یادداشت به بهانه ی روز جهانی تالاب ها

 تالاب هورالعظیم یا هور الهویزه ، تنها بخش از مجموعه تالاب های بزرگ میانرودان (بین النهرین) است که تا به امروز باقی مانده است. عراقی ها به این تالاب، "هورالهویزه" می گویند در حالی که هویزه نام شهری در ایران است، و ایرانی ها به آن "هورالعظیم" می گویند در حالی که عظیم واژه ای عربی است. این نکته، شاید قرینه ای بر این باشد که فرهنگ ها، و بیش از آن طبیعت، مرزهای سیاسی را به رسمیت نمی شناسند و خواهان هماهنگی و همزیستی هستند؛ حال آن که طبقه های حاکم و سودجویان سیری ناپذیر، گونه گونی فرهنگ ها را بهانه ای برای ایجاد تضاد قرار می دهند تا به هدف های سلطه گرانه ی خود برسند.

طبیعت اساسآ میل به ایجاد و حفظ تنوع، و پراکنده سازی قدرت دارد که می توان آن را به تسامح،  

                                                                      hooralazim.blogfa.com 

گونه ای دمکراسی خواند. در دمکراسی طبیعی ِ یک زیستبوم ِ تکامل یافته (کلیماکس)، اقلیم ها و گونه های گیاهی و جانوری نمی خواهند یکدیگر را حذف کنند بلکه کوچک و بزرگ، به یکدیگر وابسته هستند و در کنار هم می زیند.

در اوایل مهر ماه گذشته، از سوی چند سازمان غیر دولتی ترکیه، همایشی در شهر دیار بکر برگزار شد که موضوع آن بررسی مسایلی مانند حقوق مردمان محلی، حقوق بشر، و سد سازی بود. از آن جا که سد سازی های بی رویه، کل منطقه ی تاریخی میانرودان (بین النهرین: Mesopotamia) را زیر تاثیر مخرب گرفته، برگزار کنندگان همایش، از چند سازمان غیردولتی ایرانی و عراقی هم برای شرکت در همایش دعوت کرده بودند.

در زیر، گزارش مجید خانکی یکی از شرکت کنندگان در آن همایش، و همچنین متن بیانیه ی همایش را می بینید.

دومین فروم اجتمایی بین النهرین Mesopotamia Social Forum بین روزهای سی ام شهریور تا سوم مهر ماه 1390 با حضور بیش از 550 شرکت کننده از کشورهای مختلف در شهر دیاربکر واقع در جنوب شرقی ترکیه برگزار شد. در طی چهار روز برگزاری این گردهمایی، موضو هایی  چون: حقوق بشر، حقوق زنان، اکولوژی، رسانه، زبان، جوانان و ...، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفتند.

چادر اکولوژی

دکتر پرویز کردوانی، چندی پیش درباره ی دریاچه ی اورمیه گفت که این دریاچه در حال مردن است، مردن آن طبیعی است، و این مردن جاذبه ای است که جا دارد گردشگران برای تماشای آن به منطقه بروند. دکتر کردوانی، چندین سال است که عنوان "استاد نمونه" ی دانشگاه تهران یعنی قدیمی ترین و معتبر ترین دانشگاه کشور را دارد؛ سخنان او از رسانه های گوناگون پخش می شود و از سوی دستگاه هایی مانند وزارت نیرو (مثلا در تایید طرح های سد سازی و انتقال آب) مورد ارجاع قرار می گیرد. در مجموعه یادداشت هایی که در نقد دکتر کردوانی می نویسم، قصد دارم نشان دهم که گاه چگونه ممکن است فقط شنیدن نام یک استاد یا پیش کسوت، بدون دقت در نوشته ها و کارنامه ی او، القا کند که گفته های او درست اند! از سوی دیگر می خواهم بگویم که استادان دانشگاه و دیگر کارشناسان هم جزئی از جامعه هستند و ممکن است که تحت تاثیر منافع شخصی، اثر سوء ستایش های بی مورد، دور ماندگی از پژوهش، نداشتن روحیه ی نقادی، و عوامل دیگر، واقعیت ها را به گونه ی دلخواه خود تفسیر کنند یا در تشخیص پاره ای از مساله های روشن اشتباه کنند.

کتاب منابع و مسایل آب در ایران نوشته ی دکتر کردوانی، نخستین بار در سال 1363منتشر شده است. در پیشگفتار این کتاب، می نویسد: «در حوضه ی آبخیز تنها رود منطقه گرمسار (حبله رود) پراکندگی باران نامتناسب است و سدی بر روی رودخانه ساخته نشده است [...] در اواخر زمستان و اوایل بهار، رودخانه سیلابی است و آب آن طغیان می کند و اغلب مقدار زیادی آب از طریق مسیل های عمیق مختلف [...] خروشان به کویر می ریزد و به این ترتیب هدر رفته و شور و غیر قابل استفاده می شود (ضرر نداشتن سد)، در حالی که در تابستان آب آن چنان سریع کاهش می یابد که سطح وسیعی از زراعت ها، بی آب می ماند و خشک می شود»⁽¹⁸⁾. در چاپ نهم کتاب که در سال 1387 (یعنی نزدیک به ربع قرن پس از چاپ نخست) منتشر شده، کردوانی همچنان مدافع بی قید و شرط سد سازی است و گذشته از تکرار همان پیشگفتار سال 63، باز هم معتقد است که باید بر روی تمام رودخانه ها سد زد تا آب آن ها به «دریاها، دریاچه ها، باتلاق [تالاب] ها و کویرها» نریزد و «هدر نرود»⁽¹⁹⁾.

خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داده که بخش اول آن را می‌ توانید در اینجا بخوانید.

در این مطلب می توانید تصویرهایی از عمق و سطح دریاچه ی اورمیه در سال های گذشته، همچنین نظر پژوهشگر یاد شده را درباره ی تاثیر تغییرات جوی و دخالت های انسانی در روند رو به خشکی رفتن دریاچه ببینید.

سبز پرس

انجمن مفاخر معماری ایران سیزدهم مهر ماه نشستی درباره زاینده رود در «موزه هنر امام علی تهران» برگزار خواهد کرد.

 به گزارش سبزپرس، در نشست انجمن مفاخر معماری ایران که ساعت 16 روز سیزدهم مهرماه برگزار خواهد شد، «دکتر بصیری» استاد دانشگاه اصفهان و «اسفندیار امینی» مسئول انجمن خبرگان کشاورزی از اصفهان در این نشست شرکت کرده و درباره مسائل و مشکلات رودخانه زاینده رود سخنرانی خواهند کرد.

همچنین «عبدالحسین زرکوب»، سردبیر نشریه مسکن و «فاطمه ظفر نژاد»، کارشناس آب نیز در این هم اندیشی به سخنرانی خواهند پرداخت. هدف از این هم اندیشی پر رنگ کرن چهره زاینده رود از نظر سرزمینی است.

سبز پرس

انجمن مفاخر معماری ایران سیزدهم مهر ماه نشستی درباره زاینده رود در «موزه هنر امام علی تهران» برگزار خواهد کرد.

 به گزارش سبزپرس، در نشست انجمن مفاخر معماری ایران که ساعت 16 روز سیزدهم مهرماه برگزار خواهد شد، «دکتر بصیری» استاد دانشگاه اصفهان و «اسفندیار امینی» مسئول انجمن خبرگان کشاورزی از اصفهان در این نشست شرکت کرده و درباره مسائل و مشکلات رودخانه زاینده رود سخنرانی خواهند کرد.

همچنین «عبدالحسین زرکوب»، سردبیر نشریه مسکن و «فاطمه ظفر نژاد»، کارشناس آب نیز در این هم اندیشی به سخنرانی خواهند پرداخت. هدف از این هم اندیشی پر رنگ کرن چهره زاینده رود از نظر سرزمینی است.

لطفا در آژانس خبری بختیاری (ایبنا نیوز) بخوانید.

در تارنمای خبرگزاری ایرن می توانید بخوانید:

برخی آثار سدسازی بر محیط زیست

دریاچه ی ارومیه؛ اشتباه رسانه ها؛ اشتباه دولت

متن را  که به امضای ده ها نفر از استادان و دانشجویان دانشگاه زنجان و صدها شهروند دیگر رسیده است، در اینجا بخوانید و امضا کنید.

آبنما نیوز (وابسته به انجمن صنفی  مهندسان صنعت آب خوزستان)

 نماینده ی مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی گفت: با وجود این‌که حدود 700 هزار هکتار از اراضی حاصل‌خیز استان نیازمند آب برای مصارف کشاورزی است بسیاری به دنبال اجرای طرح انتقال آب از تونل بهشت‌آباد به فلات مرکزی هستند.

 سیدشریف حسینی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان اظهار کرد: متاسفانه بحث انتقال آب از سرشاخه‌های کارون سال‌ها است که به صورت جدی از طرف دولت پیگیری می‌شود.

 وی خاطرنشان کرد: تاکنون نمایندگان مجلس نسبت به اجرای پروژه‌های انتقال آب از سرشاخه‌های کارون انتقادهایی به صورت پراکنده انجام داده‌اند اما هم‌اکنون حرف از اجرای طرح انتقال آب از تونل بهشت‌آباد به فلات مرکزی شنیده می‌شود.

ناصر کرمی- ایرن

ابتدا: نه، ظاهراً ماجرای ارس جدی است. تا حالا تصور می کردیم این هم از آن حرفها و ایده هاست که برای خواباندن سر و صدا گقته می شود و چنانکه افتد و دانی، هزار وعده خوبان یکی وفا نکند. اما آنچه که همین هفته رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت حکایت از آن دارد که کار به انتخاب پیمانکار هم کشیده است.

این همان طرحی است که دو هفته پیش به مـــجلس رفته و مهر بازگشت به کمیـــــسیون به آن خورده بود. انجام مطالــعات (که قاعدتاً در چنین پروژه ای کار پر هزینه و سنگینی است) پیش از طی شدن مراحل قانونی تصویب طرح البته حکایت منار مسروق و چاه ناکنده است، اما آن خود داستان دیگری است. اینک اما ماجرای ارس است که می خواهند آن را قربانی دریاچه ارومیه کنند. قلب آدمی زنده را می خواهند به زور از سینه اش در آورده و به محتضری نیمه جان پیوند بزنند.

 بعد: ارس نه چون سپید رود پر آب ترین رود ایران است، نه چون کارون قابلیت کشتی رانی دارد، نه چون کرخه طولانی ترین رود ایران است و نه چون اروند سه هزار سال موضوع مجادلات تاریخ بوده، اما در نام آوری هیچ از این همگنانش کم ندارد، فقط به واسطه طبیعت گوهرینی که ازمیان آن می گذرد. جایی "مراکان" را دو نیم می کند که لقب " قفقاز کوچک ایران" را دارد و به راستی هم به غنای طبیعت ایران سرفصلی تحت عنوان مجموعه زیستمندان قفقازی می افزاید. پسانتر از ارسباران می گذرد. یکی از قدیمی ترین و غنی ترین مناطق حفاظت شده کشور. بعد از دشت مغان می گذرد که گفته می شود خاک حاصلخیزش سه تالی دارد در جهان فقط ، چرنوزیوم های روسیه و دره تنسی آمریکا و دشت عباس خوزستان. و اینها فقط سه تا از سرزمین هایی هستند که ارس رگ حیات آنهاست. و حالا کمر همت بسته اند به نابودی قطعی این همه، که شاید، بله شاید، اندک افاقه ای بکند برای نجات دریاچه ارومیه. گفت مرا به خیر تو امید نیست شر مرسان.

 سرانجام: فرض خوشبینانه می گوید این هم یکی از کرامات مهندسان سیویل است. مهندسانی که جای اینکه پای دستگاه بتون ریز بایستند در بالاترین مرتبه برنامه ریزی برای " چشم انداز" تصمیم می گیرند. در بهشت مهندسها، البته چاره هر دستکاری خامدستانه و ویرانگر در طبیعت، یک دستکاری دیگر است. این تازه فرض خوش بینانه بود. فرض بدبینانه می گوید مهم اجرای آن "پروژه" چرب و چیل است که اگر برای ارومیه آب ندارد برای دیگرانی حتماً نان دارد. امر مسلم اما آن است که جامه عزای دریاچه ارومیه را از تن به در نیاورده، باید به فکر رخت عزای نویی باشیم برای ارس و مراکان و ارسباران و دشت مغان. این بازی همیشه ادامه دارد.

با سپاس از دوست عزیزم رضا بابکی راد برای فرستادن عکس زیر، از آقایان مسوول در بخش مدیریت آب کشور می خواهم بپرسم که به راستی عامل خشک شدن دریاچه ی اورمیه، کم شدن بارش ها و گرم شدن زمین است؟!

دریاچه ی اورمیه (راست) و دریاچه ی وان ترکیه (چپ)؛ فاصله: فقط 147 کیلومتر!

عباس محمدی- سبز پرس

پیچیده سازی موضوع های ساده و منحرف کردن نظرها از یک امر بدیهی به سویی دیگر، به قصد تخصص فروشی و گرفتن پول از مردم، یکی از شگردهای شعبده بازان است. رفتاری شبیه به این را در موضوع "مدیریت منابع آب" می بینیم، با این تفاوت که در این جا نه شگفت زدگی سرگرم کننده، بلکه ورشکستگی برای اقتصاد و مصیبت زدگی برای محیط زیست کشور نتیجه ی کار است.

