تابستانی به استان های کوچک حاشیه­ی دریای خزر که در سه ماه پذیرای حدود بیست میلیون نفراند . این حجم بالای سفر ، چون بدون رعایت اخلاقیات زیست محیطی انجام می­شود ، فشار سنگینی را بر طبیعت کشور وارد می­سازد .


رادیو و تلویزیون  و دیگر رسانه ها با سخن سرایی­های مفصل در باب فواید سفر ، مقام­های دولتی با دادن مرخصی و برقرار کردن روزهای تعطیل پیوسته ، مربیان آموزشی با پرسش از دانش آموزان و دادن موضوع انشای «تعطیلات را چگونه گذراندید؟» ، پلیس با یک طرفه کردن جاده ها و مستقر ساختن نیروهای کمکی در جاده ها ، هلال احمر با دادن راهنماهای سفر در چادرگاه های بین جاده ای ، و دیگر اشخاص تاثیرگذار ، مستقیم و غیرمستقیم ، با روش های متفاوت ، سفر کردن را تشویق و تسهیل می­کنند . در مورد بسیاری از موضوعات ریز و درشت مربوط به سفر مانند چگونگی تجهیز خودرو ، یافتن نقاط دیدنی ، محل های اقامت ، حفاظت خانه ای که ترک می­کنید ، و ... اطلاعات بسیاری می دهند ، اما تقریبا هیچ گاه از آداب گردش گری مسوولیت پذیر نمی­گویند . به بیان دیگر ، سفر در ایران ولنگارانه انجام می شود و مدیران و همگان این را پذیرفته اند.

یک اصل کلی در حفاظت محیط زیست می­گوید که آلوده کنندگان باید هزینه­ی کار خود را بپردازند . کار فرهنگی و آموزش که بسیار هم لازم و جزو وظیفه­های دولت (و کارهای داوطلبانه­ی سازمان های غیردولتی) است، اگر همراه با اجبار قانونی و جریمه نباشد­، تاثیر ناچیزی خواهد داشت . همچنین، اگر مصرف مواد آلوده کننده­ی محیط زیست هزینه­بر نباشد، انگیزه­ی کافی برای مصرف کم­تر آن وجود نخواهد داشت .

من پیشنهاد می کنم که دولت و شهرداری ها، عوارضی وضع کنند تا مسافران ورودی به مناطق توریستی هزینه­ی جمع آوری زباله های تجزیه ناشدنی خودشان را بپردازند . می­دانیم که عمده­ی هزینه­ی بازیافت ، مربوط به جمع آوری زباله­ها و انتقال آن­ها به مراکز بازیافت است (هزینه­ی حمل و نقل) . بخش مهم دیگری از هزینه­ی بازیافت هم مربوط به تفکیک زباله­ها است ؛ مخلوط کردن تر و خشک، و رها کردن ظرف­های پلاستیکی با ته­مانده­ی مواد غذایی و جز آن ، کار بازیافت را هزینه بر و دشوار و کثیف می سازد . چند راه برای تشویق ِ همراه با اجبارِ قانونی وجود دارد که با آن­ها می­توان به مردم یاد داد در مورد مصرف بطری­ها و دیگر ظرف­های دورانداختنی ، مسوولانه رفتار کنند . در عین حال ، با این روش ها می­توان  هزینه­­­­­­­ی حمل و تفکیک ظرف را از هزینه­ی مواد مصرفی آن جدا کرد :

  • ظرف های دور انداختنی ، گرویی داشته باشند تا خریدار انگیزه ای برای پس دادن آن به فروشنده داشته باشد .
  • تولیدکنندگان نوشابه و دیگر موادی که در ظرف های یک بار مصرف عرضه می­شوند ، موظف به ارایه­ی طرح جمع­آوری ظرف­های خود شوند .
  • دادن یارانه به تولید­کنندگان ظرف­های یک بار مصرف قطع ، و یارانه و تسهیلات دیگر به بازیافت کنندگان داده شود .
  • مالیات بر تولید و فروش کیسه های نایلونی و ظرف­های دورانداختنی افزایش یابد .
  • دادن کیسه­ی نایلونی نازک و مجانی در فروشگاه ها ، و استفاده از رومیزی یک بار مصرف در رستوران­ها ممنوع شود .
  • شهرداری­ها از تحویل گرفتن زباله­های درهمِ رستوران­ها و فروشگاه­ها و هیات­های مذهبی خودداری کنند و آن­ها را مکلف به تحویل دادن جداگانه­ی ظرف­های یک بار مصرف کنند .
  • در شهرهای توریستی ، شهرداری­ها در هتل­ها و مهمان­پذیرها و مجتمع های ویلایی و نقاطی مانند ساحل و پارک ، از مسافران «عوارض محیط زیست» بگیرند . روشی که بر گرفتن عوارض نقدی ترجیح دارد ، این است که کسانی که پسماند خشک به مراکز جمع­آوری تحویل دهند ،  بر اساس وزن پسماند تحویلی ، «بن محیط زیست» بگیرند و آن را به جای عوارض محیط زیست بدهند . مبلغ عوارض نباید آن­قدر کم باشد که انگیزه ای برای گرفتن بن محیط زیست نباشد . سامانه­ی بن محیط زیست ( که نام آن می­تواند بوم­بن باشد) ، کار بازیافت و جمع­آوری پسماند را اقتصادی­تر می­کند .
  • از سازندگان ویلا در استان های شمالی ، عوارضی برای کمک به احداث مراکز جمع­آوری و بازیافت پسماند گرفته شود .
  • در آزادراه­ها ، مبلغی به عنوان عوارض محیط زیست ، به منظور پاک سازی اطراف جاده ها گرفته شود . در این نقاط هم «بن محیط زیست» به جای پول نقد پذیرفته شود .
  • به بازیافت کنندگان اجازه داده شود که متناسب با حجم کار خود ، بن محیط زیست بفروشند . این فروش می­تواند یکی از عوامل تشویق برای سرمایه­گذاری در این رشته باشد .

 

ممکن است بگویند که اجرای کار­های بالا ، دشوار است و نارضایتی­هایی را در­پی خواهد داشت . اما ، تقریبا تمام این کارها سال­ها است که در کشورهای پیشرفته­تر انجام می­شود و در ایران هم با کمی کار فرهنگی و سپردن بخشی از کارها به سازمان­های غیردولتی ، قابل اجرا است .

 

پی نوشت

1)       روزنامه­ی کیهان 12/12/87

2)       روزنامه­ی همشهری 17/3/87