کوه شاهوار، برای آب یا ماده‌ی معدنی؟!

نخستین اثر منفی و ملموس این معدن، نابودی جبران‌ناپذیر ده‌ها هکتار مرتع مرغوب است که در نتیجه‌ی آن، دام‌داری که از گذشته‌های دور نقش مهمی در معیشت مردم منطقه داشته، آسیب دیده است. اما، تاثیر دیگر معدن که شاید در نگاه نخست به چشم نیاید، خراب شدن آبخیزها و جویبارها است که در شرایط تغییر اقلیم و خشکسالی‌های پیاپی که کشور ما با آن روبرو است، خطری بسیار بزرگ‌تر است. هم‌اینک که  5-4 سالی بیشتر از آغاز فعالیت معدن نمی‌گذرد، بسیاری از جویبارهایی که تامین‌کننده‌ی آب رودخانه‌ی تاش هستند، بر اثر ریزش هزاران تن سنگ نابود شده و در نتیجه، آب رودخانه در بیشتر مواقع گل‌آلود است. می‌دانیم که اگر کوه پوشش گیاهی سالم نداشته باشد، توان آن برای جذب و نگهداری آب بسیار کم، و امکان روان شدن سیل‌های مخرب و نابودی زیرساخت‌های کشاورزی بسیار بیشتر می‌شود. به علاوه، زیر و رو شدن ساختار کوه و قرار گرفتن ماده‌های معدنی در معرض هوا، غالبا سبب شکل‌گیری ترکیب‌های سمی و وارد شدن آن به منابع آب می‌گردد.

از دیگر اثرهای معدن بوکسیت، پدید آمدن یک کانون گرد و غبار است؛ خاک لخت منطقه‌ی معدن‌کاری و جاده‌ها، بر اثر باد و حرکت کامیون‌ها مرتبا به هوا برمی‌خیزد و تا کیلومترها دور تر موجب آلودگی هوا و آسیب دیدن مراتع و باغ‌ها و کشتزارها می‌شود. برهم خوردن آسایش اهالی بر اثر رفت و آمد کامیون‌ها، تخریب زیستگاه‌های حیات وحش، آلوده شدن منطقه بر اثر ریخت و پاش گازوییل و روغن موتور و زباله، و از میان رفتن ارزش گردشگری منطقه، از دیگر پیامدهای این معدن است.

بدیهی است که کشور نیاز به فعالیت معدنی هم دارد، اما لازم است که کوه‌ها به خاطر نقش اساسی‌شان در تامین آب، و به دلیل آسیب‌پذیری بیشتری که نسبت به منطقه‌های کم‌شیب دارند، از این فعالیت‌ در امان بمانند. در عین حال باید فعالیت‌های معدنی در همه‌جا ملاحظه‌کارانه تر صورت گیرد تا تخریب طبیعت کشور به حداقل برسد. همچنین می‌توان صنایع معدنی را با واردات سنگ معدن و فرآوری آن (که نسبت به استخراج و فروش ماده‌ی خام معدنی ارزش افزوده‌ی بیشتری دارد) رونق بخشید و از فشار سهمگین این فعالیت بر طبیعت کشور کاست.

دیدن طبیعت و معیشت آسیب‌دیده‌ در منطقه‌ی شاهوار، باید آینه‌ی عبرتی باشد برای مسوولان حفاظت منابع طبیعی، آب، و محیط زیست منطقه‌های کوهستانی دیگری مانند کوهستان بهرآسمان یا کوه شاه و... که با طرح‌های معدنی در معرض تهدید هستند.

 معدن‌کاران با توجیه اشتغال‌زایی و درآمدزایی، موافقت مسوولان را برای اجرای طرح‌های خود می‌گیرند، اما به سرمایه‌های طبیعی و شغل‌هایی که بر اثر این کار از بین می‌رود، اشاره نمی‌کنند. مهدی کرباسیان در همان گردهمایی گفت که ایران دومین تولیدکننده‌ی سنگ‌های تزیینی در جهان است. به عبارت دیگر، ما دومین کشور جهان از نظر زیر و رو کردن خاک خود و تخریب کوه‌ها و دشت‌ها برای تولید سنگ هستیم؛ سنگ‌‌هایی که برای ساختمان‌هایی با میانگین عمر 25 تا 30 ساله یا سنگ‌فرش پیاده‌روهایی با عمر کمتر از پنج سال به کار می‌بریم... .

 

* مدیر گروه دیده‌بان کوهستان انجمن کوه‌نوردان ایران

1) تارنمای خانه‌ی معدن ایران 11/3/1394

2) گفته‌ی مجید ولدان، عضو هیات رییسه‌ی شورای مرکزی نظام مهندسی کشور، ایرنا 3/12/1393

/ 0 نظر / 47 بازدید