کدام عقل متوسطی می پذیرد که جلوی آب رودخانه هایی که بی هیچ هزینه به سوی دریاچه ای روان است و دنیایی از سرزندگی را در پهنه ی دشت و دمن قلم می زند ببندیم، و از چند صد کیلومتر آن سو تر و چند صد متر پایین تر، در کانال هایی بی روح و بی دوام برای دریاچه آب بیاوریم؟! و تازه، کدام آب و مال چه کسانی را؛ آیا کناره نشینان ارس و زاب در این مالیخولیای تصمیم گیری های محیرالعقول مشارکت دارند؟! در کجای این سرزمین خشک که میزان بارش هایش یک چهارم متوسط جهانی است، یک قطره آب اضافه داریم که آقایان هر روز طرحی نو برای انتقال آن در می اندازند؟ مگر همین مهندسان و دکتران همه چیزدان مدیریت آب کشور نگفته اند که عامل اصلی کم آب شدن دریاچه ی اورمیه، خشکسالی بوده است؟ پس چگونه است که این خشکسالی، کمی آن طرف تر در حوزه ی زاب و ارس وجود ندارد؟!

محمد درویش- شرق

دریاچه ارومیه به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران و یکی از 20 دریاچه پهناور جهان با دشوارترین شرایط تمام عمرش، دست‌کم در طول 40 هزار سال گذشته روبه‌رو شده است. این واقعیتی است که نمی‌توان و نباید انکار کرد. اما موج پاک شدن دریاچه‌ها از نقشه‌های جغرافیایی کره زمین در طول چند دهه اخیر هم حقیقتی است انکارناشدنی که نمی‌توان آن را به یک کشور یا قاره خاص محدود کرد. از مشهورترین موارد این ناپدید شدن می‌توان به خشک شدن دریاچه چاد در آفریقای مرکزی، دریاچه آرال در آسیای مرکزی، دریاچه جلیله در فلسطین اشغالی یا دریاچه اونز در کالیفرنیای آمریکا اشاره کرد. در چین حتی وضعیت از این هم بدتر است؛ چراکه تعداد دریاچه‌ها در استان غربی کین‌هایی که شاخه اصلی رود زرد در آن مشروب می‌شود، از چهارهزارو 77 عدد در ابتدای دهه 90 میلادی به حدود دوهزار دریاچه کاهش یافته است.

یادداشت زیر را از وبلاگ مندیر بهارون (3/5/90) به مدیریت مجتبی هیودی برداشته ام:

در زیر سد توسعه، یک دره غرق شد/ فرهنگ لر فدایی "تولید برق" شد

محمد درویش در یادداشت زیر پرسیده است که "چرا سد خرسان سه دارد جلوتر از مجوزها ساختگاه خود را بنیان می نهد و 170 هکتار از وسعت مناطق حفاظت شده کشور می کاهد؟!" و البته باید اضافه کرد که ده ها هزار هکتار مرتع را هم با جاده سازی و قرضه برداری و در زیر دریاچه ی سد نابود خواهد کرد و از این رهگذر خسارتی جبران نشدنی به بنیان کشاورزی و دام پروری کشور وارد خواهد ساخت.

پاسخ ساده است: مافیای سد سازی به هیچ کس پاسخ گو نیست! تصمیم گیری ها در پشت درهای بسته و با حضور چند تایی از ذینفعان در ساخت و ساز گرفته می شود... نه از مردم محلی نظر خواهی می شود، نه از دلسوزان منابع طبیعی و محیط زیست، نه از مجلس، و نه ... . هیچ نهاد دیگری هم بالای سر شرکت توسعه ی منابع آب نیست که حریف آن شود... حتی سازمان به اصطلاح حفاظت محیط زیست!

محمد درویش- روزنامه ی اعتماد

بی شک همه آنهایی که در حوالی روستاهای طلایه و آتشگاه از توابع شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری زندگی می کنند، متوجه تحرکات بی سابقه ساختمانی و عبور و مرور پرحجم ماشین آلات عظیم راه سازی و پل سازی و سدسازی و... شده اند: تحرکاتی که قرار است برایشان پانصد و نود و یکمین سد بزرگ مخزنی کشور را به ارمغان آورد که این بار بخش علیای رودخانه 253 کیلومتری خرسان را نشانه رفته است: رودخانه یی پرآب با حجم سه میلیارد متر مکعب آورد سالانه (بیش از چهار برابر رودخانه زاینده رود) که یکی از مهم ترین سرشاخه های راهبردی ترین رودخانه ایران (کارون) به شمار می آید و نخستین سرچشمه های گوارا و خنکش را مدیون چکاد 4417 متری بیژن در بام منطقه حفاظت شده دنا است.

محمد درویش- روزنامه ی اعتماد

در بین رویشگاه های جنگلی ایران، بی شک جنگل های زاگرس در باختر ایران، پهناورترین رویشگاه طبیعی نه فقط کشور که کل خاورمیانه و بلکه آسیای جنوب شرقی به شمار می آید. رویشگاهی که بر بنیاد آخرین اندازه گیری های انجام شده توسط سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور، افزون بر شش میلیون و 40هزار هکتار وسعت دارد. در بزرگی قلمرو طبیعی جنگل های زاگرس همان بس که بدانیم، بیش از 110کشور در جهان وجود دارد که محدوده سیاسی آنها کوچک تر از زاگرس است.

تارنمای تعامل

به گزارش تعامل، در جدیدترین تحولات، اهالی روستاهای ظلم آباد، دهلران، دشت بزرگ و کوه زر از توابع عقیلی، بخاطر شور شدن چاه آب آشامیدنی منطقه خود، علیه سد گتوند علیا به اقامه دعوی پرداختند.

 منجزی رئیس شورای روستای دهلران از توابع عقیلی در گفتگو با ایبنانیوز ضمن اعلام این خبر، گفت: آب آشامیدنی چهار روستای ظلم آباد، دهلران، دشت بزرگ و کوه زر از یک چاه قدیمی تأمین می شد و همزمان با بالا آمدن سطح آب دریاچه سد گتوند علیا و نفوذ احتمالی «آب - نمک» از مخزن سدگتوند به سفره های زیر زمینی، شور شده است. آب این چاه تا ماه های آغازین سال 90 بسیار شیرین و زلال بود اما الان غیر قابل شرب شده است و تا این لحظه کسی پاسخگو نیست و ما مجبور شده ایم علیه شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران شکایت کنیم تا مسئولین استان و کشوری به داد ما برسند.

 سبز پرس

یک فعال محیط زیست انتقال آب از رودخانه ی ارس به دریاچه ارومیه را کاری نادرست خواند و نتیجه ی این کار را برای دریاچه نامطلوب ارزیابی کرد.

 عباس محمدی، فعال محیط زیست و عضو گروه دیده بان کوهستان در گفتگو با سبز پرس گفت: تعدادی رودخانه که آب آنها به دریاچه می ریخت را با سد مسدود کرده اند و به جای باز کردن سدها، می خواهند از چند صد کیلومتر آن سوتر آب وارد دریاچه کنند. 
اوادامه داد: این کار با هر منطقی اشتباه است و هر عقل غیر متخصصی هم به سادگی این موضوع را متوجه می شود. 

به گزارش سبز پرس عیسی جعفری سخنگوی کمیسیون کشاورزی، ‌آب و منابع طبیعی مجلس گفته: "ساخت سلیقه‌ای سدهای مختلف، منابع آب کشور را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است... و هم‌اکنون در کشور سدهایی وجود دارد که خشک بودن دریاچه ی پشت این سدها، بیهوده بودن ساخت آنها و تحمیل هزینه‌های سنگین به منابع مالی کشور را نشان می‌دهد."

جای خوشوقتی است که کار پی گیرانه ی تلاشگران محیط زیست کشور، و برگزاری همایش های "روز جهانی مبارزه با سد سازی" و "روز ملی حفاظت رودخانه ها" و انبوه مقاله ها و نامه هایی که در این خصوص نوشته شده، تا این حد تاثیر داشته است که در مجلس هم صدایی بر ضد سد سازی های طبیعت بر باد ده بلند شده است.

 در سبز پرس همچنین گزارش کوتاهی درباره ی فعالیت های ضد سد سازی در ایران آمده است. برای آگاهی بیشتر در این زمینه، می توانید روی موضوع "سد سازی" در ستون دسته بندی مطالب این وبلاگ کلیک کنید.

 محمد درویش- روزنامه ی شرق

در هفته‌ای که گذشت، بار دیگر تبعات خشک شدن بزرگ‌ترین رودخانه مرکزی ایران- زاینده‌رود- ابعادی رسانه‌ای یافت و حتی عالی‌ترین مقام قانون‌گذاری کشور علی لاریجانی را نیز وارد میدان کرد. رییس مجلس با اعلام حساسیت ویژه مجلس نسبت به سرنوشت زاینده‌رود، از برگزاری جلساتی منظم با استاندار و شهردار اصفهان سخن گفت و در عین حال، به طور ضمنی مسوولیت توقف طرح بحث‌برانگیز تونل انتقال آب گلاب را هم تا روشن شدن ابعاد پیچیده‌اش پذیرفت. شایان ذکر است که اجرای طرح انتقال آب به کاشان که با عنوان تونل گلاب از آن یاد می‌شود، ظاهرا یکی از ملزومات غیررسمی اما راهبردی! برای دادن مجوز برپایی سی‌ودومین استان کشور با مرکزیت کاشان است.

یادداشتی درباره ی جایگاه برجسته ی (!) مطالعات و ارزیابی های زیست محیطی در پروژه هایی مانند سد سازی را در "گفتگوی داغ سبز" بخوانید.

سازمان حفاظت محیط زیست، مطالعات زیست محیطی سد گتوند را که سبب شور شدن همیشگی رود کارون خواهد شد، ندیده است!

در همین زمینه: موزه ی سو’ مدیریت مدیران آب و نیرو

به نوشته ی آژانس خبری بختیاری (ایبنا نیوز) «سد گتوند علیا، به رغم هزینه های هنگفت، به دلیل اشتباهات فاحش در مطالعات مربوط به جانمایی سد، قابل آبگیری نیست و به عبارت ساده تر، تنها کاربری آن، تبدیلش به موزه ی سوءمدیریت مدیران آبنیرو است! از همین رو است که این پروژه هنور نتوانسته است مجوز لازم برای ابگیری را از سازمان حفاظت محیط زیست کسب نماید.»

گزارشی از این طرح پر هزینه، پر اشتباه، و مضر به حال مردم منطقه و اقتصاد ملی و رود کارون را در سایت خبری تحلیلی آبنما نیوز بخوانید.

در "ادامه ی مطلب" نظر ناصر کرمی سردبیر خبرگزاری مستقل محیط زیست ایران، عباس محمدی، و عبدالله کعبی نماینده ی آبادان در مجلس را در این ارتباط  (به نقل از ایبنا نیوز) بخوانید.

همچنین یک گزارش را به همراه عکس هایی که گویای وجود کوه های نمکی در حوزه ی دریاچه ی سد است، در تارنمای تابناک ببینید. این کوه های نمکی، آب کارون را شور خواهد کرد.

ایران بوم

کارون، میراث ملی ما است!

رودخانه کارون شاهرگ حیاتی مردم خوزستان است. این رودخانه همچنان تنها رودخانه قابل کشتیرانی ایران نامیده می‌شود اما کمتر کسی می داندکه این رودخانه دیگر قابل کشتیرانی نیست.
ثبت دو اثر تاریخی معبد چغازنبیل و سازه های آبی شوشتر از خوزستان که در کناره رودخانه‌های مهمی شکل گرفته‌اند نشان دهنده اهمیت فوق العاده این استان در تاریخ و فرهنگ ایران است.
ساخت سدهای مکر بر رودخانه کارون و پروژه های انتقال آب در سالهای اخیر بیش از نیمی از آورد این رودخانه را کاهش داده است.

مهندس فدایی فر مدیر طرح جامع آب، در همایش ٣٠ اردیبهشت در بابل گفت که سهم سدها در عقب نشینی شدید دریاچه ی اورمیه، فقط چهار درصد است! دکتر راضیه لک، استاد دانشگاه و سرپرست مدیریت زمین شناسی دریایی سازمان زمین شناسی، در گفتگویی که با رادیو ایران صدا (www.iranseda.ir) داشته است، گفته که از سال 1999 به بعد، در نوسان آب دریاچه ی اورمیه شکستی ایجاد شده که هیچ تطابقی با دوران های پیشین ندارد.

قطعا بیشترین تاثیر را بر روند رو به خشکی رفتن این دریاچه ی بزرگ، سد سازی داشته است. گزارش احمد پازوکی از برنامه ی رادیویی دکتر لک و مهندس درویش را در اینجا بخوانید.

هنوز صدای کش دار و زمخت اش در گوشم است که در کوچه های باریک محله ی کودکی و نوجوانی ام (منیریه، حدود 40 سال پیش) فریاد می کشید: آب حوض می کشییییییم (و همین طور می کشید!). اکنون فکر می کنم که متخصصان سد سازی و طرح های انتقال آب، حتی راحت تر از آن «آب حوضی» نوستالژیک من آب رودها و دریاها را جابجا می کنند!

