کوه بان ۳

دماوند، و نگاهي به تاريخ كوه‌نوردي                        

  داود محمدي‌فر

 اشاره

ويل دورانت در كار سترگ خود «تاريخ تمدن» بيان مي‌كند كه حدود شش هزار سال تاريخ نوشته در دسترس است، و «در نيمي از اين مدت خاور نزديك مركز امور و مسايل بشري بوده است» و نيز: «... اروپا و آمريكا ـ اين فرزند و نواده‌ي خودخواه آسيا ـ هرگز به ارزش ميراث كهن پدران خود پي نبرده‌اند ...» (تاريخ تمدن، چاپ 1372، ص ص 141 و 990) اين تاريخ‌دان برجسته با برشمردن هنرها و فن‌هايي كه از شرق به غرب رفته، نشان مي‌دهد كه به راستي «مشرق زمين، گاهواره‌ي تمدن» بوده است.

اما، در سده‌هاي اخير كه اروپا به پيشرفت‌هاي چشم‌گير دست يافت، اندازه‌گيري همه‌ي عناصر فرهنگ با معيارهاي اروپايي، و بيان تاريخ تمام رخدادهاي اجتماعي با مبداهاي اروپايي، جايگزين بسياري از واقعيت‌ها شد. شرق نيز در رخوتي كه به آن دچار شده بود، به استفاده از دست‌يافته‌هاي غرب بسنده كرد و حتي كندوكاو در تاريخ خود و سود جستن از اجزاي باارزش آن را كم و بيش فراموش كرد.

كوه‌نوردي نيز گوشه‌اي از فعاليت‌هاي اجتماعي يا فرهنگي (به معناي عام) انسان است. تقريباً در تمام كتاب‌ها و مقاله‌هايي كه در زمينه‌ي تاريخچه‌ي كوه‌نوردي نوشته شده، نخستين تلاش‌هاي آدميان براي پيمايش كوه‌ها، با ذكر موردهايي مربوط به غرب (به طور مشخص اروپا) بيان شده است. اما، در شرق كه بسياري از تمدن‌هاي آن در سرزمين‌هايي به مراتب كوهستاني‌تر از حوزه‌هاي تمدني اروپا شكل گرفته، كوه‌پيمايي به منظور گذراندن زندگي، و حتي ـ در پاره‌اي مقطع‌ها براي گشت و گذار صرف و ورزش، به احتمال زياد پيشينه‌اي درازتر دارد.

در مقاله‌ي زير، داود محمدي فر، به ذكر كوه‌پيمايي‌هايي كه از چند سده پيش روي دماوند انجام شده مي‌پردازد. او صعودهاي دماوند را با چند صعود كه كوه‌نويسان غرب به عنوان «نخستين»هاي جهان ذكر كرده‌اند، مقايسه كرده و نتيجه گرفته است كه در ميان كوه‌هاي بلند جهان (بالاي 4000 متر) «گنبد گيتي» باشكوه ما، قديمي‌ترين صعودها، شب‌ماني‌ها، و تلاش‌هاي زمستاني را دارد، و بر ما است كه با معرفي بهتر اين كوه و صعودهاي آن به جهانيان، جايگاه برتر آن را در كوه‌نوردي جهان بشناسانيم.

اشاره به چند نكته لازم به نظر مي‌رسد: نخست اين كه آن چه معمولاً به عنوان نخستين‌هاي كوه‌نوردي در نوشته‌هاي تاريخ‌نويسان كوه‌ها مي‌آيد، ناظر بر فعاليت‌هاي ورزشي است (و نه تلاش‌هايي كه براي معدن‌كاوي، لشكركشي، دام‌پروري، ستايش خدايان و مانند اين‌ها صورت گرفته)؛ به اين دليل سرآغاز كوه‌نوردي جديد را صعود به قله‌ي مون بلان (1786 م.)، يا صعود سرآلفرد ويلزA.Willsبه قله‌ی وترهورنWetterhornدر  ۱۸۴۵ ميلادی می‌دانند چرا که پس از اين کارها-به ويژه صعود به وترهورن  تلاش‌هاي پيوسته و با برنامه‌ي اروپاييان در آلپ‌ها منجر به شكل‌گيري ورزش كوه‌نوردي شد.

