به مناسبت 15 اسفند ، روز درخت کاری

                                نخست آذر مهر برزین نهاد                 به کشور نگر تا چه آیین نهاد

                                یکی سرو آزاده را زردهشت               به پیش در آذر اندر بکشت

 

او ، آن سرو را مینوی ( بهشتی ) خواند و از مردم خواست که پیاده رو به سوی آن آورند و به آیین گذشتگان و بت های چینی پشت کنند . فردوسی می گوید :

 

                                 پرستشکده گشت از ایشان بهشت         ببست اندرو دیو را زردهشت

                                 بهشتیش خوان ار ندانی همی              چرا سرو کشمرش خوانی همی

 

رشد شخصیت های نیکو خصال ، و قامت آنان ، به سرو تشبیه شده است . در « گفتار اندر زادن فریدون از مادر » آمده است :

 

                                 خجسته فریدون ز مادر بزاد              جهان را یکی دیگر آمد نهاد

                                 ببالید برسان سرو سهی                    همی تافت زو فرّ شاهنشهی

 

در داستان پر شور و سوز سیاوش ، آن گاه که افراسیاب تورانی خون آن جوان برومند و بی گناه را می ریزد ،  فرنگیس همسر او را ( که دختر خودش – افراسیاب ) هم بود به خواری می زند تا بچه ای را که از سیاوش باردار بود ، تباه سازد . در این میان ، پیران وزیر دانای افراسیاب پیش می آید و با نکوهش کردن این کار ، به گله می گوید که آن کس که درختی بالا بلند را بیندازد ، به شاخه گل هم رحم نخواهد کرد :

 

                                همی گفت کاین کارها نغز نیست          بد است این که سالار را مغز نیست

                                نه بس این که سرو سهی را فکند          که بر شاخ گل نیز سازد گزند

 

انداختن درخت ، به ویژه درختان سهی و دیرزی ، کاری است شرم آور، چنان که گویی کسی پسر خود را بکشد . آن گاه که رستم ، پس از خنجر کشیدن نا آگاهانه بر پسر خود سهراب ، در می یابد که چه کرده است ، به زاری می گوید :

 

                                نکوهش فراوان کند زال زر               همان نیز رودابه ی پر هنر

                               که رستم به کینه بر او دست یافت          به دشنه جگرگاه او برشکافت

                               چه گویند گردان و گردن کشان             چه زینسان شود نزد ایشان نشان

                               از این چون بدیشان رسد آگهی              که  برکندم از باغ سرو سهی

                               بدین کار پوزش چه پیش آورم              که دل شان به گفتار خویش آورم

 

2- حافظ : سرو ، در جهان بینی حافظ که بزرگ ترین بیانگر بینش ایرانی و پیوند دهنده ی فلسفه های ایرانی پیش و پش از اسلام است ، جایگاهی برجسته دارد . شاید چشم گیرترین غزل حافظ در این زمینه ، چکامه ی شورانگیزی باشد که چنین آغاز می شود :

 

                              بلبل ز شاخ سرو به گلبانگ فهلوی         می خواند دوش درس مقامات معنوی 

                              یعنی بیا که آتش موسی نمود گل            تا از درخت نکته ی توحید بشنوی

 

شاید هیچ کس نتوانسته باشد ، این چنین هنرمندانه نمادها و نشانه های کهن ایرانی را با اعتقادهای اسلامی و توحیدی ، در آمیزه ای چیره دستانه و گزیده گوی ارایه کرده باشد . حافظ ، همچنین « سرو روان » یار را با رندی ویژه ی خویش ، کم تر از درختان مقدسی که زهد فروشان به سایه ی آن ها وعده می دهند ، می داند :

 

           منت سدره و طوبی ز پی سایه مکش       که چو خوش بنگری ای سرو روان این همه نیست 

 

یا :

 

           تو و طوبی وما قامت یار                     فکر هر کس به قدر همت اوست

 

و :

 

      سایه ی طوبی و دلجویی حور و لب حوض        به هوای سر کوی تو برفت از یادم

 

3- در شعر نو

 

 شفیعی کدکنی در سوکنامه ای که برای دکتر مصدق سروده ،  این چهره ی برجسته ی ملی را به درختی تناور تشبیه کرده که این ، نشان از قدری است که او برای درخت قایل است :

 

شرمنده ام که ، آه / در سوکت ای درخت تناور / ای آیت خجسته ی در خویش زیستن / بالیدن و شکفتن / در خویش بارور شدن از خویش / در خاک خویش ریشه دواندن / ما را / حتی امان ِ گریه ندادند .

 

شاملو ، در یکی از « شبانه » های نوستالژیک و اجتماعی خود ، چنان از درخت و جنگل به حسرت یاد می کند که گویی آن ها را می ستاید :

 

دریغا دره ی سرسبز و گردوی پیر / و سرود سرخوش رود / به هنگامی که ده / در دو سوی آب خنیاگر / به خواب شبانه فرو می شد / ... / دریغا مهتاب و دریغا مه / که در چشم انداز ما / کوهسار جنگل پوش سربلند را / در پرده ی شکی میان بود و نبود / نهان می کرد .

 

شاملو ، در شعر « تابستان » به ساده ترین و دل انگیزترین شیوه ، بخشندگی درخت را به تصویر می کشد :

 

پردگیان باغ / از پس معجر / عابر خسته را / به آستین سبز / بوسه ای می فرستند / بر گُرده ی باد / گََرده ی بویی دیگر است / درخت تناور / امسال / چه میوه خواهد داد / تا پرندگان را / به قفس / نیاز / نماند ؟

 

و در « من و تو ، درخت و بارون » ، خود و یار خویش را به درخت تشبیه می کند :

 

من باهارم تو زمین / من زمین ام تو درخت / من درخت ام تو باهار / ناز انگشتای بارون ِ تو باغ ام می کنه / میون جنگلا تاق ام می کنه  .

درخت ، در شعر سیاسی معاصر نماد آزادگی و نماد ایستادگی تا دم مرگ و « ایستاده مردن » است . یکی از سیاسی ترین شاعران نوپرداز ، سیاوش کسرایی است که شعر ماندگار و با شکوه زیر از او است :

 

تو قامت بلند تمنایی ای درخت / همواره خفته است در آغوشت آسمان / بالایی ای درخت / دستت پر از ستاره و جانت پر از بهار / زیبایی ای درخت . / وقتی که بادها / در برگ های تو لانه می کنند / وقتی که بادها / گیسوی سبزفام تو را شانه می کنند / غوغایی ای درخت . / وقتی که چنگ وحشی باران گشوده است / در بزم سرد او / خنیاگر غمین خوش آوایی ای درخت .

 

 

 

/ 2 نظر / 108 بازدید
هستی

دوستان عيب من بي دل حيران مكنيد گوهري دارم و صاحب نظري مي جويم

یک دوست

سلام مطالب خوبی بود.ممنونم