اگر شهر اردکان در کویر مرکزی آب ندارد، خیالی نیست از سرچشمه های دز آب می آوریم؛ اگر شهر اراک در حاشیه ی کویر آب ندارد، مهم نیست از رودهای منتهی به دز آب می کشیم؛ اگر رفسنجان در دو هزار کیلومتر آن طرف تر آب ندارد، از کارون آب می کشیم؛ اگر خرمشهر در کنار کارون تشنه است، برایش از بالاتر کانال می کشیم... . و اگر دریاچه ی اورمیه را با سدها به شوره زار بدل کرده ایم، باز هم ناراحت نشوید، از دریای خزر آب می آوریم و آن را پر می کنیم!

نظر دکتر برهان ریاضی کارشناس محیط زیست را در  مورد طرح انتقال آب از دریای خزر و رود ارس به اورمیه، در همشهری بخوانید.

سبز پرس

سدها تاثیری بر افزایش تولید کشاورزی ندارند

یکی دیگر از سخنرانان همایش، فاطمه ظفرنژاد از منتقدان سد سازی در ایران بود که به اثرات سد سازی بر رودخانه های زاینده رود و کارون و ارومیه اشاره کرد و گفت: خشک شدن تالاب گاوخونی و رودخانه کارون، و عقب نشینی بی سابقه ی دریاچه ارومیه، و به طور کلی عاری شدن این سه پیکره ی ارزشمند آبی از حیات و آسیب دیدن کشاورزی و زندگی مردم در این حوزه ها، نتیجه ی سد سازی های بسیار بوده است.

     در ادامه ی همایش، "سرهت رسول" که همراه با "ایپک تاسلی"  (هر دو از منتقدان و مخالفان سد سازی در ترکیه) به منظور شرکت در این همایش از ترکیه به ایران آمده بود، سخنرانی کرد.

سبز پرس

روز جمعه (30 اردیبهشت) ساختمان کانون مهندسان بابل میزبان همایش "نقدی بر سد سازی" بود. این همایش به دعوت انجمن کوه نوردان ایران (دفتر بابل)، و با همکاری گروه دیده بان کوهستان این انجمن، انجمن یاوران زمین بابل، انجمن دوستداران دماوند، جامعه ی کوه نوردان بابل، موسسه توسعه ی پایدار و طبیعت (سنستا)، و گروه کوه نوردی کانون مهندسان بابل با حضور بیش از یکصد نفربرگزار شد.

جام جم آنلاین

در حالی که شمارش معکوس برای آبگیری سد سیمره بعد از 18 سال آغاز شده آبگیری این سد ابهامات متعددی را به همراه دارد که یکی از مهمترین آنها تخریب آثار تاریخی در پشت سد و بیکاری افراد بومی شاغل در سد است.

به مناسبت 29 بهمن، "روز ملی حفاظت از رودها" همایشی در شهر بابل برگزار خواهد شد. در این همایش که به نقد اثرات سد سازی بر اقتصاد و محیط زیست کشور اختصاص دارد، مهندس محمد درویش عضو هیات علمی موسسه ی تحقیقات جنگل ها و مراتع، فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر حوزه ی آب، دو نفر از فعالان محیط زیست ترکیه، عباس محمدی مدیر گروه دیده بان کوهستان، و دکتر اسماعیل کهرم استاد و فعال محیط زیست، مطالبی بیان خواهند کرد. مطلبی هم از دکتر حسین آخانی گیاه شناس و  استاد دانشگاه تهران توسط عباس محمدی ارایه خواهد شد.  

بخشی از این مطالب، به شکل سخن رانی و بخشی هم در قالب مناظره با موافقان سد سازی ارایه خواهد شد.

زمان: جمعه 30 اردیبهشت 1390 از ساعت 18 تا 21

مکان: بابل، میدان جهاد سازندگی (اوقاف)، کوچه ی معلم، ساختمان کانون مهندسان بابل

ورود برای همه ی علاقمندان آزاد است.

فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر حوزه ی آب، مترجم کتاب رودهای خاموش، نویسنده ی مقاله های پرشمار در مورد اثرات سد سازی بر کشاورزی و محیط زیست، و یکی از فعال ترین افراد در زمینه ی مخالفت با جریان سد سازی بی رویه ای است که بر کشور ما حاکم شده است.  

در روزنامه ی همشهری امروز، مقاله ای از ایشان به مناسبت ٢٩اردیبهشت چاپ شده است. در همین شماره از روزنامه، یادداشتی هم از من (با کمی "اصلاح") چاپ شده که در زیر می توانید متن کامل آن را بخوانید.

سدهایی در سایه و سکوت

درباره ی اثر مخرب سدهای بزرگ بر اقتصاد (به ویژه: کشاورزی و دام پروری) و بر محیط زیست، مطالب زیادی نوشته شده است.  حتی در ایران که طراح و تصمیم گیرنده و مجری سد سازی، یک گروه کوچک سازمان یافته و پر قدرت است که این ساخت و ساز را ماهرانه معادل توسعه و پیشرفت جا زده، در چند سال اخیر به یمن کار پی گیرانه ی استادان و کارشناسان و فعالان عرصه ی منابع طبیعی و محیط زیست، "قداست" کاذب سدها به شدت زیر سوال رفته است. اما، فقط سدهای عظیمی چون کارون های یک و دو و سه یا کرخه نیستند که موجب زیر آب رفتن ده ها هزار هکتار مرتع و جنگل یا محروم شدن ده ها روستا و شهر از آبی که بی هیچ هزینه ای به آن ها می رسید، و یا سبب خشک شدن قنات ها و تالاب ها می شوند. بسیار سدهای کوچک و متوسط هم هستند که خبر زیادی از آن ها پخش نمی شود یا در نمایش های رادیو تلویزیونی سد سازان در صدا و سیما، موردهای جذابی برای جلوه فروشی نبوده و چندان مورد استفاده قرار نگرفته اند...، اما در مجموع به همان اندازه ی سدهای بزرگ و شاید بیش از آن ها، تخریب در پی داشته اند.

از سال 1387 روز 29 اردیبهشت را "روز ملی رویارویی باسدها، برای حفاظت رودخانه ها" نامیده ایم. امسال، به این مناسبت همایشی در شهر بابل در روز جمعه 30 اردیبهشت خواهیم داشت.

خانم میترا البرزی منش مقاله ای در سبز پرس درمورد فجایع زیست محیطی که در کشور جریان دارد، نوشته است. بخشی از این مقاله به موضوع سد سازی اختصاص دارد:

دریاچه ارومیه با ساخت و بهره برداری40 سد و در دست ساخت بودن 12 سد دیگر و احداث جاده میان گذر به احتضار کشانده شد، حجم آبش بیش از 50 درصد کاهش یافت و به منبع تولید ریز گرد و پراکنش  نمک به اراضی زراعی و باغات مردم تبدیل شد و  هنوز ساخت 40 سد بر منابع تامین آب این دریاچه در دستور مطالعه است. در چنین شرایطی سخن از انتقال آب بین حوزه ای  از ارس یا دریای خزر یا منابع دیگر به این دریاچه می شود. لابد چند سال بعد که ارس  با 53 سد ساخته شده و 11 سد در دست ساخت و 49 سد در دست مطالعه و همچنین انتقال آب به دریاچه ارومیه، دچار بحران اکولوژیک شد، با صرف هزینه های هنگفت، یک طرح بسیار عظیم و بی نظیر نه تنها در خاور میانه بلکه در جهان، برای آن ارایه می شود. این چنین است که بسیاری از تالاب های دیگر ایران مانند کمجان، هامون، تشک، بختگان، پریشان، ارژن، مهارلو، گاوخونی، و هیرمند در شرف خشک شدن است و آنگاه می پرسیم که چگونه است که ریز گرد ها امسال بیش از 20 استان ایران را مورد هجوم قرار داده اند؟ آسیب های انسانی ریزگردها را کدام یک از مسئولان و تصمیم گیرندگان طرح های بالا پاسخ گو هستند و چگونه تلاش می شود تا از سلامت مردم حفاظت شود؟ در چنین شرایط ناپایدار تالاب ها،  هنوز بر ساخت پالایشگاه در جنب میانکاله و احداث راه از میان خلیج گرگان و نابودی تالاب بین المللی میانکاله ابرام و اصرار می شود تا مردم بهشهر 20 دقیقه زودتر به ساحل برسند و یا استان مازندران نیز پالایشگاه داشته باشد و از استان خوزستان کم نیاورد. استان خوزستانی که مصب کارونش  با پیش روی آب شور و خشکیدن نخلستان های ساحلی در اثر کاهش آب کارون به دلیل ساخت 20 سد و  در دست ساخت بودن 20 سد دیگر، با ناپایداری مواجه است.  و البته قرار است 59 سد دیگر بر روی کارون ساخته شود و بدین ترتیب تالاب هایش بیشتر نابود شود و ریز گردها بیش از پیش سلامت مردم و محصولات زراعی را تهدید کند.

به مناسبت ٢٩ اردیبهشت که از سال ١٣٨٧ از سوی دوستداران محیط های کوهستانی کشور، به عنوان "روز ملی رویارویی با سدها" نامیده شده است، همایشی در شهر بابل خواهیم داشت.

این همایش، کار مشترک گروه دیده بان کوهستان، دفتر نمایندگی انجمن کوه نوردان در بابل، جامعه ی کوه نوردان بابل، و دیگر علاقمندان خواهد بود و در روز جمعه ٣٠ اردیبهشت برگزار خواهد شد. میزبانی همایش را کانون مهندسان بابل بر عهده خواهد داشت که نمایندگان آن در نقد سخنان منتقدان سد سازی سخن خواهند گفت.

از همه ی دوستداران کوهستان دعوت می کنیم با تهیه ی فیلم و گزارش از اثرات سد سازی بر محیط زیست، پژوهش در این زمینه، گفتگو با مردم متاثر از سدها، و برگزاری نشست های مشابه، به مستند سازی موضوع و غنی تر کردن این مبحث کمک کنند.

در "ادامه ی مطلب" می توانید دو اشاره به موضوع سد سازی، از سوی فریبرز غیبی مدیر کل جنگل های خارج از شمال، و کامبیز بهرام سلطانی استاد فعال در محیط زیست را ببینید.

همشهری

سیمره آرام آرام غرق می‌شود

نادر ضرابیان- سرپرست گروه کوه نوردی لواسان و دفتر انجمن کوه نوردان در لواسان

در نوروز امسال برای سومین بار درچند سال اخیر از آبشار بسیار زیبا وچند طبقه ی آتشگاه لردگان دیدن کردم. این آبشار یکی از بلند ترین آبشارهای ایران است که در چهارمحال و بختیاری جاری است. طول آن ۳ کیلومتر است و در مسیر حرکت خود در دره ای زیبا با درختان کهنسال گردو، ده ها آبشار کوچک وپنج آبشار بزرگ در پنج طبقه ی دشت مانند به وجود آورده است. در بلندترین آبشار آن که به فواره معروف است، آب در مسیر حرکت خود به هوا پرتاب شده و به شکل پودری فرو می ریزد که منظره ای بس شگفت انگیز به وجود آورده است. آبشار آتشگاه که یکی از کم مانندترین جاذبه های طبیعی کشور به شمار می رود، در ۱۹۰ کیلومتری شهرکرد و ۴٧ کیلومتری شهر لردگان در بالادست روستای آتشگاه، قرار دارد وبه رودخانه خرسان می ریزد .

میترا البرزی منش- همشهری

آمار سدهای ایران شامل 588 سد بهره‌برداری‌شده، 137 سد در دست اجرا، 546 سد در دست مطالعه و در مجموع1271 سد است.

آمار سدهای ایران شامل 588 سد بهره‌برداری‌شده، 137 سد در دست اجرا، 546 سد در دست مطالعه و در مجموع1271 سد است. یکی از اصلی‌ترین توجیهات احداث سدها، با توجه به هزینه سنگین این سازه‌های عظیم و اثرات غیرقابل بازگشت و منفی بر محیط‌زیست و انسان‌هایی که در محدوده احداث سدها ساکن هستند، پاسخگویی به نیازهای روزافزون مصارف آب کشاورزی و شرب است. آیا این مهم در کشور ما فقط از طریق احداث سد امکان‌پذیر است؟ پاسخ این سؤال منفی است. راه حل‌های جایگزینِ کم هزینه‌تر و محیط‌زیستی دیگری وجود دارد که سال‌هاست با بی‌توجهی و عدم‌برنامه‌ریزی اجرایی مواجه شده‌اند. این جایگزین‌ها کدام هستند؟

محمد درویش- سبز پرس

(متن سخن رانی محمد درویش در همایش ٢۵ اسفند)

این روزها رسانه‌های گروهی در ایران در حالی به نقل از مقامات وزارت نیرو، از برپایی جشن خودکفایی صنعت سدسازی و کلنگ احداث بلندترین سد جهان در لرستان خبر می‌دهند که بسیاری از فعالان عرصه منابع طبیعی و محیط زیست، یکی از مؤلفه‌های کاهنده کارایی توان تولید و قدرت زیست‌پالایی منابع طبیعی را در لکنت‌های موجود در مدیریت آب کشور و به ویژه کمیت و کیفیت کنونی ساخت سد در ایران و سرعت شتابناک آن، به موازات بلع سرمایه‌های ملّی می‌دانند. تأمل‌برانگیزتر آن که مقامات رسمی وزارت نیرو[2] در روزهایی می‌کوشند تا آیین‌های نکوداشت برای سدسازان وطنی برگزار کنند[3] که بسیاری از منتقدین غیردولتی ایشان همزمان با 14 مارس (23 اسفند)، آیین‌های مرتبط با روز جهانی مقابله با سدسازی را از نوزدهم تا بیست و پنجم اسفند 89 در برخی از شهرهای ایران، از جمله تهران و تنکابن برگزار خواهند کرد و همزمان در صحن بهارستان وزیر نیرو از یک استیضاح رسمی به صورت میلی متری جان سالم به در می برد!