دوم آن كه در منابع غربي هم گاه به پاره‌اي كوه‌پيمايي‌هاي بسيار قديمي اشاره شده است. مثلاً گذر هانيبال با لشكريان و فيل‌هايش از كوه‌هاي آلپ (در 218 پيش از ميلاد)، يا بالا رفتن امپراطور هادريان از مونت اتناMount Etna  در۱۲۶ ميلادي،و يا صعود پت رارکاPetrarca به کوه وان‌توMount Ventoux در۱۳۳۶ ميلادی و... نيز كوه‌پيمايي‌هاي بوميان آمريكاي جنوبي تا ارتفاع حدود 6000 متر پاره‌اي از كوه‌هاي آند، و كوه‌پيمايي اسماعيليان در كوه‌هاي ايران. و سوم اين كه ذكر پاره‌اي صعودها در تاريخچه‌هاي جهان به خاطر دشواري دست‌يابي به قله‌ي آن‌ها (فني بودن) است، براي نمونه مونت اگوي در 1492 با نردبان‌هاي بسيار بلند چوبي و طناب صعود شد، و دومين صعود آن نزديك به سيصد و پنجاه سال بعد (1834 م.) انجام يافت. يا صعود پيلار راك (Pillar Rock) در ليك ديستريكت انگلستان يك سنگ‌نوردي خالص بوده است، و صعود به قله‌ي مترهورن كه كوهي است يك پارچه از سنگ و يخ، و تلاش براي دست‌يابي به نوك آن بدل به رقابتي ورزشي و سرسختانه شد، هنوز هم كار ساده‌اي نيست.

 

در اين مقاله قصد داريم درباره‌ي موضوعي صحبت كنيم كه تاكنون درباره‌ي آن اظهارنظر نشده، يا بسيار كم شده است. در نقشه‌ها و كتاب‌ها و تاريخچه‌هاي كوه‌نوردي، در زمينه‌ي «نخستين صعودها» حتي به قله‌هاي كم‌اهميت هم پرداخته‌اند، اما از دماوند كه به گمان من «ميراث كوه‌نوردي جهان» است (نگاه كنيد به گاهنامه‌ي انجمن، شماره‌ي 5» و در ميان كوه‌هاي بلند جهان، قديمي‌ترين صعودها را دارد، تقريباً هيچ صحبتي به ميان نيامده است.

اثبات صفت ياد شده براي دماوند، مي‌تواند برگ ديگري از تاريخ سرزمين كهن‌سال ايران را به نمايش بگذارد، و تاييديه‌اي جهاني براي نشان دادن سابقه‌ي كوه‌نوردي ما، و سبب‌ساز يك دگرگوني در ورزش كوه‌نوردي كشور باشد. شايسته است كه با جمع‌آوري مستندات، و ترجمه و ارسال آنها به مراجع بين‌المللي و پي‌گيري مدام، جايگاه واقعي كشور خود را در تاريخ كوه‌نوردي جهان به همگان بشناسانيم.

براي ورود به اصل مطلب بهتر است چندتايي از «نخستين» صعودهاي مهم را كه مورد اشاره‌ي چند نويسنده و محقق كوه‌نوردي قرار گرفته است، ذكر كنيم:

۱-سال۱۴۹۲ ميلادی،صعود به قله ی کوه مون اگوی Mont Aiguille درآلپ‌های دوفينه Dauphine به ارتفاع ۲۰۶۴ متر،به رهبری آنتوان دو وی Antone De Ville پيشکار پادشاه فرانسه.(۱)

۲- سال ۱۵۵۵ ميلادی، صعود کنراد گسنر Conrad Gesner به قله‌یGnepfstein گنپشتاين .(۲)

۳ـ سال 1642 ميلادی ، صعود کوه‌نورد انگليسی داربی فيلدDarby Fieldبه قله‌ی كوه واشنگتن.(3)

4ـ سال 1786 ميلادي، صعود ژاك بالماJacque Balmat و دکتر ميشل گابريل     پاكار Michel Gabriel Paccard به قله‌ی مون لان به ارتفاع ۴۸۰۷ متر.(۴)

 

۵- سال ۱۸۰۰ ميلادي، صعود يك هيات به سرستی پرنس سلم ريفرشيد Salm Refferschied به قله‌ی مون بلان به ارتفاع ۴۸۰۷ متر.(۴) 

6ـ سال 1811 ميلادي، صعود يوهان راندولف و هيرونيموس ماير به قله‌ي يونگ فراو (Jung Frau).(6)

7ـ سال 1829 ميلادي، صعود جغرافی‌دان فردريك پارواتFriedrich Parvat به قله‌ی ۵۱۶۴ متری آرارات.(7)

8ـ سال 1829 ميلادي، صعود هوگي و همراهانش به قله‌ي فينستراهورن.(8)

9ـ سال 1848 ميلادي، صعود سروان ويسون به قله‌ي پيلارراك در منطقه‌ي ليك دستريك.(9)

10ـ سال 1854 ميلادي، صعود يك نفر انگليسي به نام سر آلفرد ويلز (Sir Alfred Wills) به قله‌ي 3699 متري وتر هورن (Wetter Horn).(10)

11ـ سال 1864 ميلادي، صعود قله‌ي مارمولانا در دولوميت‌ها توسط گرومان و برادران ديماي، همچنين صعود سوزني آرژانتيير به دست ويمپر و رايلي.(11)

12ـ سال 1865 ميلادي، صعود ادوارد ويمپرper) به اتفاق شش كوه‌نورد ديگر به قله‌ي مترهورن كه يكي از زيباترين و دراماتيك‌ترين قله‌هاي جهان است و 4406 متر ارتفاع دارد. در اين برنامه، پس از پيروزي (هنگام فرود) به علت بي‌تجربگي يكي از كوه‌نوردان به نام داگلاس هادو و پاره شدن طناب، چهار نفر از كوه‌نوردان در حدود 1200 متر سقوط كردند و جان سپردند.(12)

