بیابان زدایی در خارج از کشور ؟!

که بیابان زایی در کشور خودمان از کویرها و بیابان های مرکزی گذشته و به دشت های شمال غربی (از پر باران ترین نقطه های کشور) و دشت همدان و جنوب تهران و ... حتی به کوهستان ها رسیده ، و با این حال می خواهیم که بیابان های عراق (و مطابق همان خبر ، حتی بیابان های افریقا) را بزداییم ! در مورد این که بیابان زدایی در دشت های مرکزی و شرقی تا چه حد موفقیت آمیز بوده ،  فقط کافی است نگاهی بیاندازیم به عکس های ماهواره ای مثلا اطراف دریاچه ی هامون در سیستان و بلوچستان و این عکس ها را مقایسه کنیم با عکس های سی سال پیش و ببینیم که سبزی ها چقدر کم تر شده و شن های روان چقدر افزایش یافته است . همین طور می توانیم سری بزنیم به اطراف کرمان ، به دشت های فارس (به جز منطقه ی کوچکی در گربایگان که دکتر کوثر با آبخوان داری زنده اش کرده) ، به جاده ی اردکان یزد ، به پارک ملی کویر در جنوب شرق تهران یا جنوب سمنان ، و ... همه جا ببینیم که بیابان ها یا گسترش یافته اند یا در حد همان سی سال پیش مانده اند . باز مطابق همان خبر همشهری ، ایران « در 50 سال گذشته ، کم تر از دو درصد از ماسه های روان در مناطق بیابانی را تثبیت کرده است . »

اما بیابان زایی در کوه های ایران ، شاید شگفت آور یا اغراق آمیز بنماید ؛ با این حال ، پدیده ی «کوهستان های بیابانی» در دو دهه ی گذشته به شکل آشکاری در بسیاری از دامنه ها و جبهه های کوهستانی کشور شکل گرفته است . در همین البرز مرکزی که بخش قابل توجهی از آن عنوان «منطقه ی حفاظت شده» هم دارد ، چرای دام در حد دو یا سه برابر ظرفیت مرتع ، در کوه های بلند و سابقا بسیار سبزی مانند خلنو و آزادکوه و کهار ، تقریبا هیچ گیاه علوفه ای باارزشی (مثلا از لگومینوزها) باقی نگذاشته است . تراکم بوته ها و علف ها در این کوه ها در مقایسه با بیست سی سال گذشته بسیار کم تر شده است و در هنگام وزش بادهای تند ، گرد و خاک  بسیار بلند می شود . در امتداد جاده ی جاده ی چالوس ، عملیات سد سیابیشه ، کیلومترها از کوهستان با مراتع درجه یک و اراضی جنگلی را به عرض صدها متر بدل به توده ای از خاک مرده کرده است . عملیات آزادراه تهران شمال فعلا دامنه های وسیعی از کوه های کن و سولقان در شمال غرب تهران تا روستاهای تالون و رندون ، و از شهرستانک تا خرگوش دره ، همچنین از مرزن آباد تا چالوس را بدل به ترانشه های مرتفع از خاک سست و بی گیاه کرده و میلیون ها تن خاک حاصل از این برش ها را به دره های منطقه ریخته که نتیجه ی این عملیات شکل گیری سیمای بیابانی در بخش هایی از این منطقه ی حفاظت شده بوده است . شروع عملیات آزادراه در فازهای دو و سه که از قلب این منطقه خواهد گذشت ، مطمئنا عمق فاجعه را بیشتر خواهد کرد . در  «پارک ملی» (!) دشت لار ده ها هزار گوسفند چرا می کنند و در نقاطی مانند چشمه دوبرار ، سیاه پلاس ، و اسپی او که در سال های گذشته علف آن ها تا زانو می رسید ، اکنون در میانه ی تابستان جز علف های غیر خوراکی ترشک و توده هایی از گندمیان خشک شده ، تقریبا چیز دیگری دیده نمی شود .

در اطراف دماوند ، این چشم انداز سرزمینی ما ، چند عامل در کار اند تا بتوانیم بیابان زایی را حتی در دامنه های سابقا رویایی بلندترین کوه مان هم ببینیم ؛ چرای مازاد بر ظرفیت در همه جای این کوه ، از آلمیون و چمه بن در شمال تا کوه منار و چشمه اسپیک در شرق ، از رینه و خومه در جنوب تا چاک اسکندر و چال چال در غرب ، همه جا بیداد می کند . در بیشتر این نقاط و در شیب های بالا و پایین آن ها به هنگام پیاده روی یا کوه نوردی ، پا در خاکستر فرو می رود . در چمه بن ، تا 20-15 سال پیش ، می شد بوته های گون  را دید که گاه تا بیش از یک متر ارتفاع داشتند . اکنون ، آن قدر که این بوته ها به دست چوپانان سوزانده شده اند ، دیگر به ندرت می توان یک بوته ی گون متوسط دید . جاده سازی بی حساب ، از دیگر عواملی است که چهره ی بیابانی را برای پاره ای نقاط دماوند به ارمغان آورده ؛ در حدود دو دهه پیش جاده ای به طول 8 کیلومتر از ضلع جنوبی دماوند تا ارتفاع 3000 متر ( گوسفند سرای احسان) کشیده شد که در تیر ماه 1388 میراث فرهنگی مازندران ( به منظور توسعه ی گردش گری !) آن را شن ریزی و مرمت کرد . در سال 1372 عده ای برای تسهیل عملیات ساخت یک پناهگاه در ارتفاع 4000 متری غرب دماوند ، حدود 16 کیلومتر جاده از جنوب (جاده ی سد لار) تا جنوب غربی کشیدند که بعدا  عده ای دام دار آن را تا گردنه ی 4000 متری سرداغ در غرب دماوند و از آن جا به سوی شمال کوه ادامه دادند . در سمت شمال ، برای هر یک از گوسفند سراهای آلمیون و مشک عنبر و ... همچنین تا پای یال شمالی صعود به قله ، جاده کشیده شده است .

(ادامه دارد)

/ 1 نظر / 5 بازدید
سام خسروی‌فرد

از قضا موضوع دام موضعی جدی است که انحصار آن دست حضرات گم نام است در سفری با عباث و گذر از دامنه های البرز و گور سفید شبان بیچاره میگفت که نزدیک به یک میلیون دام از کویر شروع کرده اند به کوچ و می خواهند به دماوند برسند... و البته با همان سادگی مخصوص خودش گفت که کارفرما البته بنیاد مستضعفان است...به زودی در این باره خواهم نوشت اضافه کنم شبان سوخته سیما از زقضا افغان بود که کار کردنشان در ایران غیر قانونی است