سبزپرس

همایش مردمی در نقد سد سازی با دعوت گروه دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران، جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست، و موسسه توسعه پایدار و محیط زیست، بعد از ظهر روز چهارشنبه 25 اسفند، در "خانه ی شهریاران جوان" تهران برگزار شد.

امروز، از ساعت ١٧ تا ٢٠ همایشی خواهیم داشت درباره ی اثرات سد سازی بر محیط های کوهستانی، و به طور کلی بر طبیعت و جامعه های انسانی. همان گونه که پیش از این هم گفته ایم، مناسبت این همایش، ١۴ مارچ «روز جهانی رویارویی با سدها برای حفاظت رودخانه ها» است.

سخنرانان اصلی ما، مهندس محمد درویش عضو هیات علمی موسسه ی تحقیقات جنگل ها و مراتع، دکتر پیمان یوسفی اذر مدیر کل پیشین جنگل های خارج از شمال، و مهندس فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر حوزه ی آب هستند. همچنین از شماری از مدیران وزارت نیرو هم دعوت شده است که در صورت حضور خواهند توانست نظرات منتقدان سد سازی را نقد کنند.

از همه ی دوستداران کوهستان و طبیعت دعوت می کنیم که در این همایش شرکت کنند.

مکان: تهران- خیابان نجات اللهی، بین طالقانی و کریم خان، نبش ورشو، خانه ی شهریاران جوان

در روز سوم اسفند، اسدالله افلاکی خبرنگار محیط زیست روزنامه ی همشهری گفتگویی با رمضان زاده معاون شرکت توسعه ی منابع آب (وابسته به وزارت نیرو، کارفرمای بیشتر سدهای بزرگ کشور) انجام داده بود که می توانید آن را در اینجا بخوانید. فاطمه ظفرنژاد، محمد درویش، اسماعیل کهرم و من یادداشت هایی در پاسخ به گفته های رمضان زاده نوشته ایم؛ یادداشت های سه نفر اول را در همشهری آنلاین امروز و یادداشت مرا که پیش از این هم در این تارنگار آمده، در اینجا بخوانید.

 سبز پرس

برای سومین سال پیاپی، به مناسبت 14 مارچ "روز جهانی رویارویی با سدها؛ برای حفاظت رودخانه ها" همایشی در فرهنگسرای مادر شهر تنکابن برگزار شد.

         به گزارش سبزپرس در این همایش، فاطمه ظفر نژاد پژوهشگر حوزه آب با سخنرانی و نمایش اسلاید، وضع فاجعه بار دریاچه ارومیه، رود کارون، و زاینده رود را تشریح کرد و گفت که ما نخستین نسلی هستیم که بستر خشک رودهای بزرگ کشور؛ کارون و زاینده رود را می بینیم و این اوضاع، نتیجه سد سازی های بی مطالعه است.

     همچنین در بخش دیگر این همایش، جمشید منصوری پرنده شناس و مدرس دانشگاه، با اشاره به وضع نابسامان رودخانه ی چشمه کیله ی تنکابن و چند تالاب مهم کشور که خشک شده اند، گفت که مدیریت نادرست منابع آب، این زیستبوم های با ارزش را به نابودی کشانده است.

    سخنران دیگر همایش، عباس محمدی مدیر گروه دیده بان کوهستان بود که درباره ی تاثیر سد سازی بر رود هیرمند و تالاب هامون سخن گفت و آن را نمونه ای از رفتار بی خردانه با سامانه طبیعی رودها خواند که نتیجه  آن نابودی اقتصاد بومی، تخریب شدید محیط زیست، و آسیب دیدگی فرهنگ منطقه است. او در پایان سخنان خود گفت که اگر در مورد هیرمند، کشوری خارجی موجب این زیان هنگفت به ما شد، سال ها است که خودمان با منابع داخلی آب کشور همین رفتار را داشته ایم و ظاهرا قصد کنار گذاردن آن را هم نداریم.

     در بخشی دیگر از همایش نیز، خانم اردلان از انجمن زنان راه سبز کردستان درباره ی طرح سد داریان در منطقه ی اورامان گفت: که در صورت اجرا، چشمه  کم مانند و پر آب "بل" را غرق خواهد کرد.

     او همچنین به ساخت سدهایی (مانند سد شورک در حوزه ی رود اترک) اشاره کرد که اساسا هیچ آبی را ذخیره نمی کنند!  دکتر بیابانی رییس خانه ی کشاورز تنکابن نیز درباره  استفاده ی غیر علمی از آب سخن گفت واشاره کرد که تلاش نادرست برای «خود کفا» شدن در پاره ای محصولات کشاورزی که ما هیچ مزیت نسبی در تولید آن ها نداریم، موجب شده که فشار مخربی بر رودخانه ها و دیگر منابع آب کشور وارد شود.

    اجرای موسیقی و یک نمایش کوتاه، از دیگر بخش های همایش بود. در این همایش،حدود یکصد و پنجاه نفر از کوه نوردان و دیگر  طبیعت دوستان مازندرانی، گیلانی، تهرانی و کرد حضور داشتند.

     این همایش، با برنامه ریزی مشترک جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست (دفتر تنکابن) و گروه دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران، و همکاری خانه کشاورز تنکابن، شورای شهر تنکابن و موسسه ی محیط زیست و توسعه پایدار (سنستا) از ساعت 5 تا 8 بعد ازظهر 19 اسفند برگزار شد.

عباس محمدی- روزنامه ی روزگار ١٨/١٢/١٣٨٩

گسترده ترین و پر حجم ترین پهنه ی آب شیرین در ایران، تالاب هامون بود که با مساحتی متغیر، بین 125000 تا 458000 هکتار در سال های کم آبی و پر آبی، و عمق متوسط 5 متر (در سال های پر آبی)، از 5 تا 20 میلیارد متر مکعب آب شیرین را در خود نگه می داشته است⁽¹⁾. اگر میانگین حجم آب هامون را ده میلیارد متر مکعب بگیریم، این مقدار بیش از سه برابر حجم آبی است که در حالت پر آبی، پشت سد کرخه (بزرگ ترین سد کشور) مهار می شود و یا می توان گفت که بیش از یک سوم حجم کل سدهای کشور در سال 89 است. با توجه به این که این حجم عظیم، نه با دستکاری مخرب در طبیعت بلکه به صورتی طبیعی فراهم بوده و بوم سازگان (اکوسیستمی) بی مانند را آن هم در یکی از خشک ترین استان های کشور پدید آورده بود، در بیان اهمیت حیاتی آن، نیازی به تشریح بسیار نیست.

هامون و رود هیرمند، شاهرگ اصلی فراهم کننده ی آب آن، تنها منابع آبی ایران هستند که از رشته کوه " هیمالیای سراسری" (شامل هندوکوش، قراقوروم، هیمالیا) سرچشمه می گیرند. هیرمند، با حدود 1050 کیلومتر طول در خاک افغانستان و 120 کیلومتر در ایران و با عرضی بین 200 تا 900 متر و عمق 2 تا 5 متر، رودی بزرگ و با برکت است که از کوه بابا یغمای هندوکوش (در جنوب باختری کابل) به سیستان می آید. ورود این رود زندگانی بخش به دشت گسترده ی سیستان که آفتاب فراوان و خاک مناسب دارد، منطقه را به بهشتی برای رویش گیاهان مرتعی و کشاورزی بدل ساخته بود.

هیرمند در تاریخ و فرهنگ سیستان

این روزها، در "هفته ی منابع طبیعی" به سر می بریم و مراسم گوناگونی در این ارتباط برگزار می شود که مهم ترین آن درخت کاری است. هم زمان، و با شدتی بس بیشتر و البته در تمام طول سال، جنگل زدایی و آسیب رسانی های جبران ناشدنی به منابع طبیعی کشور انجام می شود. هر کس که دستی در درخت کاری دارد یا حتی فقط شاهد کاشت درخت بوده باشد، می داند و دیده است که از ده ها نهال کاشته شده شاید یکی به درختی تناور بدل شده است. علت هر چه باشد، فقط همین یک نکته ما را وا می دارد که در حفظ موجودی اندک مان از جنگل و درختزار با تمامی توان بکوشیم و از تخریب دیگر منابع طبیعی مان که عمدتا هم در منطقه های کوهستانی و پر شیب قرار گرفته اند، جلوگیری کنیم.

طرج سد بختیاری که قرارداد ساخت آن با چینی ها همین روزها امضا می شود، ده ها هزار هکتار جنگل زاگرسی و مرتع مرغوب را به زیر آب خواهد برد، و راه سازی ها و دیگر عملیات ساختمانی آن هم موجب رانش و بیابانی شدن بخش های گسترده ای از این کوهستان کم مانند خواهد شد.

گروهی از دوستداران طبیعت و آینده ی کشور، قصد دارند توجه همگانی را به اثرات مخرب طرح های سد سازی که به افراط در کشور ما اجرا شده و در دست اجرا هستند، جلب کنند. از دوستانی که با رسانه های گوناگون ارتباط دارند، درخواست می کنیم در مورد دو همایشی که در روز پنج شنبه ١٩ اسفند در تنکابن و چهارشنبه ٢۵ اسفند در تهران برگزار خواهد شد، اطلاع رسانی کنند.

از کسانی که در شرکت های سد سازی، وزارت نیرو، و دیگر سازمان های مدافع سد سازی کار می کنند نیز دعوت می کنیم در این همایش ها شرکت کنند و از زمانی که برایشان در نظر گرفته خواهد شد، برای پاسخ گویی به اشتباهات احتمالی ما استفاده کنند.

درباره ی «فایده» های سد سازی، وزارت نیرو و مدیران شرکت های سد ساز و شماری از کارشناسان و مدیران ارشد بخش های گوناگون جامعه بسیار سخن گفته اند. ما مخالفان سد سازی، در مقاله های متعدد – غالبا با اتکا به آمار رسمی و گفته ها و نوشته های مدیران و کارشناسان وزارت نیرو-  ثابت کرده ایم که در مورد این «فایده» ها گزافه گویی می شود و سدها، به ویژه در ایران، به هیچ وجه نقش حیاتی در تامین آب و برق ندارند. در این جا فقط اشاره می کنیم که اصلاح تولید (ارتقای بازدهی نیروگاه ها) و اصلاح روش های آبیاری، بسیار بیشتر از سد سازی می تواند به تامین آب و برق کشور کمک کند. همچنین ضرورت دارد که با متوقف ساختن رشد جمعیت، نیاز فزاینده به منابع آب و برق را مهار کرد.

سد سازان تقریبا هیچ گاه به اثرات منفی سدها بر مردمانی که در پی سد سازی، خانه و زمین کشاورزی و چراگاه دام های خود را از دست می دهند، یا سهم آب شان کم می شود، یا امکان ماهی گیری را در تالاب ها و مصب ها از دست می دهند اشاره نمی کنند. و همچنین

همایش به مناسبتِ

                           14 مارچ، روز جهانی رویارویی با سدها؛ برای حفاظت رود ها

پنج شنبه 19 اسفند 1389 از ساعت 17 تا 20

تنکابن-  فرهنگسرای مادر (پارک مادر)

سخنرانان:

فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر حوزه ی آب

جمشید منصوری، پرنده شناس و مدرس دانشگاه

عباس محمدی، مدیر گروه دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران

فراخوان

هفته ی منابع طبیعی

و

روز جهانی رویارویی با سدها برای حفاظت رودخانه ها (14 مارچ)

گروه دیده بان کوهستان انجمن کوه نوردان ایران، اعضای انجمن و دیگر طبیعت دوستان را به مشارکت در برنامه های هفته ی منابع طبیعی دعوت می کند. کارهایی که می توان به این مناسبت انجام داد:

·         همکاری با اداره های منابع طبیعی، شهرداری ها، و دیگر سازمان ها در برنامه های درخت کاری

·         تهیه ی گزارش از وضع مراتع، جنگل ها، و دیگر عرصه های طبیعی و دادن آن ها به رسانه ها و مسوولان مربوط

·         برگزاری دوره های آموزش محیط زیست و همایش های مرتبط با موضوعات زیست محیطی.  

روز جهانی رویارویی با سدها، فرصتی است برای نقد طرح های سد سازی که با تاثیر شدید بر محیط های طبیعی (به ویژه محیط های حساس کوهستانی) همراه است.

