کوه‌نوردی و موضوع مسوولیت مدیران باشگاه‌ها (2)

به نظر ما، حوادث کوه‌نوردی بنا به ماهیت ورزشی و آموزشی آن‌ها، و همچنین به دلیل قهری بودن، موجب مسوولیت سرپرستان و سازمان‌دهندگان برنامه‌های کوه‌نوردی نیست.

مطابق بند ث ماده 158 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392«حوادث ناشی از عملیات ورزشی مشروط بر این که سبب آن حوادث نقض مقررات مربوط به آن حوادث نباشد و این مقررات هم با موازین شرعی مخالفت نداشته باشد» جرم محسوب نمی‌شود.

با توجه به این ماده‌ی قانونی، می‌توان گفت که نه تنها به دلیل ورزشی بودن فعالیت کوه‌نوردی، بلکه همچنین به دلیل نقش موثر آن در سلامت (و حتی تادیب) افراد، در صورت بروز اتفاقی که منجر به آسیب‌دیدگی یا مرگ ورزشکار شود، سازمان‌دهندگان برنامه‌ی کوه‌نوردی مسوولیتی ندارند.

ماده‌ی 530  قانون مجازات اسلامی هم می‌گوید: «هرگاه در اثر یکی از عوامل طبیعی مانند سیل و غیره یکی از چیزهای فوق [عوامل "تسبیب در جنایت"] حادث شود و موجب آسیب و خسارت گردد، هیچ کس ضامن نیست، گرچه تمکن برطرف کردن آن‌ها را داشته باشد... .»

از آن‌جا که مدیران باشگاه‌ها، به قصد انجام یک فعالیت ورزشی و سلامت‌بخش اقدام به تاسیس و گردانندگی باشگاه می‌کنند (و غالبا هیچ سود مادی هم از این رهگذر نمی‌برند)، و به طور معمول نمی‌توانند کنترلی بر شرایط طبیعی و نیز رفتار مربی یا سرپرست یا اعضای تیم کوه‌نوردی داشته باشند، باید یک نوع مصونیت از مسوولیت و تعقیب کیفری را داشته باشند. قوانین جمهوری اسلامی ایران، پیش‌بینی چنین مصونیت‌هایی را کرده است برای مثال ، ماده‌ی 495 قانون مجازات اسلامی می‌گوید «هرگاه پزشک... قبل از معالجه برائت گرفته باشد» ضامن نیست. به همین ترتیب می‌توان برگه‌های رضایت را که کوه‌نوردان، پیش از رفتن به برنامه‌ی کوه‌نوردی امضا می‌کنند در حکم حصول برائت دانست.

اگر هم در موارد استثنایی، قصور آشکاری رخ دهد (مثلا "حمایت" نکردن یک کارآموز روی دیواره، در کلاس آموزشی و فضای قابل کنترل)، مسوولیت فقط متوجه سرپرست حاضر در برنامه است و نه مدیران باشگاه یا گروه کوه‌نوردی که آن برنامه را سازمان‌دهی کرده است. اگر قرار باشد که سازمان‌دهندگان برنامه‌های کوه‌نوردی مسوولیت داشته باشند، مانند آن است که مرجع صدور گواهی‌نامه‌ی رانندگی یا موسسه‌ی آموزش‌ رانندگی هم در جریان تصادف‌های جاده‌ای مسوولیت داشته باشد. در عین حال، اگر قرار باشد باشگاه یا گروه کوه‌نوردی و مدیران آن پاسخ‌گوی حادثه‌های کوه‌نوردی و عواقب آن باشند، دیگر کسی حاضر به پذیرش مدیریت سازمان‌های کوه‌نوردی نخواهد بود و اداره‌ی این فعالیت که طرفداران بی‌شماری دارد به طور کامل در دست افراد کم‌صلاحیت یا بی‌صلاحیت خواهد افتاد.

به رسمیت شناختن و نافذ دانستن برگه‌های برائت از مسوولیت در دعاوی احتمالی، از یک جنبه‌ی دیگر هم ضرورت دارد و آن، این که ورزش کوه‌نوردی یک ماهیت ماجراجویانه دارد که خود برای بیشتر فعالان این عرصه، یکی از انگیزه‌های کوه‌پیمایی است. تردیدی نیست که هر انسان عاقل و بالغی که اقدام به کوه‌نوردی می‌کند، کم و بیش به خطرات این امر نیز آگاه است و با میل و اراده‌ی شخصی و با پذیرش مسوولیت کار خود، وارد طبیعت می‌شود و لذا سازمان‌دهندگان برنامه‌ی کوه‌نوردی و سرپرست و دیگر مدیران آن برنامه نباید پاسخ‌گوی خسارت‌های مالی و جانی ناشی از ماهیت فعالیت کوه‌نوردی و عوامل قهری محیط طبیعی باشند.

در دیگر کشورهای جهان سال‌ها است که موضوع برائت از مسوولیت (waiver of liability) در برنامه‌های کوه‌نوردی به رسمیت شناخته شده است. اصل اول "بیانیه‌ی تیرول" که در سال 2002 در فدراسیون جهانی کوه‌نوردی تصویب شده، می‌گوید:  «کوه‌نوردان و سنگ‌نوردان در شرایطی ورزش خود را انجام می‌دهند که خطر بروز حادثه وجود دارد و ممکن است که کمک از بیرون ممکن نباشد. با در نظر داشتن این نکته، آنان این فعالیت را به مسوولیت خویش پی می‌گیرند و پاسخ‌گوی ایمنی خود هستند. اعمال فردی نباید اشخاص دیگر و محیط زیست را به خطر اندازد»(5).

در کشورهای اروپایی، و در آمریکا و کانادا، سال‌ها است که برای حضور در فعالیت‌های بیرون از شهر (تفریحی، ماجراجویانه، آموزشی،...) و حتی برای کار در فضاهای سربسته‌ی شهری که قابل کنترل هم هستند، فرد باید برگه‌های رافع مسوولیت را امضا کند. البته، باید فرصت کافی به فرد داده شود تا متن را با دقت بخواند و سپس آن را امضا کند. مجری برنامه نیز باید مضمون برگه را (که نباید مغایرتی با قانون و وجدانیات عمومی داشته باشد) به شکلی که عرف جامعه اقتضا می‌کند، به شخص تفهیم کند. برگه‌هایی که به درستی تنظیم شده و شخص عاقل و بالغی آن را در شرایط درست امضا کرده باشد، غالبا از سوی دادگاه‌ها پذیرفته می‌شود.

 

 

پی‌نوشت

1) روزنامه‌ی ایران، 17/11/1388

2) تارنمای باشگاه کوه‌نوردی و اسکی دماوند 20/12/1393

3) برای آشنایی با پیشینه‌ی مرحوم خلیلی، نگاه کنید به: تارنمای فهرست مرجع کوه‌نوردان

4) از جمله کسانی که به محتاط بودن و کارآزمودگی مرحوم خلیلی اشاره می‌کنند، رامین شجاعی است که او را خوب می‌شناخته و با او کوه‌نوردی‌های دشوار داشته است. نگاه کنید به یادداشت «حادثه‌ی بهمن دیزین»، تارنمای تابناک، 19/2/1389

5) این بیانیه را می‌توان در تارنمای فدراسیون جهانی کوه‌نوردی دید: http://www.theuiaa.org/upload_area/files/1/tyrol_declaration(0).pdf

/ 0 نظر / 47 بازدید