يادآور شويم كه پس از صعود به قله‌ي متر هورن، جرقه‌ي كوه‌نوردي و ماجراجويي در تمام اروپا شعله‌ور گرديد و كوه‌نوردان زيادي به صعود از مسيرهاي نو، و سنگ‌نوردي هجوم بردند، ولي چون تا همين حد براي قياس با قله‌ي دماوند كافي است، مي‌پردازيم به شرح اولين صعودها روي قله‌ي دماوند:

1ـ در سال 952 ميلادي، جغرافي‌دان و معدن‌شناس عرب ابودلف خزرجي به قله‌ي دماوند صعود كرد.(13)

2ـ در سال 978 ميلادي، فردي به نام «پسر امير كا» در زمان قابوس ابن وشمگير از دماوند بالا رفت.(14)

3ـ در سال 1217 ميلادي، محمدابن اسفنديار كاتب (صاحب كتاب تاريخ طبرستان) نوشت: «از قريه اسك تا قله دو روزه شوند.»(15)

4ـ در سال 1628 ميلادي (دوران سلطنت شاه عباس اول)، توماس هربرت انگليسي از طريق فيروزكوه تا چشمه‌هاي آبگرم دماوند صعود كرد.(16)

5ـ در سال 1798 ميلادي، هـ گربرت(17) H.Gerbert اتريشی به قله‌ی دماوند صعود داشت.(۱۷)

6ـ در سال 1836 ميلادي، ابتدا مستر تامسون و سپس اوشه الوي طبيعي‌دان فرانسوي به قله‌ي دماوند صعود نمودند، تامسون اولين شب‌ماني تاريخ قله‌ي دماوند (شايد هم نخستين شب‌ماني جهان‌ كوه‌نوردي در چنين ارتفاع) را به نام خود ثبت نمود.(18)

7ـ در سال 1843 كوتسي گياه‌شناس اتريشي به قله‌ي دماوند صعود كرد.(19) 

8ـ در سال 1858 گروه چهار نفره‌ي سرهنگ صادق‌خان قاجار پاي بر فراز قله‌ي دماوند گذاشت (نخستين صعود مستقل و مستند ايرانيان).(20)

9ـ در سال 1868 مور و فرش فيلد به دماوند صعود كردند.(21)

10ـ در سال 1871 دومين تيم صعودكننده‌ي ايراني، گروه چهار نفره‌ي كربلايي اسداله، به قله‌ي دماوند صعود نمود. اين كوه‌نوردان دومين شب‌ماني تاريخ دماوند و نخستين شب‌ماني ايرانيان را بر بلنداي آن، به نام خود ثبت كردند.(22)

11ـ در سال 1880 نايپه به قله‌ي دماوند صعود داشت.(23)

12ـ در سال 1881 استك به قله‌ي دماوند صعود كرد.(24)

و همچنان در سال‌هاي بعد، صعودهاي مكرر ادامه يافت. اينك متوليان كوه‌نوردي كشور، خبرگان، و شخصيت‌هاي اين رشته از ورزش به مقايسه‌ي هر دو جدول پرداخته داوري نمايند، كدام يك از فرازهاي 12 گانه‌ي صعودهاي مستند و قديمي به دماوند، در تاريخچه‌هاي كوه‌نوردي جهان ثبت شده است؟ هيچ يك، براي چه؟

اگر تنها صعود ابودلف را در سال 952 ميلادي با اولين صعود مندرج در تاريخچه‌ي كوه‌نوردي جهان (مندرج در كتاب بانينگتون) كه مربوط به سال 1492 است و توسط آنتوان دوويل انجام شده، قياس كنيم، چشمانمان از تعجب باز خواهد ماند:

صعود به قله‌ي 5671 متري دماوند، 540 سال زودتر از اولين صعود ذكر شده در تاريخچه‌ي كوه‌نوردي جهان كه مربوط به قله‌هاي 2064 متري مون اگوي است، انجام گرفته است. زماني اين تعجب بيشتر خواهد شد، اگر ارتفاع هر دو كوه مورد سنجش قرار گيرد، ارتفاع دماوند 3607 متر بلندتر از قله‌ي مون اگوي است، كه اين خود از برتري بي‌نظير و بسيار روشن برخوردار مي‌باشد.

تاريخ كوه‌نوردي جهان چنان تنظيم شده، كه گويا دماوند وجود نداشته و هيچ‌گونه صعودي روي آن انجام نگرفته است، و در اين امر سه حالت متصور است:

1ـ تاريخچه‌ي كوه‌نوردي جهان (در كتاب بانينگتون) و ديگر تاريخ‌هاي تدوين شده، درواقع تاريخچه‌ي كوه‌نوردي غرب، به ويژه اروپا است و نه تاريخ‌هاي كوه‌نوردي جهان.

/ 0 نظر / 7 بازدید