مدیر کل پیشین جنگل های خارج از شمال در گفت و گو با سبزپرس:
سد جگین، مانع از رسیدن آب شیرین به مانگرو ها

دکتر پیمان یوسفی آذر

سدسازی در ایران کماکان از منابع طبیعی قربانی می گیرد. پس از زیر آب رفتن بخش قابل توجهی از عرصه های جنگل ها و مراتع در جای جای ایران، حالا برای چندمین بار جنگل های حرای جنوب که یکی از مهم ترین و ارزشمندترین زیستگاه های جنوب ایران به حساب می آیند، بابت آبگیری یک سد نابود می شوند. گزارش های رسیده حاکی از آن است که در حالی که چندی دیگر سد جگین در استان هرمزگان آبگیری می شود، کارشناسان بابت آسیب دیدن جنگل های حرای پایین دست این سد نگران هستند. این در جایی اتفاق می افتد که رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور تلویحا به این نکته اشاره می کند که این سازمان نمی تواند اقدامی برای جلوگیری از آبگیری سد انجام دهد.

سبز پرس

در جای جای دنیا و به خصوص در کشورهای در حال توسعه، نزاع میان سدسازان و دوستداران محیط زیست کماکان ادامه دارد. در همین حال به نظر می رسد پیمانکاران پر نفوذ سد ساز در همه جای دنیا می توانند از قدرت خود استفاده کرده و بر تصمیمات محیط زیست کشورها در دادن مجوز تاثیر بگذارند. حالا اما در برزیل به نظر می رسد قدرت معترضان به ساخت سد، بر قدرت لابی های سدسازی در این کشور پیشی گرفته است. از برزیل خبر می رسد که در پی اعتراضات گسترده تشکل های زیست محیطی به ساخت سد بلو مونته در آمازون، یک قاضی در برزیل طی حکمی دستور به توقف عملیات ساخت این سد را صادر کرد.

فردای روز جهانی مبارزه با سد سازی، قرارداد ساخت بلند ترین سد جهان، در ایران امضا خواهد شد!

به نوشته ی سبز پرس تقریبا همزمان با روز جهانی مبارزه با سدها...  دولت ایران و یک شرکت چینی، در روز 15 مارس امسال (24 اسفند 89) قرارداد همکاری برای ساخت سد بختیاری در استان لرستان را امضا خواهند کرد.
این سد که قرار است در بخشی از زیباترین و دست نخورده ترین کوه های لرستان یعنی محل تلاقی رودهای بختیاری و سزار در نزدیکی "تل زنگ" (ایستگاه راه آهنی که مبدا پیاده روی به سوی ابشار با شکوه شوی است) ساخته شود، جز ضرر چیزی برای منطقه و کشور نخواهد داشت. چرا که سد دز، در پایین دست این محل، پس از چهل و اندی سال که از ساخت آن می گذرد، شبکه ی کاملی برای رساندن آب به زمین های کشاورزی ندارد؛ این یکی هم بدون شبکه، کمکی به آبیاری کشتزارهای منطقه نخواهد کرد. از سوی دیگر، ساختن شبکه ی آبیاری و فرستادن آب به زمین های کشت وصنعت و مانند آن، سهم ذینفعان امتداد رود دز و سهم آب کارون و در نتیجه شهرهای اهواز و آبادان و خرمشهر را که هم اینک نیز از کم آبی در رنج اند، کم تر خواهد کرد.

 شرکت دولتی "توسعه ی منابع آب"، وابسته به وزارت نیرو و کارفرمای تمام طرح های سد سازی بزرگ کشور است. گفتگوی عیسی بزرگ نیا، معاون این شرکت با اسد افلاکی خبرنگار سرویس محیط زیست روزنامه ی همشهری را می توانید در اینجا بخوانید.

درباره ی سخنان بزرگ نیا، یادداشتی نوشته ام که می توانید در زیر بخوانید:

سد سازان، همچنان به تکرار سخنان خود مشغول اند!

پاسخ هایی که عیسی بزرگ زاده، معاون فنی و پژوهش شرکت توسعه ی منابع آب و نیرو (وابسته به وزارت نیرو) به اسد افلاکی خبرنگار محیط زیست همشهری (3/12/89) داده، همان چیزهایی است که سال ها است محافل سد ساز می گویند و هیچ گاه ارزیابی تطبیقی رسمی (دولتی) در مورد آن ها بیرون نیامده که مشخص کند هدف های اعلام شده برای شروع یک پروژه ی سد سازی، پس از آبگیری سد تا چه حد محقق شده است. شاه بیت گفته های بزرگ زاده این است که در ساخت سدها، مجموع تبعات منفی و مثبت یک سد در نظر گرفته می شود و پس از ارزیابی ای که به دست «شرکت های مستقل» انجام می شود و تاییدیه ای که سازمان محیط زیست می دهد، و موافقتی که از سازمان جنگل ها و مراتع و در صورت لزوم از سازمان میراث فرهنگی می گیرند، سد ساخته می شود... پس [و مشکل ما در همین «پس» است!] کار ما ایرادی ندارد. این نتیجه گیری، یک ایراد پایه ای دارد و آن این که مجموعه ی این سازمان ها کاملا با یکدیگر هماهنگ و زیرمجموعه ی یک مدیر (دولت) هستند، این مدیر هم با این پیش فرض که سدها برای کشور لازم اند، تصمیم گیری می کند. در واقع، سد سازی خود بدل به یک هدف شده و اظهارهایی مانند این که ما سومین کشور سازنده ی سد در جهان هستیم، یا در سد سازی به خود کفایی رسیده ایم، موید این است که آقایان خود را درگیر یک بازی یا مسابقه ی بزرگ جهانی می بینند که به هیچ وجه نباید در آن متوقف شد!

یکی از ادعاهای سد سازان در توجیه کار خود، «مهار سیلاب» ها است. اما گذشته از آن که سیل ها یکی از عوامل موثر در تقویت سفره های آب زیرزمینی دشت ها، پر آب شدن تالاب ها، تقویت خاک دشت ها با مواد آلی، و رساندن مواد مغذی به دریاها هستند؛ و گذشته از این که برای جلوگیری از بروز سیل های مخرب و غیر طبیعی باید پوشش گیاهی حوزه های ابخیز حفظ شوند، و نمی توان رسوب های ناشی از سیل را که در مخزن سد جای می گیرد تخلیه کرد... ، این نکته را هم باید در نظر داشت که سد ها نمی توانند جلوی سیل های بزرگ را بگیرند. با جاری شدن چنین سیل ها، ناچار باید دریچه های سد باز شود تا از فشار سنگین بر آن ها جلوگیری شود. مواردی هم پیش می اید که سد نمی تواند در برابر سیل مقاومت کند و می شکند که در این صورت خسارت هایی به مراتب بیشتر را موجب می شود.

شکسته شدن "سد دشت" در استان گلستان در تابستان ١٣٨١ یک نمونه از این موارد پر تلفات و خسارت بار بود. و امروز هم خبر شکسته شدن سد ماشکید در استان سیستان و بلوچستان را شنیدیم. خبر را در تارنمای خبرگزاری فارس بخوانید.

دعوت به تهیه ی گزارش و فیلم و مقاله

14 مارس (24 اسفند)، «روز جهانی رویارویی با سدها، برای حفاظت رودها» است. همچنین، از سال 1387، شماری از منتقدان سد سازی و طرفداران محیط زیست، روز 29 اردیبهشت را به عنوان «روز ملی رویارویی با سدها» در ایران معرفی کرده اند.

در چند سال گذشته، ده ها مقاله و گزارش درباره ی اثرات ویرانگر سد سازی بر محیط زیست و کشاورزی کشور نوشته و چندین نشست در این ارتباط برگزار شده است. این فعالیت ها، تا حدی بر نظر تصمیم گیرندان و تصمیم سازان موثر بوده و در سطح مدیران ارشد کشور هم نگاه انتقادی به سد سازی شکل گرفته است. در عین حال، گروه های مردمی بسیاری، انتقاد خود را از طرح های سد سازی و انتقال بین حوزه ای آب طرح کرده اند.

محافل سد ساز، خشکسالی های پیاپی و تغییرات اقلیمی را بهانه ای برای توجیه "مدیریت سازه ای" منابع آب قرار داده اند. در صورتی که از قضا، بیشتر شدن خطر خشکسالی، ضرورت مدیریت هماهنگ با محیط زیست را در عرصه ی آب بیشتر ساخته است. کم آب شدن، تا حد از جریان افتادن بزرگ ترین رودهای کشور مانند کارون و زاینده رود در بعضی از ماه های سال، گرفتار شدن شهرهای سابقا پر آب مانند اهواز و آبادان و خرمشهر و اصفهان در چنگال کم آبی، و خشک شدن بیشتر تالاب ها و دریاچه های داخلی که تاثیر شومی بر حیات منطقه های مجاور داشته، نشانگر ناکارا بودن شیوه ی سد سازی در تامین آب است.

پژوهشگران، فعالان محیط زیست، و طبیعت دوستان کشور را به نوشتن مقاله، مستند سازی اثرات سد سازی در حوزه های مشخص، تهیه ی گزارش درباره ی نظرات مردم محلی متاثر از سد سازی، تهیه ی فیلم و عکس از مناطقی که زیر تاثیر طرح های سد سازی و انتقال آب قرار گرفته اند، و انجام ارزیابی های مقایسه ای در مورد وضع کشاورزی و دام پروری و محیط زیست مناطقی که در آن ها سد ساخته شده است، دعوت می کنیم.  

در روزهای نزدیک به دو مناسبت یاد شده، مطبوعات و خبرگزاری ها و نشست های مردمی، پذیرای دستاوردهای شما در این زمینه خواهند بود. 

فراخوان تهیه ی گزارش و فیلم و مقاله
به مناسبت روز جهانی رویارویی با سدها، برای حفاظت رودها

سبز پرس

14 مارس (24 اسفند)، «روز جهانی رویارویی با سدها، برای حفاظت رودها» است. همچنین، از سال 1387، شماری از منتقدان سد سازی و طرفداران محیط زیست، روز 29 اردیبهشت را به عنوان «روز ملی رویارویی با سدها» در ایران معرفی کرده اند.

  به گزارش سبزپرس در چند سال گذشته، ده ها مقاله و گزارش درباره ی اثرات ویرانگر سد سازی بر محیط زیست و کشاورزی کشور نوشته و چندین نشست در این ارتباط برگزار شده است. این فعالیت ها، تا حدی بر نظر تصمیم گیران و تصمیم سازان موثر بوده و در سطح مدیران ارشد کشور هم نگاه انتقادی به سد سازی شکل گرفته است. در عین حال، گروه های مردمی بسیاری، انتقاد خود را از طرح های سد سازی و انتقال بین حوزه ای آب طرح کرده اند.

    عباس محمدی در این باره می گوید: محافل سد ساز، خشکسالی های پیاپی و تغییرات اقلیمی را بهانه ای برای توجیه "مدیریت سازه ای" منابع آب قرار داده اند. در صورتی که  بیشتر شدن خطر خشکسالی، ضرورت مدیریت هماهنگ با محیط زیست را در عرصه ی آب بیشتر ساخته است. کم آب شدن، تا حد از جریان افتادن بزرگ ترین رودهای کشور مانند کارون و زاینده رود در بعضی از ماه های سال، گرفتار شدن شهرهای سابقا پر آب مانند اهواز و آبادان و خرمشهر و اصفهان در چنگال کم آبی، و خشک شدن بیشتر تالاب ها و دریاچه های داخلی که تاثیر شومی بر حیات منطقه های مجاور داشته، نشانگر ناکارا بودن شیوه ی سد سازی در تامین آب است.

    این فعال محیط زیست، پژوهشگران، فعالان محیط زیست و طبیعت دوستان کشور را به نوشتن مقاله، مستند سازی اثرات سد سازی در حوزه های مشخص، تهیه گزارش درباره  نظرات مردم محلی متاثر از سد سازی، تهیه  فیلم و عکس از مناطقی که زیر تاثیر طرح های سد سازی و انتقال آب قرار گرفته اند و انجام ارزیابی های مقایسه ای در مورد وضع کشاورزی و دام پروری و محیط زیست مناطقی که در آن ها سد ساخته شده است، دعوت کرد. 

    وی ادامه داد: از دوستان مطبوعات و خبرگزاری ها هم انتظار می رود در روزهای نزدیک به دو مناسبت یاد شده این گزارش ها و فعالیت ها و نشست های مردمی را به شکل مطلوبی اطلاع رسانی کنند. 

محمد ثابت (دیده بان کوهستان فارس) گزارشی از منطقه ی سرحد و چهار دانگه ی اقلید فرستاده که در آن به اثر مخرب سد ملاصدرا بر محیط زیست منطقه اشاره دارد:

گزارش برنامه ی سرحد و چهاردانگه اقلید

سرپرست: محمد ثابت

تاریخ: 24/10/87

حرکت: ساعت 6:15 از شیراز

هدف ما از اجرای این برنامه، بازدید از طبیعت سرحد و چهاردانگه ی اقلید و تهیه ی عکس از طبیعت زیبا و کم نظیر منطقه و در عین حال تخریب هایی که در این منطقه اتفاق افتاده است، بود.

تعداد 4 نفر از اعضای کارگروه دیده بان کوهستان در این برنامه شرکت کردند.

از مسیر گردنه ی امامزاده اسماعیل اقلید وارد سرحد و چهاردانگه شدیم. در حین گذر از این منطقه تعدادی عکس از جاده گرفتیم که نشان می داد این جاده چه تأثیرات نابهنجاری در تخریب چهره ی منطقه و از بین بردن زیبایی ها و بکری کوهستان ها داشته است. در ادامه ی مسیر به باتلاقها و بیشه زارهای گوربهرام، قبل از روستای آسپاس رسیدیم. انباشت زباله و آتش سوزی قسمت بزرگی از بیشه زار که در اثر بی توجهی اتفاق افتاده بود اولین چیزی بود که به نظر می آمد. پس از صرف غذا راه افتادیم و به سمت سد ملاصدرا حرکت کردیم.

دکتر اسماعیل کهرم*- همشهری

دریاچه ارومیه این روزها حال و روز خوشی ندارد.

دلایل کاهش آب این دریاچه و قرار گرفتن در مسیر نابودی نیز روشن است؛ در سال‌های گذشته سدهای زیادی بر رودخانه‌هایی که آب را به دریاچه می‌‌رساندند، ساختند، همچنین خشکسالی و کمبود بارش در سال‌های اخیر نیز مزید بر علت شد و آب دریاچه ارومیه به‌تدریج کاهش یافت، تا این‌که اکنون بیش از نیمی از آب آن خشک شده است.

و یادداشت و عکس هایی در همین زمینه، از عبداللطیف عبادی در اینجا

سبز پرس

در حالی که ادامه حیات چشمه بل با ساخت سد داریان در خطر است برخی از منابع، خبر از تغییر مکان ساخت سد داریان میدهند. خبری که هنوز به صورت رسمی تایید نشده است. اما یکی از پژوهشگران آب معتقد است که زمینهایی که چشمه بل در آن قرار دارد کاستی است. یعنی زمینهای که خلل و فرج آن زیاد است واصلا زمین مناسبی برای ساخت سد نیست.

   فاطمه ظفرنژاد در  گفت و گو با سبزپرس با اشاره به اینکه ساخت این سد به شدت مشکل آفرین است، گفت: ساخت این سد هیچ توجیهی ندارد.

    او با تاکید بر اینکه هیچ نیازسنجی در رابطه با این سد صورت نگرفته گفت: این سد نه هزینه موثر دارد و نه  ارزیابی زیست محیطی. شاید پیمانکار سد بگوید که ارزیابی شده اما ارزیابی هایی که توسط خود کارفرما در این گونه پروژه ها صورت می گیرد، هیچ ارزشی ندارد.

    او ادامه داد: با ساخت این سد ده ها هکتار جنگل و مرتع از مناطق بکر زاگرسی از بین خواهد رفت

سبز پرس

این بار قرار است تا سد «داریان» روی رودخانه سیروان در اورمان ساخته شود. سدی که با ساخت آن یکی از چشمه های مقدس و قدیمی در منطقه برای همیشه نابود خواهد شد. یکی از فعالان محیط زیست با اعلام این خبر گفت: ساخت این سد یک تهدید بسیار جدی برای «چشمه بل» و صدها هکتار جنگل و مرتع در اورامان است.

    عباس محمدی در گفت و گو با سبزپرس با  تاکید بر اینکه در برنامه های سد سازی هیچ توجهی به ارزش میراث تاریخی و طبیعی در کشور نمی شود گفت: این آقایان معتقدند از هدر رفت آب جلوگیری می کنند اما هیچوقت توضیح نداده اند تاثیر این سدسازی در بخش کشاورزی و دیگر بخش ها چقدر بوده است. 

سد سازی های پیاپی و بی حساب، همچنان موجب نابود سازی میراث های طبیعی و تاریخی، و آسیب رسانی به حیات جوامع انسانی در گوشه و کنار کشور است. از کردستان خبر می رسد که پروژه ی سد داریان بر روی رودخانه ی سیروان کلید خورده و آن طور که می گویند، علاوه بر نابود سازی بخش قابل توجهی از مراتع منطقه ی زیبای اورامان، "چشمه بل" را که چشمه ای پر آب و دارای آبی با کیفیتی عالی است، به زیر آب خواهد برد.

در روز سه شنبه ١٨ آبان در دانشگاه کردستان (سنندج) همایشی به منظور بررسی اثرات این سد برگزار خواهد شد. در این همایش، شماری از منتقدان سد سازی، از جمله خانم فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر حوزه ی آب و مترجم کتاب ارزنده ی رودهای خاموش سخن رانی خواهند داشت.

در اینجا متنی را که منتقدان سد داریان تهیه کرده اند، می بینید.

دکتر حسین آخانی، استاد گیاه شناسی دانشگاه تهران، از جمله متخصصانی است که قلم و رفتار خود را فدای مصلحت اندیشی های سودجویانه و عافیت جویی های بز دلانه نکرده است. این ویژگی، او را به چهره ای شاخص در میان مدافعان محیط زیست ایران بدل ساخته است. آخانی، یک چهره ی منتقد طرح های سد سازی و پروژه های عمرانی هزینه بر بی توجیه است. مقاله ی عالمانه ی او را در نقد طرح ساخت دریاچه ی تفریحی در چیتگر تهران، در سبزپرس بخوانید (خواهش می کنم حتما بخوانید!).

دکتر حسین آخانی

مدیران ارشد کشور با چه ضابطه هایی انتخاب می شوند؟ در جایی که برای استخدام یک آبدارچی یا نگهبان، سابقه ی کار مفید می خواهند، چگونه است که فردی بدون تحصیلات مربوط و بدون داشتن اندک سابقه ی فعالیت محیط زیستی یا اندکی پیشینه ی کار نوشتاری در این زمینه، ناگهان می شود رییس سازمان حفاظت محیط زیست؟! خانم ابتکار پیش از سال ١٣٧۶ که به ریاست این سازمان رسید، چه کار محیط زیستی کرده بود؟ خانم جوادی پیش از ٨۴ کجا بود، و امروز چه خدمتی به محیط زیست می کند؟! و اکنون در مورد آقای محمدی زاده چه ضابطه ای موجب انتخاب ایشان به ریاست سازمانی شده که حیات کشور به  عملکرد آن بستگی دارد؟!

محمدی زاده، رییس سازمان حفاظت محیط زیست

آقای محمدی زاده، البته حرف های قشنگی در دفاع از محیط زیست می زند و  گاه حتی انتقادهای تند و بجایی از دستگاه های دولتی مخرب محیط زیست بر زبان می آورد که امیدوار کننده به نظر می رسند، اما فکر می کنم که ایشان در نشست های هیات دولت و کمیسیون امور زیربنایی هم به همین قشنگی با وزیران نیرو و راه و صنایع و... گفتگو می کند و پاسخ رد به هیچ یک از طرح های وزارتخانه ها، مثلا برای کشیده شدن خط لوله ی گاز از وسط منطقه ی حفاظت شده ی دنا و ساخت بزرگراه در پارک ها ملی گلستان و گسترش تاسیسات نفتی در پارک ملی نایبند نمی دهد. اصولا آقای محمدی زاده (مانند دیگر مدیران ارشد کشور) تمایل زیادی به قشنگ نمایی اوضاع دارند و هیچ دوست ندارند که درباره ی خرابی های وضع صحبت شود (در این جا بخوانید).

به تازگی آقای محمدی زاده در مورد خشک شدن کارون حرف جالبی زده است که نشانگر کم اطلاعی ایشان از مسایل مربوط به رودخانه ها، و در عین حال بیانگر تمایل ایشان به منزه جلوه دادن وزارت نیرو است که با سد سازی های بی حساب نفس بزرگ ترین رود کشور را بریده است. ایشان گفته اند که افزایش مصرف برق باعث خشک شدن کارون شده چرا که نیاز به برق آبی بیشتر شده است! گویا می پندارند که برای تولید برق آبی، آب رودخانه مصرف می شود و نه آن که از دریچه ها پایین ریخته شود تا ژنراتورها به چرخش درآیند. در واقع، اگر بخواهند در یک سد برق آبی بیشتر تولید کنند مجبورند که آب بیشتری را در بستر رودخانه (پایین دست سد) رها کنند. حال آن که این روزها می بینیم که کارون در حوالی اهواز به پایین خشک شده که این امر به دلیل سد سازی های بیش از حد، انتقال آب این حوزه به مناطق دیگر، و رعایت نکردن حقابه ی خوزستان و محیط زیست آن است. (گفته ی آقای محمدی زاده را در ایرن بخوانید).

یکی دیگر از گفته های جدید آقای محمدی زاده که نشانگر بی اطلاعی ایشان از مبانی محیط زیست است، این که در ایران هجده هزار (!) گونه ی گیاهی وجود دارد. مطلبی در نقد این گفته را که در عین حال نقدی هم به ادعاهای بی پایه ی همگان در ایران است، از دکتر حسین آخانی در ایرن بخوانید.

روزنامه ی اطلاعات، میزگردی را با حضور چند مدافع و دو منتقد سد سازی برگزار کرده که گزارش آن را می توانید در اینجا بخوانید. از منتقدان، خانم فاطمه ظفر نژاد و دکتر حسین آخانی در میزگرد حضور داشته اند. مدافعان هم مانند همیشه، به سخن پردازی درباره ی سرانه ی آب در ایران، ارایه ی آمار از میانگین های جهانی، ضرورت "مهار" آب های جاری، پاک بودن انرژی برقابی، و مانند این ها پرداخته اند.

از شاه بیت های سخنان مدافعان سد سازی، این بوده است که «اگر سدهای کرخه، دز، و کارون نبودند، در زمستان های ٨٣ و ٨۴ سیل فاجعه ی انسانی را در خوزستان رقم می زد» (گفته ی حسین رنجبران، کارشناس ارشد سازه های هیدرولیک) و دیگر این که، از تالاب هورالهویزه، با عنوان «باتلاق» نام برده شده است.

یادداشت محسن تیز هوش را با عنوان بالا، در تارنگار آوای محیط زیست ایران بخوانید.

امروز گفتگوی کوتاهی با سبز پرس داشتم و در آن اشاره ای کردم به ماجراهای سد سازی در ایران، و «نگاه سازه ای» جدیدی که با عنوان «سد های زیر زمینی» رواج می یابد. در اینجا بخوانید. و البته می توانید نظر مدافعان این سد سازی تازه را هم در همان سبز پرس بخوانید.

نظر فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر حوزه ی آب را هم در سبز پرس بخوانید.

حتما به یاد دارید که ١۵-١۴ سال پیش، رییس جمهور وقت، کلاردشت را بهشت گم شده نامید و بعد این عبارت، لقلقه ی زبان زمین خواران و زمین فروشان و آگهی نویسان روزنامه ها شد.

در دو سه دهه ی گذشته، هر سال روند تخریب محیط زیست بخش کلاردشت (که از تونل کندوان تا نزدیک چالوس را در بر می گیرد) بیشتر شده و اکنون تمام کشتزارهای منطقه تکه و پاره شده و به ساختمان بدل یا دیوار کشی شده است. به علاوه، جنگل ها و مراتع منطقه هم به شدت مورد تجاوز قرار گرفته است.

جمعه ی گذشته که برای شرکت در جشن «روز ملی علم کوه» به کلاردشت رفتم، عکس های زیر را گرفتم؛ جای آن نیست که خون موج زند در دل هر میهن دوست؟!

نزدیک گردنه ی «بیرون بشم»؛ در سمت چپ و بالای عکس، بقایای جنگل را می بینید که در حال عقب نشینی است. بخش عمده ی منطقه، پاک تراش شده و دیوار کشی های بی شمار برای قطعه بندی و فروش زمین را می توانید در قسمت میانی تصویر (بالای زباله ها) ببینید. برای شیر این گاو که از زباله ها و نخاله ها تغذیه می کند، در بعد از ظهر صف می کشند!

دامنه های سابقا جنگلی در نزدیکی مرزن آباد؛ کشت دیم جنگل را بیابانی کرده است.

تراژیکومیک(!)؛ روی آن تابلوی رنگ و رو رفته ی زیر تابلوی پر طمطراق سد سیابیشه،نوشته شده: منطقه ی حفاظت شده ی چهار باغ! منطقه ای که خاک اش را به توبره کشیده اند... .

بیابان سازی توسط سد سازان؛ ببینید که ساختگاه سد سیابیشه، جنگل را به چه روزی انداخته است!

چالش های حفظ محیط زیست در ایران و چاره جویی آن ها

مقاله ی زیر از دکتر حسین آخانی است که با اندکی تغییر در همشهری٢٣ خرداد با عنوان «هنوز فرصت داریم» چاپ شده بود (نگاه کنید به یادداشت امروز صبح من در همین وبلاگ). متن اصلی مقاله با تیتر اصلی آن را که خود ایشان لطف کرده و فرستاده اند، در زیر می بینید. 

شاید این روزها بیش از هر زمان دیگری مردم ایران به وضعیت نابسامان و بحرانی محیط زیست کشور واقف شده اند. تردیدی نیست که ابتدایی ترین و فوری ترین حق یک انسان تنفس هوای سالم است که با گسترش ریزگردها، نه تنها بخش عظیمی از غرب و جنوب کشور بلکه آسمان پایتخت را نیز غبارآلود کرده است و باعث شده که بخش عظیمی از مردم ما قادر به تنفس هوای سالم نبوده و از عوارض آلودگی هوا رنج ببرند. وجود گرد و خاک ها نتیجه بی توجهی و نابخردی ما آدمیان و گوش نکردن به پدیده ای است که متخصصان آن را توسعه پایدار می نامند. طبیعت به مانند پیکر یک انسان است. اگر عضوی از بدن ما از کار بیفتد بقیه اعضا کار خود را به خوبی انجام نمی دهند. در پیکر انسان اندام هایی مانند قلب، مغز و ریه، کبد و کلیه وجود دارند که به همه بدن خدمت رسانی می کنند و به عبارتی مدیریت کل بدن را به عهده دارند و اندامهایی مانند شبکه عروق و شبکه اعصاب وظیفه ارتباط اجزای بدن را بعهده دارند تا توازن بدن و جذب مواد غذایی و دفع مواد زاید به درستی صورت گیرد. برای نمونه اگر یک رگ مهم بدن کار بیفتد فرد دچار سکته شده و ممکن است جان خود را از دست بدهد.

در یادداشت قبلی اشاره کرده بودم که دکتر حسین آخانی، در همشهری ٢۵ اردیبهشت مقاله ای با عنوان «پنیر خرما و سد سازی»نوشته که در تارنمای همشهری قابل دسترس نیست.ایشان لطف کرده و متن مقاله را برای من ای میل کرده اند که در زیر می بینید.

این نوشته را درست یک سال پیش نوشتم. ولی به دلیل شرایط خاص آن روز ها از چاپ آن منصرف شدم. در روزهای 21 و 22 اسفندماه 1387 جهت سفری علمی به جنوب خوزستان رفته بودم. در مسیر شادگان به ماهشهر مرد عربی که در بین تکه ها ی دمبرگ خرما نشسته بود توجه مرا به خود جلب کرد, بلافاصله متوقف شدیم. در مقابل مرد قطعه چوبی که بالای آن سفیدرنگ است و چاقویی در آن فرو رفته قرار داشت. درست یک سال بعد که به همان آنجا سفر کردم فقط تعداد افراد کنار جاده زیاد شده بودند  و این بود که تصمیم گرفتم این نوشته را به روزنامه بدهم.

عنوان مقاله ی دکتر حسین آخانی، استاد گیاه شناسی دانشگاه تهران، در روزنامه ی همشهری دیروز همین تیتر ما بود... (در اینجا بخوانید). با شناختی که از مطبوعات در فشار ایران دارم، تقریبا مطمئن ام که عنوان اصلی چیز دیگری بوده و در روزنامه عوض شده است! البته من بدم نمی آید که بعضی موقع ها زورکی خوش بین بشوم و در خلسه یا نشئه ی این که «هنوز فرصت داریم» شناور شوم، ولی واقعیت قضیه این است که فرصت های بسیاری را از دست داده ایم و همچنان هم اصرار داریم که چنین کنیم! آخانی در این مقاله به آسیب های دهشتناکی که سد سازی به محیط زیست ایران وارد ساخته، اشاره کرده  و از جمله گفته است که بلای «ریز گرد» یا غبار بیمار کننده ای که چند سال است در بسیاری از روزهای سال، بخش گسترده ای از کشور را فرا می گیرد، همین سد سازی و پیامدهای آن - از جمله، خشک شدن تالاب ها - است.

حسین آخانی از آن استادانی است که منش انسانی و دیدگاه انتقادی اش اجازه می دهد با او ارتباط برقرار کنی و در ارتباط با او مشکل محیط زیست کشور را که ریشه در مشکلات جامعه دارد، دریابی. در تیر ماه سال گذشته، او در رینه مهمان ما در جشن روز دماوند بود و سخنان اش مورد توجه همه قرار گرفت.

 دکتر آخانی مقاله ی دیگری در همشهری 25 اردیبهشت 89 داشت با عنوان «پنیر خرما، و سد سازی» (متاسفانه این مقاله روی تارنمای همشهری نیامد)؛ او در آن مقاله نوشته بود که در جاده ی شادگان- ماهشهر مرد عربی را دیده که «پنیر خرما» می فروخت. پنیر خرما مغز بخش های بالایی تنه ی نخل است، یعنی برای درآوردن این پنیر، درخت را باید ببرند! آخانی پرسیده بود که چرا این کار را می کنند و مرد پنیر فروش گفته بود که با ساخته شدن سد مارون، دیگر آبی به شادگان نمی آید و نخل ها در حال خشک شدن هستند و نخل داران برای آن که آخرین استفاده را از درخت ببرند، نخل را می کشند و «پنیر» آن را می گیرند! این است بخشی از «خدمت» سد سازی به مردم و به کشاورزی! آقایانی که شعار می دهند که می خواهند مملکت را خودکفا کنند، چرا نمی گویند که حتی در کشاورزی که توان آن را داریم، به سمت وابسته تر شدن می رویم؟!

آخانی می گوید:‌‌ «سدها به بهبود کشاورزی ایران کمک نکرده اند، بلکه خود با برهم زدن توازن هیدرولوژیک، ساختار کشاورزی کشور را که بیش از پانزده هزار سال قدمت دارد، بر هم زده است».

تپه ی تاریخی گونسپان ملایر، بر اثر آبگیری یک سد آسیب اساسی دید. خبر را در تارنمای ایران بوم بخوانید.

همچنین مطلب تکان دهنده ای را در مورد شمار آوارگان ناشی از سد سازی که بیشتر از شمار آوارگان جنگ ها است(!) در وبلاگ مهار بیابان زایی بخوانید.

29 اردیبهشت، روز ملی مبارزه با سد سازی

همایش ناگفته های سد سازی؛ دانشگاه صنعتی اصفهان، 29 اردیبهشت 89

در 29 اردیبهشت 1387 نخستین همایش برای معرفی «روز جهانی رویارویی با سدها» که 14 مارس برابر با 24 اسفند است، در تهران برگزار شد. منتقدان سد سازی در ایران، 29 اردیبهشت را بدل به روز دیگری برای گفتگو درباره ی مشکلاتی کرده اند که سدها برای محیط زیست و جامعه های انسانی پدید می آورند.

دانشکده ی منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان، و جمعیت پیام سبز اصفهان، در روز 29 اردیبهشت امسال، برگزار کننده ی همایشی بودند با عنوان «ناگفته های سد سازی». این همایش از ساعت 9 صبح تا 4 بعد از ظهر در دانشکده ی منابع طبیعی برگزار بود و چند صد نفر شنونده ی سخنان سخنرانان زیر بودند:

این نامه با امضای نزدیک به  30 تن از اعضای هیات علمی دانشگاه صنعتی اصفهان در اسفند ماه سال 1388 برای مسوولان طراز اول کشور فرستاده شده است. آیا زمان آن نرسیده است که دانشگاه ها و هیات های علمیِ مراکزِ دانشی- پژوهشی به پیامدهای جدی و بسیار زیانبار مدیریت سخت افزاری حاکم بر سرنوشت آبخیزهای کشور توجه کنند و با اعلام پشتیبانی از این نامه، به بزرگ ترین فعالیت بیابانزای کشور پایان دهند؟

به نام خدا

درخواست اصلاح رویکرد سخت افزاری در بخش آب کشور

اجازه می خواهیم نخست از فواید سدسازی بگوییم. هدف از ساخت سدها همواره افزایش زمین کشاورزی، تولید برق­، مهار سیل و تامین آب شرب، عنوان شده است. بسیاری از سدهایی که به نام کشاورزی ساخته شدند، مانند سد حنای اصفهان، سد سیوند فارس، اصلاً در پرونده­شان هیچ نشانی از اراضی نیازمند به آب وجود نداشت. سد زاینده رود حقابه­ی شاید هزاران هکتار زمین کشاورزی در پائین دست را ضایع کرد. روستاها از پائین­ترین نقطه آبخیز با از دست دادن حقابه هایشان که بر اساس طومار منسوب به شیخ بهایی به­ زیبایی تنظیم شده بود از روستانشینان خالی شدند. به عنوان مثال ورزنه شهری از هزاره سوم با صنعت بومی کهنسال پارچه بافی و متکی به پنبه زارهای منطقه، با غصب حقابه هایش وسیله­ی سد زاینده رود، مزارع پنبه و ناگزیر پارچه بافی خود و نیز فواید ماهیگیری و گردشگری در تالاب گاو خونی را از دست داد. این شهر در 30 کیلومتری تالاب که از سال 1347شهرداری داشت، اینک با 13 هزار نفر جمعیت، خالی از سکنه شدن را به پیشواز رفته است. این گونه تضییع حق­ها هرگز موضوع هیچ پژوهشی قرار نگرفت.

در حالی که مقام معظم رهبری در نامه ای به رییس جمهور، خواهان رسیدگی به تذکرات استادان دانشگاه درباره ی سد سازی در کشور شده بودند، هنوز هیچ تغییر محسوسی در این زمینه دیده نمی شود.

            به گزارش سبز پرس، در روزهای پایانی سال گذشته عده ای از استادان دانشگاه صنعتی اصفهان در رشته های توسعه، کشاورزی، محیط زیست و منابع طبیعی گزارشی را مبنی بر پیامدهای سد سازی در ایران به دفتر مقام معظم رهبری ارسال و از ایشان در خواست اصلاح رویکرد سخت افزاری در بخش آب کشور را کردند.

ادامه ی مطلب (و گفتگوی عباس محمدی با خبرگزاری) را در سبز پرس بخوانید.

طبیعت دوستان ایرانی که برای معرفی روز جهانی رویارویی با سد سازی (14 مارس/24 اسفند) نخستین بار در 29 اردیبهشت 87 همایشی برگزار کردند، اینک این روز را به فرصت دیگری برای گفتگو درباره ی آسیب های سد سازی به محیط زیست و جامعه های انسانی بدل ساخته اند.

گزارشی از همایش 29 اردیبهشت 89 در دانشگاه صنعتی اصفهان را در تارنگار محمد درویش بخوانید. گزارش دیگری هم خودم نوشته ام که بعدا منتشر خواهم کرد.

فردا، در دانشگاه صنعتی اصفهان همایشی با عنوان «ناگفته های سد سازی» برگزار خواهد شد. دکتر سید آهنگ کوثر، پژوهشگر برجسته ی آب که طرح آبخوان داری او در گربایگان فارس از طرح هایی است که در سازمان ملل به عنوان طرحی مهم در آبیاری، و ارزشمند برای اسکان روستاییان شناخته شده و مورد تقدیر قرار گرفته است، از سخن رانان همایش خواهد بود. دکتر بصیری عضو هیات علمی دانشکده ی منابع طبیعی دانشگاه، و فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر حوزه ی آب، و همچنین عباس محمدی از دیگر سخن رانان همایش خواهند بود.

متن سخن رانی عباس محمدی، که بیشتر اشاره دارد به پیشینه ی فعالیت های منتقدان سد سازی، به شرح زیر است:

چرا با سد سازی مخالفیم؟

درباره ی «فایده» های سد سازی، وزارت نیرو و مدیران شرکت های سد سازی و شماری از کارشناسان و مدیران ارشد بخش های گوناگون جامعه بسیار سخن گفته اند. ما مخالفان سد سازی، در مقاله های متعدد – غالبا با اتکا به آمار رسمی و گفته ها و نوشته های مدیران و کارشناسان وزارت نیرو-  ثابت کرده ایم که در مورد این «فایده» ها گزافه گویی می شود و آنان تقریبا هیچ گاه به اثرات منفی سدها بر مردمانی که در پی سد سازی خانه و زمین کشاورزی و چراگاه دام های خود را از دست می دهند، یا سهم آب شان کم می شود، یا امکان ماهی گیری را در تالاب ها و مصب ها از دست می دهند اشاره نمی کنند. و همچنین هیچ گاه از بابت تاخیرهای چندین ساله در اجرای طرح ها و چند برابر شدن هزینه ها نسبت به آن چه که در ابتدا اعلام کرده اند، و درباره ی تاثیر مخرب و جبران ناپذیر سدها بر محیط زیست و محوطه های تاریخی و باستانی، سخن نمی گویند یا حداکثر با گرفتن ارزیابی های زیست محیطی یا تاییدیه های سازمان میراث فرهنگی که در چرخه ی بسته ی مدیریت کلان دولتی همیشه موفق به آن می شوند، کار خود را توجیه می کنند.                                                          

خبری در این مورد را در سبز پرس بخوانید.

توضیح: رودخانه ی پلرود از رشته کوه سماموس سرچشمه می گیرد و به شهر رودسر می رسد. ساخت این سد  قطعا تخریب گسترده ای را در این ناحیه ی جنگلی موجب خواهد شد، و به علاوه موج زمین خواری و تجاوز به جنگل های کوهستانی را که در دو سه سال اخیر در منطقه شدت گرفته، تشدید خواهد کرد.

جاده ی چالوس، برای من هم مانند ده ها میلیون ایرانی دیگر، بخشی از خاطره ی  ملی و یادآور سفرهای خوش و خاطره انگیز بود. در نوجوانی (۴٠-٣۵ سال پیش) که رفتن به شمال برای ما یک «پروژه» ی بزرگ خانوادگی بود، رسیدن به تونل زیبای کندوان با آن مقطع تخم مرغی شکل که پدر می گفت «شاهکار مهندسی آلمانی ها در ۵٠-۴٠ سال پیش است»، نشانه ی رسیدن به مازندران سبز بود. ما بچه ها هیجان زده و مشتاق، منتظر می ماندیم تا چراغ ورود به تونل یک طرفه، سبز شود تا به داخل آن رویم و در آن سو، بوی رطوبت و مه مشام مان را نوازش دهد. نیم ساعتی که در پیچ و خم پس از تونل می رفتیم، به دهکده ی رازآلود سیابیشه می رسیدیم که تقریبا همیشه در مه بود و نم نم بارانی در آن جا می بارید... سپس، هزارچم بود و ادامه ی راه تا مرزن آباد و جنگل های زیبای قبل از چالوس.

اکنون، حدود ١۵ کیلومتر از امتداد جاده ای که خیال انگیز بود، در پس و پیش سیابیشه، در جریان یک پروژه ی سد سازی، به خاکستانی زشت بی کم ترین اثری از جنگل و بیشه بدل شده است.  تونل کندوان  با نابخردی تمام، تعریض  و آن شاهکار مهندسی و یادمان با ارزش نابود شده و قبل از تونل (در سمت تهران) شمار زیادی دکه ی آش فروشی که به سرعت در حال تبدیل شدن به مغازه هستند، جای گرفته اند. حد فاصل مرزن آباد تا چالوس که در برگیرنده ی کلکسیونی از جنگل های میان بند تا جلگه ای بود، با اجرای طرح آزاد راه تهران- شمال تقریبا تمام جاذبه ی خود را از دست داده و ترانشه های بلند خاکی و ناپایدار در کناره ی جاده، جای آن پیچ و خم های تثبیت شده با سنگ چین های سرخس پوش را گرفته تا نشانه ای باشد از شیوه ی توسعه ی ناپایداری که پیش گرفته ایم .

گزارش محمد درویش را از بلای سد سازی در سیابیشه در  روزنامه ی پول بخوانید. همچنین می توانید عکس های گویا و جگرسوز منطقه را در مهار بیابان زایی ببینید.

ویلا سازی برای «از ما بهتران» در کنار پروژه ی سد سازی!

• سازمان رودهای جهانی درخواستی برای مخالفت جهانی با ساخت سد (Gibe 3 Dam) بر روی رودخانه ی اومو ( Omo River) ارایه داده است. ساخت این سد قبیله های بسیاری را تحت تاثیر مخرب قرار خواهد داد، و دریاچه ی تورکانا (Turkana) را که بزرگ ترین دریاچه ی بیابانی جهان، و ثبت شده از سوی یونسکو به عنوان یکی از «میراث های جهانی» است، نابود خواهد کرد. به این ترتیب، ماهی گیری و کشاورزی در اطراف این دریاچه هم از میان خواهد رفت.

این درخواست را «دکا» امضا کرده و از دیگر اشخاص دعوت می کند که آن را امضا کنند. برای امضا روی اینجا کلیک کنید.

سه نسل از زنان، به رودخانه ی اومو می نگرند.

سازمان رودهای جهانی یکی از سازمان های برجسته ی جهان در مبارزه بر ضد سد سازی است. اطلاعات زیر را از تارنمای این سازمان (www.internationalrivers.org) برگرفته ایم. این سازمان، در نظر دارد با تقویت جنبش مدنی، اصلاح شیوه ی گفتگوی از بالا به پایین و تصمیم سازی در فضای مبهم، و با افزایش آگاهی درباره ی شیوه های ساخت و ساز گرا در مدیریت منابع آب و به نمایش گذاشتن میراثی که این شیوه ی تفکر بر جا گذاشته است، از تمامیت و جریان طبیعی رودخانه ها به عنوان زیستبوم های ارزشمند دفاع کند.

رسالت

رسالت رودهای جهانی (International  Rivers) حفاظت رودخانه ها و دفاع از حق جامعه های وابسته به آن است. ما مخالف سدهای مخرب و شیوه ی توسعه ای که آن ها پیش گرفته اند هستیم، و راه های بهتری را برای برآورده ساختن نیاز مردم به آب و برق و حمایت از آنان در برابر سیل های ویرانگر ترویج می کنیم. برای دستیابی به این هدف، ما با یک شبکه ی جهانی از جامعه های محلی، جنبش های اجتماعی، سازمان های غیردولتی، و دیگر همراهان کار می کنیم. رودهای جهانی، با پژوهش، آموزش و پشتیبانی، در راه متوقف سازی طرح های مخرب رودخانه ها، جلب توجه به میراث طرح های اجرا شده، اصلاح سیاست ها و اقدام های توسعه ای، و تشویق راه حل های مناسب برای جهانی عادلانه و پایدار کار می کند.

در اسفند ماه گذشته، سه همایش به مناسبت «روز جهانی مبارزه با سد سازی» داشتیم، که آخرین آن در روز 24 اسفند در تنکابن برگزار شد. به دلیل گرفتاری های آخر سال نتوانستیم گزارش این همایش را به موقع تهیه کنیم؛ در زیر این گزارش را می بینید:

همایش بررسی تاثیر سدها بر رودخانه ها

بازپس گیری رودخاانه ها و حقوق از دست رفته

برای دومین سال، در شهر تنکابن همایشی به مناسبت « 14 مارچ، روز جهانی مقابله با سد سازی» برگزار شد. امسال نیز مانند سال گذشته، جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست (دفتر تنکابن) و انجمن کوه نوردان ایران در برگزاری این همایش همکاری داشتند و نکته ی مهم این که امسال «خانه ی کشاورز تنکابن» هم در این برنامه مشارکت کرد.

همایش از ساعت 4 تا 7 بعد از ظهر روز 24 اسفند  در سالن ارشاد (پارک مادر) برگزار شد؛ سخن آغازین همایش و خوشامد به حاضران را خانم عربانی مسوول جمعیت زنان ادا کرد. سپس عباس محمدی رییس هیات مدیره ی انجمن کوه نوردان ایران و مدیر گروه دیده بان کوهستان این انجمن گفت

آیا تا به حال به گابیون ها (سدهای کوچک سنگ چین و مهارشده با توری)  که به تعداد زیاد در دره های کوچک و بزرگ (از جمله در تمام دره های کوهستان های شمال تهران) ساخته شده دقت کرده اید؟ این سازه ها بخش اصلی طرح هایی هستند که با عنوان «آبخیزداری» از سوی سازمان جنگل ها و مراتع اجرا می شوند. سازمان جنگل ها و مراتع به جای کنترل موثر شمار دام ها، حفظ پوشش گیاهی، و احیای مراتع و جنگل ها که بر پایه ی تمام آموزه های مرتع داری و محیط زیست، مهم ترین عامل حفظ آبخیزها است، مانند وزارت نیرو «رویکرد سازه ای» را پیش گرفته است. برا ی مثال توجه کنید به گزارش همشهری از بازدید خبرنگاران از طرح های آبخیزداری سیستان و بلوچستان که در آن، مهندس محمدرضا شجاعی،  معاون آبخیزداری سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور  از جریان سد سازی انتقاد می کند:

وزارت نیرو به‌رغم اعتبارات سنگینی که برای ساخت سدها هزینه می‌کند و با علم به اینکه طرح‌های آبخیزداری تأثیر مستقیم در افزایش عمر مفید سدها دارد، نه تنها بهایی برای این خدمات پرداخت نمی‌کند که در هر نقطه‌ای که تشخیص بدهد با تصرف عرصه‌های منابع طبیعی، سد احداث می‌کند؛ سدهایی که ساخت آنها همواره با تخریب‌های زیست‌محیطی توأم است. برای نمونه، سد کارون 4 که به‌زودی آبگیری آن آغاز می‌شود بیش از 8هزار میلیارد تومان خسارت زیست‌محیطی در پی دارد. اما با وجود هشدارهای کارشناسان و به‌رغم در دست بودن تجارب متعدد جهانی مبنی بر به پایان رسیدن عمر سدسازی، همچنان ساخت این سازه‌های پرهزینه ادامه دارد. 

برای ساخت 235 طرح آبخیزداری 45823مترمکعب سنگ و ملات، 1500 متر مکعب خشکه چینی و 610158 مترمکعب بند خاکی اجرا شده است. هزینه اجرای این طرح‌ها، 1472 میلیارد ریال بوده که 672 میلیارد ریال آن از محل اعتبارات ملی و 8000 میلیارد ریال از محل اعتبارات استانی تأمین شده است.

یعنی در این جا هم به پیروی از سیاست کلی «سازندگی؛ افتتاح؛ بریدن نوار سه رنگ»، با صرف هزینه های نجومی، و دخالت گسترده در سامانه های طبیعی، دست به کاری ناپایدار زده اند. با نگاهی به گابیون های شمال تهران درمی یابیم که آن ها هم مانند سدهای کشور، بر اثر فرسایش دهشتناک خاک، به سرعت پر از رسوب شده اند و هیچ فایده ای در رسوب گیری و کاستن از سرعت جریان سیل های احتمالی ندارند.

فردا، در دانشگاه شهید عباسپور (دانشگاه صنعت آب و برق) در مورد سد سازی سخن رانی خواهم داشت. مقاله ی من را که کمی هم طولانی است  و در مجموعه مقاله های همایش درج شده است، می توانید در زیر بخوانید. در سخن رانی، رئوس مقاله را به اضافه ی نکته هایی درباره ی جایگاه آمار در سخنان مدیران و امکان دروغ گویی با استفاده از آمار درست(!) مطرح خواهم کرد.

(متن سخن رانی خانم ظفرنژاد، پژوهشگر حوزه ی آب را هم که امروز در همایش دانشگاه شهید بهشتی ایراد شده، می توانید در روزنامه ی پول بخوانید.)

سدها، مسدود کننده ی رگ های زمین

«بی تردید احداث سد، یک راه حل منطقی و مناسب برای تامین آب مورد مصرف کشاورزی، شرب و صنعت،

و کنترل سیل و در نهایت تولید انرژی است.» ( ویژه نامه ی آب و برق ، ضمیمه ی روزنامه ی ایران، آذر 88 ، ص107)

چنین می نماید که در پندار ستایندگان سد، روان بودن رودخانه ها در بستر طبیعی خود، یک اشکال بزرگ در سامانه ی آفرینش است! همان گونه که در نقل قول از ویژه نامه ی یاد شده در بالا می بینیم، در فرهنگ واژگان ایشان، سد سازی دیگر فقط «مدیریت منابع آب» نیست، که راهی است برای «تامین آب». ویژه نامه ی یاد شده که از سوی روابط عمومی و بین الملل وزارت نیرو منتشر شده، آکنده از ستایش های گزاف از سازه هایی است که رودها، این رگ های زندگانی بخش زمین را مسدود و طبیعتی را که از این رگ ها خوراک می گیرد، معلول می کنند. در این مقاله، خواهیم کوشید تناقض هایی را که در گفتار سد سازان هست، و اشکال های ریشه ای که در سد سازی به عنوان راه حل رویارویی با مشکل کم آبی یا به عنوان راهی مطمئن و کم زیان برای تولید برق وجود دارد، با استفاده از آمار و نوشته های همین ویژه نامه بیان و نقد کنیم. و البته، اشاره هایی هم خواهیم داشت به تناقض این آمار و گفته ها با آن چه که در منابع دیگر آمده است.

چند سال است که آفت سد سازی، به جان نوار باریک جنگل های شمال افتاده است.  اگر ارزش های بوم شناختی، تثبیت خاک، گردش گری، و خاصیت جلوگیری از گرمایش زمین را درنظر نگیریم، از نظر «مهار آب» هم که توجیه بزرگ سد سازان برای برپا کردن این سازه های ناساز است، باز جنگل برتر از سد است. شوربختانه، اما ساخت و سازگرایان به نابود سازی تتمه ی ثروت بی همتای جنگلی کشور در شمال مشغول اند. آنان می گویند که برای فلان سد، فقط 50 یا 60 هکتار و برای ساخت بهمان جاده هم به همین اندازه جنگل قطع می شود و «این چیزی نیست»! (سخن فرود شریفی رییس سازمان جنگل ها و مراتع، در پاسخ به منتقدان جاده سازی در جنگل ابر). اما، این 50 و 60 هکتارها، زیستگاه ها را شقه شقه می کنند، پای زمین خواران را به صدها هکتار از جنگل های مجاور باز می کنند، و اصولا پایانی هم بر آن ها متصور نیست!

خبری درباره ی صدور مجوز قطع 54 هکتار جنگل، برای آب گیری سد کبودوال را در سبزپرس بخوانید.

دیده بان کوهستان، همراه با چند سازمان مردم نهاد دیگر، در روزهای 22 و 23 و 24 اسفند، در برگزاری همایش هایی به مناسبت روزجهانی مبارزه با سد سازی(14 مارس) مشارکت خواهد داشت.

همایش 22 اسفند

سخنرانان: میترا البرزی منش، از جمعیت زنان مبار